Daty nowego i starego porządku: Różnice pomiędzy wersjami

brak opisu edycji
m (→‎Podwójne datowanie: drobne redakcyjne)
'''Daty nowego i starego porządku''' (daty nowego stylu i starego stylu) – problem z dziedziny rachuby czasu związany z przechodzeniem poszczególnych krajów z kalendarza [[kalendarz juliański|juliańskiego]] ("starego porządku") na [[kalendarz gregoriański|gregoriański]] ("nowego porządku"). Ze względu na fakt, że zmiana ta dokonała się w różnych krajach w różnym czasie, daty zapisane na dokumentach wytworzonych np. w [[XVI wiek|XVI]]-, [[XVII wiek|XVII]]- a nawet [[XVIII wiek|XVIII]]-wiecznej (z I połowy wieku) [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]] nie były utożsamiane z tak samo zapisanymi datami w [[Hiszpania|Hiszpanii]], [[Portugalia|Portugalii]], [[Włochy|Włoszech]], [[Polska|Polsce]] i we [[Francja|Francji]].
[[Plik:Marriage certificate-1907.jpg|thumb|330px|Podwójne datowanie na świadectwie ślubu, Warszawa 1907]]
__TOC__
 
Ze względu na fakt, że zmiana ta dokonała się w różnych krajach w różnym czasie, daty zapisane na dokumentach wytworzonych np. w [[XVI wiek|XVI]]-, [[XVII wiek|XVII]]- a nawet [[XVIII wiek|XVIII]]-wiecznej (z I połowy wieku) [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]] nie były utożsamiane z tak samo zapisanymi datami w [[Hiszpania|Hiszpanii]], [[Portugalia|Portugalii]], [[Włochy|Włoszech]], [[Polska|Polsce]] i we [[Francja|Francji]].
Wymienione kraje wprowadziły kalendarz gregoriański w [[1582]] (cztery pierwsze [[14 października]] tego roku, [[Francja]] [[20 grudnia]] – licząc według nowego porządku), [[Austria]], [[Czechy]] i [[Śląsk]] w [[1584]] roku, protestancka część [[Niemcy|Niemiec]] w [[1700]] roku, natomiast [[Wielka Brytania]] i jej [[Imperium brytyjskie|imperialne posiadłości]] dopiero [[14 września|14 "nowego" września]] [[1752]], a [[Rosja]] i jej posiadłości jeszcze później – po [[rewolucja październikowa|rewolucji październikowej]] w [[1917]] - dokładnie [[14 lutego]] [[1918]] roku (z ilustracji obok wynika jednak, że w Polsce - w zaborze rosyjskim - w dokumentach urzędowych stosowano datowanie podwójne). Niemal równocześnie zrobiły to prawosławne kraje bałkańskie - [[Rumunia]], [[Serbia]], [[Bułgaria]] oraz [[Grecja]] (ta ostatnia dopiero w [[1924]] roku), a z krajów muzułmańskich - [[Turcja]] oraz [[Egipt]].
[[File:1900.2.12 Szczotkowski-do matki (telegram).jpg|thumb|330px|Telegram nadany z Leoben w Austrii do Warszawy w lutym 1900. Na drukowanym po rosyjsku formularzu widnieje (po lewej stronie, w ruryce ''Принята'') data przyjęcia 12.2.1900 podana wg obowiązującego w zaborze rosyjskim starego stylu; widoczna jest też data nadania (po prawej, w rubryce ''Подана''), wg używanego w Austrii kalendarza nowego stylu był to 24 lutego.]]
 
{| class="wikitable" style="float: rightleft; width: auto; margin-leftright: 1em;"
Wynikające z tego nieporozumienia skutkują na przykład tym, że wspomniana rewolucja nosi nazwę "październikowej", choć rozpoczęła się według rachuby obowiązującego w większości Europy i w Ameryce nowego porządku [[7 listopada]] [[1917]] (a według obowiązującego wówczas w Rosji starego porządku juliańskiego – 25 października). Innym przykładem jest data śmierci [[William Szekspir|Szekspira]] i [[Miguel de Cervantes|Cervantesa]], określana na [[23 kwietnia]] [[1616]], choć w rzeczywistości Szekspir zmarł dziesięć dni po Cervantesie: [[Anglicy]] do zapisu daty śmierci Szekspira używają bowiem stosowanej tam wówczas rachuby starego stylu. Z kolei [[Wilhelm III Orański]] wypłynął w [[1688]] z [[Holandia|Holandii]] [[11 listopada]], a wylądował w [[Brixham]] w Anglii [[5 listopada]], choć przecież nie mógł wkroczyć do Anglii przed wyruszeniem na wyprawę, tylko po prostu czas rozpoczęcia podróży liczony jest według nowej rachuby, a dokonania Wilhelma w Anglii – według starej.
 
=== Początek roku kalendarzowego ===
{| class="wikitable" style="float: right; width: auto; margin-left: 1em;"
|+ '''Różnice pomiędzy datami juliańskimi i gregoriańskimi'''
|-
| align="center"|+14
|}
Wymienione kraje wprowadziły kalendarz gregoriański w [[1582]] (cztery pierwsze [[14 października]] tego roku, [[Francja]] [[20 grudnia]] – licząc według nowego porządku), [[Austria]], [[Czechy]] i [[Śląsk]] w [[1584]] roku, protestancka część [[Niemcy|Niemiec]] w [[1700]] roku, natomiast [[Wielka Brytania]] i jej [[Imperium brytyjskie|imperialne posiadłości]] dopiero [[14 września|14 "nowego" września]] [[1752]], a [[Rosja]] i jej posiadłości jeszcze później – po [[rewolucja październikowa|rewolucji październikowej]] w [[1917]] - dokładnie [[14 lutego]] [[1918]] roku (z ilustracji obok - u góry - wynika jednak, że w Polsce - w zaborze rosyjskim - w dokumentach urzędowych stosowano niekiedy datowanie podwójne). Niemal równocześnie zrobiły to prawosławne kraje bałkańskie - [[Rumunia]], [[Serbia]], [[Bułgaria]] oraz [[Grecja]] (ta ostatnia dopiero w [[1924]] roku), a z krajów muzułmańskich - [[Turcja]] oraz [[Egipt]].
 
Wynikające z tego nieporozumienia skutkują na przykład tym, że wspomniana rewolucja nosi nazwę "październikowej", choć rozpoczęła się według rachuby obowiązującego w większości Europy i w Ameryce nowego porządku [[7 listopada]] [[1917]] (a według obowiązującego wówczas w Rosji starego porządku juliańskiego – 25 października). Innym przykładem jest data śmierci [[William Szekspir|Szekspira]] i [[Miguel de Cervantes|Cervantesa]], określana na [[23 kwietnia]] [[1616]], choć w rzeczywistości Szekspir zmarł dziesięć dni po Cervantesie: [[Anglicy]] do zapisu daty śmierci Szekspira używają bowiem stosowanej tam wówczas rachuby starego stylu. Z kolei [[Wilhelm III Orański]] wypłynął w [[1688]] z [[Holandia|Holandii]] [[11 listopada]], a wylądował w [[Brixham]] w Anglii [[5 listopada]], choć przecież nie mógł wkroczyć do Anglii przed wyruszeniem na wyprawę, tylko po prostu czas rozpoczęcia podróży liczony jest według nowej rachuby, a dokonania Wilhelma w Anglii – według starej.
 
=== Początek roku kalendarzowego ===
Dodatkowe komplikacje biorą się jeszcze stąd, że pomimo iż początkiem kalendarzowego roku był w większości Europy [[1 stycznia]], to w Wielkiej Brytanii liczono go od [[Zwiastowanie Pańskie|dnia Zwiastowania]], przypadającego [[25 marca]]. Dlatego na przykład dzień śmierci [[Elżbieta I|Elżbiety I Tudor]] [[24 marca]] przypadła w ostatni dzień roku [[1602]] według rachuby brytyjskiej, choć według rachuby obowiązującej w pozostałej części Europy był to rok [[1603]]. Pomimo jednak, że według nowego porządku juliański 24 marca przypadał w zapisie gregoriańskim [[3 kwietnia]], to przyjęło się zapisywać datę śmierci tej królowej bez korekty daty dziennej i miesięcznej, a jedynie ze skorygowanym (na 1603) rokiem. Podobnie datę egzekucji [[Karol I Stuart|Karola I Stuarta]] zapisywaną niegdyś jako [[30 stycznia]] [[1648]] koryguje się obecnie na [[1649]], ale bez doliczania dodatkowych dni do daty dziennej.
 
49 740

edycji