YIVO: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 39 bajtów ,  7 lat temu
drobne redakcyjne
(drobne redakcyjne)
[[Plik:Center for Jewish History NYC 14.JPG|thumb|YIVO przy 16th Street w Nowym Jorku]]
'''YIVO''' ([[jidysz|jid.]] '''ייִוואָ''') założony– założone w [[1925]] roku w [[WilnoPolska|Wilniepolskim]], podówczas [[PolskaWilno|Wilnie]], powstałpowstało jako '''Żydowski Instytut Naukowy''' ([[jidysz|jid.]] ''ייִדישער וויסנשאַפֿטלעכער אינסטיטוט'' / ''Jidiszer Wisnszaftlecher Institut''). Skrót ten jest [[Skrótowiec|akronimem]] jego pierwotnej nazwy. PrzemianowanyPrzemianowane na '''YIVO Institute for Jewish Research''', od [[1940]] roku ma siedzibę w [[Nowy Jork|Nowym Jorku]], [[Stany Zjednoczone|USA]] i jest najbardziej autorytatywnym źródłem [[ortografia|ortografii]], [[leksykografia|leksykografii]] oraz innych pokrewnych studiów nad językiem [[jidysz]], co oznacza, że jest de facto jego regulatorem.
 
Poza tym YIVO gromadzi, ratuje i przechowuje wszelkie źródła i materialne ślady dorobku kultury żydowskiej, a zwłaszcza [[Żydzi aszkenazyjscy|Żydów aszkenazyjskich]]. W bibliotece instytutu w Nowym Jorku znajduje się ponad 360 tys. [[Wolumin (bibliotekoznawstwo)|woluminów]], datowanychz odktórych początkunajstarsze datowane są na początek XVI w. W archiwum przechowywaneprzechowywanych jest ponad 22 mln. różnego rodzaju dokumentów, fotografii, nagrań, plakatów, filmów i innych artefaktów.
 
Współtwórcą i kierownikiem wileńskiego oddziału instytutu był lingiwstajęzykoznawca [[Max Weinreich]], który od 1940 r., pracował w YIVO w USA. Wileński oddział w okresie istnienia posiadał 40 000 woluminów oraz wiele cennych rękopisów, w tym dokumenty i listy [[Lew Tołstoj|Lwa Tołstoja]], [[Icchok Lejb Perec|Icchoka Lejba Pereca]], [[Alfred Landau|Alfreda Landaua]] czy [[Szolem Alejchem|Szolema Alejchema]]. Instytut organizował wystawy i wykłady wielu wybitnych osobistości, zajmował się zbieraniem i opracowywaniem materiałów naukowych, prowadził badania nad językiem, kulturą i folklorem, a także wspierał programy badawcze. Przy YIVO działało Muzeum Sztuki. W sierpniu 1935 r., na światowym zjeździe YIVO w Wilnie gościli między innymi malarz [[Marc Chagall]] i historyk [[Szymon Dubnow]]. W 1941 r., po wkroczeniu [[Niemcy|niemieckich]] [[narodowy socjalizm|narodowych socjalistów]] do Wilna, do budynku Instytutu zwieziono dzieła i książki zrabowane z żydowskich bibliotek, muzeów i mieszkań prywatnych, a dodatkowo w budynku skoszarowano wojsko. Część ze zbiorów YIVO została zniszczona przez nazistów, cześć wywieziona w głąb [[III Rzesza|Rzeszy]], a część ukryta przez grupę żydówŻydów pracujących dla Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg, w tym przez poetę [[Abraham Suckewer|Abrahama Suckewera]], i wydobyta po wojnie.
 
== Zobacz też ==
 
== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę |nazwisko = Kac| imię = Daniel| autor link = Daniel Kac| tytuł = Wilno Jerozolimą było. Rzecz o Abrahamie SutkeverzeSutzkeverze| wydawca = Wydawnictwo PograniczaPogranicze| miejsce = [[Sejny]]| rok = 2003| strony = | isbn = 83-86872-51-9}}
 
== Linki zewnętrzne ==
* [http://pl.wiktionary.org/wiki/Aneks:YIVO Zasady transliteracji Jidysz] w Wikisłowniku
* [http://yi.wikipedia.org Wikipedia w języku jidysz]
* ''Żydowski Instytut Naukowy : jego cele i zadania'', Wilno 1930 ([http://kpbc.umk.pl/publication/20367 kopia cyfrowa])
 
[[Kategoria:Organizacje żydowskie]]