Księstwo Normandii: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 163 bajty ,  7 lat temu
m (Bot: Przenoszę linki interwiki (29) do Wikidata, są teraz dostępne do edycji na d:q842091)
[[Plik:Duchy of Normandy.png|thumb|300px|Księstwo Normandii na mapie Francji]]
[[Plik:Arms of William the Conqueror (1066-1087).svg|left|100pxthumb|Herb Wilhelma Zdobywcy]]
'''Księstwo Normandii''' powstało– państwo powstałe w [[911]] roku, prawdopodobnie jako [[hrabstwo]] w wyniku nadania [[Rolf|Rollonowi]], wodzowi normańskiemu, terenów dzisiejszej [[Górna Normandia|Górnej Normandii]] przez króla Francji [[Karol III Prostak|Karola Prostaka]]. Zakończyło swój byt jako niezależny twór polityczny w momencie włączenia do domeny królewskiej w [[1204]] roku.
 
Dzieje księstwa Normandii dzieli się na cztery okresy<ref>Hallam E. M., Judith E., ''Francja w czasach Kapetyngów. 987-1328987–1328'', Warszawa 2006, s. 66.</ref>. Pierwszy między [[911]] a [[960]] rokiem jest okresem falowej imigracji ludności skandynawskiej. Drugi, obejmujący lata [[960]]-[[1025]]960–1025, jest czasem stopniowego stapiania się przybyszów z frankijskim otoczeniem, przejmowania kultury i urządzeń ustrojowych, a także umacniania się władzy książęcej. Okres [[1025]]-[[1050]]1025–1050 to czas kryzysu, szczególnie w okresie małoletności [[Wilhelm Zdobywca|Wilhelma Zdobywcy]]. Wówczas wielu możnych starało się powiększyć swą władzę kosztem księcia, w tym okresie zerwane zostają także ostatnie związki ze Skandynawią. Okres od roku [[1050]] do końca istnienia księstwa, jest czasem ustabilizowanych stosunków wewnętrznych w oparciu o silną władzę książęcą.
 
== Dzieje polityczne ==
=== Powstanie i pierwszy wiek istnienia ([[911]]-[[1035]]911–1035) ===
Ziemie dzisiejszej Francji od ok. 830 r. były terenem nieustannych najazdów pochodzących ze Skandynawii Normanów. Stopniowo Normanowie zaprzestali łupieskich najazdów, a zastąpili je podbojem i kolonizacją terenów północnej Francji. W [[911]] roku król [[Karol III Prostak]] zawarł traktat z przywódcą Normanów [[Rolf|Rollonem]] w [[Saint-Clair-sur-Epte]], na mocy którego Rollon stał się lennikiem króla z obszaru sięgającego na zachodzie ujścia Sekwany, a na południu źródeł [[Eure]], centralnym punktem nowego tworu stało się [[Rouen]]. W zamian Rollo musiał przyjąć chrzest i stać się lennikiem króla.
 
Choć Rollon pozostawał wierny Karolowi Prostakowi, to potrafił ułożyć stosunki także z jego następcą (po epizodycznym panowaniu [[Robert I (władca Franków)|Roberta I]]), królem [[Rudolf I Burgundzki|Rudolfem I]], który nadał mu w [[924]] roku [[Bassin]], [[Le Mans]], [[L'Huernin]] i [[Bayeux]]. Rollo ustąpił z tronu na rzecz swojego syna [[Wilhelm I Długi Miecz|Wilhelma I]]. Wilhelmowi udało się w walkach z Bretończykami przyłączyć [[Avranchin]], a także półwysep [[Contentin]]. W tym momencie obszar księstwa odpowiadał obszarowi [[Archidiecezja Rouen|archidiecezji Rouen]]. MorderstwoZabójstwo księcia w [[942]] roku przerwało jego rządy.
 
Władzę objął jego syn [[Ryszard I Nieustraszony]], książę ten jednoznacznie opowiedział się za [[Kapetyngowie|Robertynami]] w sporze o koronę królewską, jemu także przypisuje się rozpowszechnienie systemu lennego. Jego syn [[Ryszard II Dobry]] wprowadził tytuł książęcy do tytulatury władców normańskich, a swoje władztwo począł nazywać ''regnum''<ref>Łacińskie słowo oznaczające królestwo, używane także do określanie księstw terytorialnych (Hallam E. M., Judith E., ''Francja w czasach Kapetyngów'', s. 68.</ref>. Jednak tytuł ten nie został uznany przez królów Francji, aż do [[1204]] roku, czyli do momentu, w którym Normandia weszła do ich domeny. Po śmierci księcia w [[1027]] roku władzę przejął jego najstarszy syn [[Ryszard III (książę Normandii)|Ryszard III]], jednak jego nagła śmierć oddała władzę w ręce młodszego [[Robert I Wspaniały|Roberta I]], którego podejrzewano zresztą o otrucie brata. Robert I poparł króla [[Henryk I (król Francji)|Henryka I]], w jego walce z matką i bratem, za co otrzymał nadanie [[Vexin]]. Nigdy się nie ożenił, ale wyjednał u swych baronów wybór swego nieślubnego syna [[Wilhelm II Zdobywca|Wilhelma]] na księcia. Mimo to, gdy zmarł w [[1035]] w drodze powrotnej z Ziemi Świętej, jego syn napotkał poważne trudności w objęciu władzy w księstwie.
 
=== [[Wilhelm Zdobywca]] ([[1035]]-[[1087]]1035–1087) ===
[[Plik:Carte Duche Normandie Chateaux.gif|thumb|300px|Księstwo Normandii z zaznaczonymi zamkami książęcymi]]
Małoletni Wilhelm nie był w stanie zapobiec rozpadaniu się księstwa, coraz więcej hrabiów i wicehrabiów ignorowało zwierzchność książęcą i prowadziło własną politykę. Dopiero pomoc króla francuskiego [[Henryk I (król Francji)|Henryka I]] ([[1047]]) i zwycięstwo w [[Bitwa w Dolinie Wydm|bitwie pod Val-ès-Dunes]] zapewniło władzę Wilhelmowi. Po tym wydarzeniu Wilhelm wraz z królem rozpoczęli walkę z [[księstwo Andegawenii|księciem Andegawenii]] [[Godfryd Młot|Godfrydem Młotem]] co zaowocowało przyłączeniem [[Maine (Francja)|Maine]]. Ten nagły wzrost potęgi Wilhelma zaniepokoił Henryka, który w sojuszu z Godfrydem dwukrotnie najechał na Normandię. Wilhelm odparł oba ataki, pokonując przeciwników w bitwach pod [[Mortemer (Seine-Maritime)|Mortemer]] ([[1054]]) i [[Varaville]] ([[1058]]). Wojnę zakończyła jednak dopiero śmierć Henryka i Godfryda w [[1060]] roku. Na tronie francuskim zasiadł teraz małoletni [[Filip I (król Francji)|Filip I]], którego opiekunem został [[Baldwin V Flandryjski|Baldwin V]], książę Flandrii i teść Wilhelma, te dwa czynniki zapewniały Wilhelmowi pełne bezpieczeństwo od strony Paryża, dzięki czemu mógł on pozwolić sobie na znacznie szersze projekty. W [[1062]] roku zhołdował [[Maine]] i [[Ponthieu]], próbował także zająć całe [[Vexin]]. W l. [[1064]]-[[1066]]1064–1066 prowadził wojnę z [[księstwo Bretanii|Bretanią]], którą zakończyła dopiero śmierć księcia [[Konan II|Konana II]].
 
Następnym przedsięwzięciem Wilhelma był najazd na Anglię, roszcząc sobie prawa do tronu angielskiego, którego sukcesję miał mu obiecać zmarły król [[Edward Wyznawca]] w [[1051]] roku. Podbój całego kraju zapewniło zasadniczo zwycięstwo w jednej walnej [[bitwa pod Hastings|bitwie pod Hastings]], gdzie Wilhelm całkowicie rozbił wojska [[Harold II|Harolda II]], wybranego na króla przez baronów. Jednak ujarzmienie podbitego kraju trwało, aż do [[1080]] roku, książę musiał odpierać bunty możnych, a także ataki innych władców, m.in. z Walii, Szkocji czy Danii. Wielu baronów anglosaskich zostało wywłaszczonych, a ich dobra zajęły rodzinny normańskiego pochodzenia, zadzierzgnęło to trwało związki między obu krajami, gdyż wielu możnych normandzkich miało jeszcze długo dobra tak po jednej, jak i po drugiej stronie kanału La Manche.
 
Tymczasem na nowo wybuchł konflikt z królem Francji o Vexin, także syn Wilhelma [[Robert II Krótkoudy|Robert Krótkoudy]] buntował się przeciw ojcu ([[1077]]-[[1080]]1077–1080), wpierany w tym przez Filipa I. Wilhelm umarł w [[1087]] roku w czasie oblężenia [[Mantes]] w [[Vexin]].
 
== Podział terytorialny ==
Administracja księstwa opierała się hrabstwach i wicehrabstwach. Hrabiowie pojawili się za panowania [[Ryszard I Nieustraszony|Ryszarda I]] ([[996]]-[[1026]]996–1026). Ich zadaniem było bronienie kraju (stąd położenie hrabstw na granicach) poprzez strzeżenie książęcych warowni, wypełnianie administracji książęcej, a przede wszystkim pobieranie podatków. Hrabiowie byli powoływani i usuwania przez księcia, często tracili swą pozycję poprzez złe zarządzanie lub knowania przeciw seniorowi. Z drugiej strony, niektóre hrabstwa pozostawały w posiadaniu jednej rodziny przez kilka generacji (np. hrabiowie Evreux).
 
Normandzkie [[hrabstwo|hrabstwa]]:
* [[Hrabstwo Talou]], w późniejszym okresie określane, jako Arques
* [[Hrabstwohrabstwo Aumale]], poświadczone jedynie dla roku [[1082]]
* [[Hrabstwo Avranches]], podzielone między [[wicehrabstwo Avranches]] i [[hrabstwo Mortain]] między [[1015]], a [[1050]] rokiem
* [[Hrabstwo Brionne]], zniesione za [[Wilhelm Zdobywca|Wilhelma Zdobywcy]]
* [[Hrabstwo Eu]]
* [[Hrabstwo Évreux]]
* [[Hrabstwo Hiémois]], obniżone do rangi wicehrabstwa w połowie [[XI wiek]]uwieku
* [[Hrabstwo Ivry]], jedyny znany hrabia to Raoul d'Ivry
* [[Hrabstwo Mortain]]
 
== Zobacz też ==
* [[Historiahistoria Francji]]
* [[Francja średniowieczna]]
* [[Historiahistoria Królestwa Anglii|Historia Anglii]]
* [[książęta Normandii]]
 
{{Przypisy}}
* {{cytuj książkę |nazwisko = Hallam| imię = Elizabeth M.| autor link = Elizabeth M. Hallam| nazwisko2 = Everard| imię2 = Judith |autor link2 = Everard Judith| tytuł = Francja w czasach Kapetyngów. 987-1328| wydawca = Wydawnictwo Naukowe PWN| miejsce = Warszawa| rok = 2008| strony = | isbn = 978-83-01-14861-4}}
* {{cytuj książkę |nazwisko = Perroy| imię = Èdouard| autor link = Èdouard Perroy| | nazwisko2 = Doucet | imię2 = Roger | autor2 = Roger Doucet| autor link2 = Roger Doucet| nazwisko3 = André Latreille| imię3 = André | autor3 = André Latreille| autor link3 = André Latreille| tytuł = Historia Francji| rozdział = Od początku dziejów do końca XV wieku| adres rozdziału = | nazwisko r = Perroy | imię r = Èdouard | autor r = Èdouard Perroy | autor r link = Èdouard Perroy | tom = I |tytuł tomu = Od początku dziejów do roku 1774 | wydawca = Książka i Wiedza| miejsce = Warszawa| rok = 1969| strony = 90-268| isbn =}}
 
== Zobacz też ==
* [[Historia Francji]]
* [[Francja średniowieczna]]
* [[Historia Królestwa Anglii|Historia Anglii]]
* [[książęta Normandii]]
 
[[Kategoria:Francja średniowieczna]]