Ilmenit: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 304 bajty ,  7 lat temu
(drobne merytoryczne, źródła/przypisy)
'''Ilmenit''' ('''żelaziak tytanowy''') – [[minerał]] zaliczany do gromady [[tlenki|tlenków]]. Nazwa minerału pochodzi od [[góry Ilmeńskie|gór Ilmeńskich]] w pasmie [[Ural]]u w [[Rosja|Rosji]], gdzie występuje<ref>[http://webmineral.com/data/Ilmenite.shtml artykuł o ilmenicie na stronie Webmineral.com] {{lang|en}}</ref>.
 
== Właściwości ==
Minerał pospolity. Jest [[izostrukturalność|izostrukturalny]] z [[korund]]em i [[hematyt]]em, z którym tworzy [[roztwór stały]]<ref name="Żaba">{{Cytuj książkę |nazwisko = Żaba | imię = Jerzy | tytuł = Ilustrowany słownik skał i minerałów | wydawca = Videograf II| miejsce = Katowice | rok = 2003 | strony = | isbn = 83-7183-174-9}}</ref>. {{fakt|Zawiera domieszki tlenków [[magnez]]u, [[mangan]]u i innych [[Metale|metali]], niekiedy promieniotwórczych|data=2014-04}}. Nie rozpuszcza się w kwasach, dopiero po sproszkowaniu rozpuszcza się w stężonym kwasie solnym. Jest odporny na wietrzenie. {{fakt|Ma słabe własności magnetyczne; dopiero po wyprażeniu staje się magnetyczny|data=2014-04}}. Odznacza się żywym [[pleochroizm]]em. Tworzy [[zbliźniaczenia]]. W wyniku wietrzenia przekształca się w [[leukoksen]]<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.pbc.gda.pl/Content/16658| tytuł = Otrzymywanie nowych fotokatalizatorów o podwyższonej aktywności w świetle UV oraz Vis|autor=Ewelina Grabowska|opublikowany=www.pbc.gda.pl|data=2011}}</ref>.
 
== Występowanie ==
Występuje jako składnik zasadowych ([[gabro]], [[diabaz]], [[bazalt]]), obojętnych ([[Sjenit|syenit]], [[diabaryt]]) i kwaśnych ([[granit]]) skał magmowych. Występuje również w [[skały metamoficzne|skałach metamoficznych]] oraz w [[skały osadowe|skałach osadowych]] ([[piasek|piaskach]] i [[żwir]]ach), w których często tworzy duże koncentracje (tzw. piaski ilmenitowe). Współwystępuje z [[hematyt]]em, [[magnetyt]]em, [[tytanit]]em, [[rutyl]]em<ref name="Żaba"/>.
 
Największe złoża na świecie występują w [[Australia|Australii]], [[Republika Południowej Afryki|Republice Południowej Afryki]], [[Stany Zjednoczone|USA]] – [[Floryda]], zaś w Europie – w [[Norwegia|Norwegii]] ([[Arendal]], [[Egersund]]), [[Szwecja|Szwecji]] ([[Routivare]], [[Taberg]]), [[Francja|Francji]], [[Włochy|Włoszech]] – okolice [[Novara]], [[Rosja|Rosji]] ([[góry Ilmeńskie]] w pasmie [[Ural]]u, od których pochodzi nazwa minerału) i na [[Ukraina|Ukrainie]].
W [[Polska|Polsce]] spotykany w suwalskim masywie anortozytowym (złoża Krzemianka, Udryń), w [[gabro|gabrach]] [[Nowa Ruda|Nowej Rudy]], w [[pegmatyt]]ach [[Łomnica (powiat jeleniogórski)|Łomnicy]] i [[Szklarska Poręba|Szklarskiej Poręby]], w piaskach złotonośnych koło [[Złotoryja|Złotoryi]] na [[Dolny Śląsk|Dolnym Śląsku]], w piaskach [[Dunajec|Dunajca]] i na wybrzeżu bałtyckim w piaskach rzecznych i plażowych.
 
== Zastosowanie ==
* W przemyśle chemicznym – do wyrobu [[Tlenek tytanu(IV)|bieli tytanowej]].
* W hutnictwie – jedna z najważniejszych rud [[Tytan (pierwiastek)|tytanu]]. Zawiera 52,56% TiO<sub>2</sub> i 47,34% FeO.
* służy do wyrobu biżuterii, znaczenie [[gemmologia|gemmologiczne]] ma jego odmiana - izeryn. Największe kryształy ok. 13 cm i ważące do 7 kg pochodzą z Norwegii.
== Ciekawostki ==
* Ilmenit występuje na [[Księżyc]]u.
 
* * {{Cytuj książkę |nazwisko = Żaba | imię = Jerzy | tytuł = Ilustrowany słownik skał i minerałów | wydawca = Videograf II| miejsce = Katowice | rok = 2003 | strony = 189 | isbn = 83-7183-174-9}}
* {{Cytuj książkę | autor = Nikodem Sobczak, Tomasz Sobczak | tytuł = Wielka encyklopedia kamieni szlachetnych i ozdobnych | wydawca = Wydawnictwo Naukowe PWN | miejsce = Warszawa | rok = 1998 |strony = 181 | isbn = ISBN 83-01-12493-8}}
 
 
=== Linki zewnętrzne ===