Państwo prawa: Różnice pomiędzy wersjami

Rozmiar się nie zmienił ,  7 lat temu
drobne redakcyjne
(typo)
(drobne redakcyjne)
 
== Niemiecka koncepcja ''Rechtsstaat'' ==
Koncepcja państwa prawnego przechodziła ewolucję. Jako koncepcja ustrojowa powstała w środowisku niemieckich i austriackich [[liberalizm|liberałów]], przeciwstawiającym się rządom absolutystycznym. [[absolutyzm klasyczny|Klasyczny absolutyzm]] utożsamiał władcę z państwem, a prawo traktował czysto instrumentalnie. [[Absolutyzm oświecony]] , mimo deklarowanej służebnej roli władcy wobec państwa, nadal traktował system prawny jako jedność z aparatem władzy i umieszczał funkcjonariuszy państwowych ponad społeczeństwem. Liberałowie określali absolutystyczną koncepcję państwa jako ''Polizeistaat'' i przeciwstawiali mu odmienną koncepcję ustrojową, w której prawo miało charakter autonomiczny, wiązało rządzących, a obywatelom gwarantowało szereg praw (''Rechtsstaat'')<ref>Dziadzio.</ref>.
 
Najważniejszymi wczesnymi teoretykami państwa prawnego byli [[Immanuel Kant]] (1742-1804) i [[Wilhelm von Humboldt]] (1767-1835) . W ich koncepcjach państwo miało charakter ograniczony. Jego podstawowym celem było zaś gwarantowanie bezpieczeństwa oraz wolności i praw obywatelskich. Tę koncepcję państwa prawa rozszerzyli następnie [[Robert von Mohl]] (1799-1875), i [[Lorenz von Stein]] (1815-1890) wprowadzając elementy socjalne (szczególnie von Stein, który używał pojęcia ''społecznego państwa prawnego'') <ref>Dziadzio; Bosiacki, s. XXVII-XXVIII.</ref>. W ich koncepcjach państwo prawne miało nie tylko chronić jednostkę, ale i wspierać ją w jej dążeniach. Szczególne zasługi położył tutaj von Mohl, który upowszechnił ten termin i włączył go na trwałe do myśli społecznej, politycznej i prawnej<ref>Bosiacki, s. VIII.</ref>. Tym samym, na początku XIX w. ukształtowały się dwie koncepcje liberalnego państwa prawa: pierwsza akcentująca jedynie ochronny charakter państwa, i druga dodająca do tego cele socjalne. W obu nurtach podkreślano również [[laicyzm|świecki]] charakter państwa i prawa<ref>Dziadzio.</ref>.
 
Koncepcjom teoretycznym towarzyszyły również stopniowe zmiany ustrojowe, które stopniowo prowadziły do upodmiotowienia jednostki, rozszerzenia katalogu jej praw i wolności, i rozwinięcia systemu organów kontroli praworządności.
 
== Państwo prawa jako zasada konstytucyjna ==
Zasada państwa prawa po raz pierwszy została wyraźnie sformułowana w Niemczech w [[Konstytucja Niemiec|konstytucji z 1949r1949 r]]. Art. 28 stanowi, iż ''"Porządek konstytucyjny krajów związkowych musi odpowiadać republikańskim, demokratycznym i socjalnym zasadom państwa prawa"''<ref>[http://www.de-iure-pl.org/gesetze/recht/verfassung/text/1,1,741,DE,PL,.html Ustawa Zasadnicza Republiki Federalnej Niemiec z 23 maja 1949]</ref>.
 
W drugiej połowie XX w. zasada ta była zapisywana również w innych konstytucjach [[demokratyzacja|demokratyzujących się]] krajów. W [[Konstytucja Hiszpanii|konstytucji Hiszpanii]] z 1978r. zasada ta została ujęta w art. 1, zgodnie z którym ''"Hiszpania konstytuuje się w postaci społecznego i demokratycznego państwa prawnego, które chroni jako najwyższe wartości swego porządku prawnego wolność, sprawiedliwość, równość i pluralizm polityczny"''<ref>[http://libr.sejm.gov.pl/tek01/txt/konst/hiszpania.html Konstytucja Hiszpanii z 27 grudnia 1978r.]</ref>.