Warunki naturalne w Bydgoszczy: Różnice pomiędzy wersjami

m
WP:SK, lit.
m (drobne techniczne)
m (WP:SK, lit.)
W wielu rejonach miasta, zwłaszcza w północnej jego części występuje płytkie występowanie ekspansywnych [[Ił (skała)|iłów]] [[trzeciorzęd]]owych, pokrytych cienką warstwą piasków pochodzenia lodowcowego ([[Czyżkówko (osiedle w Bydgoszczy)|Czyżkówko]], [[Okole (osiedle w Bydgoszczy)|Okole]], [[Śródmieście (Bydgoszcz)|Śródmieście]], [[Bartodzieje (osiedle w Bydgoszczy)|Bartodzieje]], [[Brdyujście]]), co jest skutkiem [[Erozja rzeczna|erozji]] dawnych rzek, wcinających się głęboko w podłoże. Iły te należą do tzw. serii poznańskiej i są barwy szarozielonej i niebieskawej<ref name="ŚPB2"/>. Lokalnie występują na powierzchni (terasy Brdy, strefy krawędziowe teras pradolinnych)<ref name="SUKZPB"/>. Grunty te z uwagi na ekspansywność (zmiana objętości pod wpływem wilgoci) są trudnym podłożem budowlanym.
 
W niektórych rejonach miasta wystepująwystępują grunty słabonośne powiązane z płytkim poziomem [[Wody gruntowe|wód gruntowych]]. Obszary te spotykane są w dolinach rzecznych ([[Brda|Brdy]], [[Wisła|Wisły]], [[Kanał Bydgoski|Kanału Bydgoskiego]]), w lokalnych zagłębieniach i dolinkach prowadzących wody niewielkich cieków powierzchniowych oraz w [[Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka|pradolinie Noteci-Warty]]. Tereny te są wykorzystywane z reguły jako użytki rolne<ref name="SUKZPB"/>.
 
=== Czwartorzędowa historia geologiczna ===
 
== Położenie geograficzne ==
Bydgoszcz położona jest w strefie krzyżowania się wielkich [[Dolina|dolin]] rzecznych, otoczonych [[Wysoczyzna morenowa|wysoczyznami]] o [[Rzeźba młodoglacjalna|rzeźbie młodoglacjalnej]], na styku jednostek fizycznogeograficznych. Znajdują się tu doliny, równiny, pola [[Wydma śródlądowa|wydm śródlądowych]], wzgórza, strome zbocza krawędzi wysoczyzn, [[Parów|parowy]], wielkie i małe [[Rzeki Polski|rzeki]], strumienie, [[Staw (akwen)|stawstawy]]y i [[Jezioro|jeziora]].
 
=== Regionalizacja fizycznogeograficzna ===
 
== Charakterystyczne elementy środowiska ==
Z uwagi na usytuowanie Bydgoszczy posródpośród kilku znaczacych jednostek [[Regionalizacja fizycznogeograficzna Polski|fizycznogeograficznych]] i [[Hydrografia|hydrograficznych]], [[rzeźba terenu|morfologię]] miasta charakteryzuje duże zróżnicowanie<ref name="PGO5">Plan Gospodarki Odpadami dla miasta Bydgoszczy na lata 2005-2012 http://www.bip.um.bydgoszcz.pl/na_skroty/polityki_i_programy/Plan_gospodarki_odpadami_dla_miasta_Bydgoszczy_na_lata_2005_-_2012/</ref>.
 
=== Zróżnicowanie krajobrazów ===
[[Plik:Bydgoszcz zbocza wysoczyzn.png|thumb|240px|Główne strefy krawędziowe w Bydgoszczy]]
Z uwagi na położenie na styku czterech [[Makroregion (geografia)|makroregionów]] fizycznogeograficznych Bydgoszcz charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem krajobrazów okolic. Z czterech stron świata styka się z dużymi kompleksami morfologicznymi, zaliczanymi do oryginalnych utworów natury na terenie [[Nizina Środkowoeuropejska|Niżu Polskiego]]<ref name="SUKZPB"/>.
# Od '''zachodu''' miasto styka się z [[Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka|Pradoliną Toruńsko-Eberswaldzką]], która charakteryzuje się znacznym udziałem łąk i pastwisk wykształconych na glebach organicznych; w jej dnie znajduje się koryto [[Kanał Bydgoski|Kanału Bydgoskiego]] oraz [[Staw (akwen)|stawstawy]]y będące ostoją ptaków o znaczeniu europejskim<ref name="SUKZPB"/>. Pradolina stanowi [[korytarz ekologiczny]] i jest chroniony w obszarach [[Natura 2000]] i [[Rezerwat przyrody|rezerwatach przyrody]].
# Od '''południa''' graniczy z jednym z największych obszarów [[Wydma śródlądowa|wydm śródlądowych]] w Polsce tj. [[Wydmy Puszczy Bydgoskiej|Wydm Puszczy Bydgoskiej]]. Puszcza stanowi duży kompleks leśny o urozmaiconej formie terenu<ref name="SUKZPB"/>. Utwory eoliczne osiągają [[Wysokość względna|wysokość względną]] 10-25 m, maksymalnie - ponad 45 m. Najwyższe dochodzą do 115 m n.p.m.
# Od '''wschodu''' miasto opiera się na [[Wisła|Wiśle]], która dokonuje w tym miejscu zwrotu na północ ku [[Morze Bałtyckie|Bałtykowi]]. [[Bydgoskie zakole Wisły]] wraz z [[Fordoński Przełom Wisły|Przełomem Fordońskim]] stanowią orginalne twory natury, objęte wielorakimi formami ochrony ([[park krajobrazowy]], [[Obszar chronionego krajobrazu|obszary krajobrazu chronionego]], [[Rezerwat przyrody|rezerwaty przyrody]], obszary [[Natura 2000]])<ref name="SUKZPB"/>.
[[Śródlądowe drogi wodne|Drogi wodne]] w obrębie BWW posiadają parametry klasy II przystosowane do ruchu barek o ładowności 400-500 ton. Utrudnienie dla [[Żegluga|żeglugi]] mogą stanowić [[Niżówka|niżówki]] na Wiśle oraz [[prześwit]]y mostów na Brdzie sięgające min. 3,24 m<ref>Zamyślewski Roman: Bydgoski Węzeł Wodny. Katalog map dla wodniaków. Bydgoszcz 2010</ref>.
 
Na terenie Bydgoszczy występują liczne budowle hydrotechniczne i regulacyjne: [[Śluza wodna|śluzy wodne]] (6 czynnych, 4 nieczynne), [[jaz]]y (3), [[Zapora wodna|zapory]] ziemne i betonowe (1), budowle upustowe, [[Przepust wałowy|przepusty wałowe]], [[Wał przeciwpowodziowy|wały przeciwpowodziowe]] (Fordon i Łęgnowo), [[Bydgoskie elektrownie wodne|elektrownie wodne]] (3), [[Ujęcie wody|ujęcia wód powierzchniowych]] (1), [[Kanał wodny|kanałkanały]]y, [[Syfon (speleologia)|syfony]], [[Budowla regulacyjna|budowle regulacyjne]] ([[Ostroga regulacyjna|ostrogi]], [[Opaska brzegowa|opaski]] na Wiśle), [[Port rzeczny|porty]], baseny, zimowiska, [[Molo|mola]], pomosty, nabrzeża, [[bulwar]]y, [[Slip (żeglarstwo)|slipy]], [[Przepławka|przepławki]] dla ryb i inne<ref name="POŚ13"/>. Wzdłuż cieków BWW wzniesiono dwie [[Marina (żeglarstwo)|mariny]] oraz kilkanaście [[Przystanie wioślarskie w Bydgoszczy|przystani wioślarskich]] i [[Przystanie kajakarskie w Bydgoszczy|kajakarskich]].
 
Podstawowy układ hydrograficzny charakteryzuje się bliskością [[Dział wód|wododziału]] Wisła-Odra, obecnością kanałów ([[Kanał Bydgoski|Bydgoskiego]], [[Kanał Notecki|Noteckiego]], [[Kanał Górnonotecki|Górnonoteckiego]]). Jest on wzbogacony szeregiem mniejszych cieków wodnych, wysięków wypływających spod skarp oraz licznymi zbiornikami wodnymi: pochodzenia naturalnego i antropogenicznego. [[Brda]] na terenie miasta jest ujęta w system kaskad (stopnie: Tryszczyn, [[Zapora wodna Smukała|Smukała]], [[Jaz Farny|Bydgoszcz]], [[Jaz Czersko Polskie|Czersko Polskie]]) i skanalizowana na odcinku od ujścia Kanału Bydgoskiego do Wisły. [[Kanał Bydgoski]] jest zabytkiem hydrotechnicznym, a jego obecność wraz z [[jaz]]ami i [[Śluza wodna|śluzami]] wpływa na podniesienie wartości krajobrazowych i turystycznych miasta<ref name="POŚ13"/>.
Większość gleb w granicach miasta powstała z lekkich utworów piaszczystych i piaszczysto-gliniastych. Przeważają gleby przemyte [[Gleby bielicowe|pseudobielicowe]], wytworzone z wydmowych piasków luźnych lub słabogliniastych. [[Gleba gliniasta|Gleby gliniaste]] występują na niewielkich, rozproszonych fragmentach terenu, głównie w dolinie Brdy oraz w centrum ([[Bartodzieje (osiedle w Bydgoszczy)|Bartodzieje]], [[Bielawy (osiedle w Bydgoszczy)|Bielawy]]). Charakteryzują się tendencją do pęcznienia i kurczu oraz [[oglejenie]]m ([[Ił (skała)|iły]] poznańskie)<ref name="EB1">Encyklopedia Bydgoszczy. t.1. praca zbiorowa pod red. Włodzimierza Jastrzębskiego. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2011. ISBN 978-83-926423-3-6</ref>. Dużą powierzchnię zajmują gleby przekształcone antropogenicznie<ref name="POŚ13"/>. Na obszarze parków, zieleńców, ogrodów działkowych i cmentarzy występują gleby sztucznie uformowane, wzbogacone w [[Próchnica (humus)|próchnicę]]<ref name="EB1"/>.
 
Wśród gleb w stanie naturalnym największą powierzchnię zajmują [[gleby bielicowe]] i [[Gleby rdzawe|rdzawe]] skrytobielicowe, które stanowią podłoże terenów leśnych i zabudowanych. Tam, gdzie pod cienką pokrywą piasków dolinnych występuje podłoże w postaci [[Glina zwałowa|gliny morenowej]] lub [[Ił (skała)|iłów]] poznańskich, gleba jest lepsza, gdyż [[Wody zaskórne|woda gruntowa]] powoduje tworzenie się warstwy [[Próchnica (humus)|humushumusowej]]owej. Użytki rolne na terenie miasta zajmują [[gleby płowe]], będące odmianą [[Gleby brunatnoziemne|gleb brunatnych]], z silniej wymytymi związkami ilastymi i żelazistymi. W [[Dolina Fordońska|dolinie Wisły]] - w [[Fordon (dzielnica Bydgoszczy)|Fordonie]] (Łoskoń, Zofin, Strzelce) i [[Brdyujście|Brdyujściu]] występują żyzne [[mady]], będące utworami [[Aluwium|aluwialnymi]]. Około 20% użytków rolnych stanowią [[czarne ziemie]], występujące fragmentarycznie m.in. na [[Czyżkówko (osiedle w Bydgoszczy)|Czyżkówku]], [[Jachcice (osiedle w Bydgoszczy)|Jachcicach]], [[Wzgórze Wolności (osiedle w Bydgoszczy)|Wzgórzu Wolności]] i [[Glinki (Bydgoszcz)|Glinkach]]. Pewne znaczenie posiadają również gleby organiczne: [[Gleby murszowe|murszowe]], [[Gleby torfowe|torfowe]] i mineralno-murszowe, występujące zwłaszcza w dolinie Wisły i Kanału Bydgoskiego oraz w zakolach Brdy i zagłębieniach (rejon [[Białe Błota (powiat bydgoski)|Białych Błót]], dna dolinek denudacyjnych, oczka na [[Wysoczyzna Osielska|Wysoczyźnie Osielskiej]]) wykorzystane pod użytki zielone<ref name="POŚ13"/>.
 
Gleby przeważnie mają [[Odczyn gleby|odczyn]] od kwaśnego do obojętnego i charakteryzują się wysoką zawartością [[fosfor]]u, średnią – [[potas]]u, natomiast niską zawartością [[magnez]]u<ref name="POŚ13"/>.
 
==== Siedliska leśne ====
Na obszarze Bydgoszczy i w bezpośrednim otoczeniu występują: [[Bór sosnowy|bory sosnowe]] o charakterze [[Kontynentalny bór sosnowy świeży|subkontynentalnego boru świeżego]] lub [[Bór mieszany świeży|subborealnego boru mieszanego]], lasy sosnowo-dębowe, [[Dąbrowa (las)|dąbrowy]], [[ols]]zyny i [[Las łęgowy|lasy łęgowe]] oraz [[grąd]]y (z [[Lipa|lipą]], [[Klon (roślina)|klonklonem]]em i [[dąb|dębami]])<ref name="SUKZPB"/>.
 
Najpospolitszym [[Typ siedliskowy lasu|siedliskiem leśnym]] w okolicy Bydgoszczy są '''bory sosnowe'''. Występują z reguły na wyższych tarasach pradolinnych oraz na obszarach [[Wydma śródlądowa|wydmowych]]. Są to głównie południowe i północne tereny miasta: [[Puszcza Bydgoska]], [[Dolina Sandrowa Brdy|Sandr Brdy]] oraz [[Terasa Bydgoska]]. Przeważający udział mają [[Bór świeży|bory świeże]]. Są to zbiorowiska z bezwzględną dominacją [[Sosna zwyczajna|sosny]], często z domieszką [[Brzoza|brzóz]], [[Dąb|dębu]], [[świerk]]u. [[Bór mieszany świeży|Bory mieszane]], nawiązujące florystycznie do uboższych postaci [[grąd]]u występują w rejonie [[Osowa Góra (osiedle w Bydgoszczy)|Osowej Góry]], [[Myślęcinek (osiedle w Bydgoszczy)|Myślęcinka]], w strefach zboczowych skarp. Charakteryzują się równorzędnym udziałem gatunków iglastych i liściastych, lecz z przewagą sosny<ref name="SUKZPB"/>.