Jean-Philippe Rameau: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 326 bajtów ,  7 lat temu
poprawa linków do przek., usunięcie zbędnych linków do dat, WP:SK
m (Removing Link FA template (handled by wikidata))
(poprawa linków do przek., usunięcie zbędnych linków do dat, WP:SK)
{{Artysta muzyczny infobox
| wykonawca = Jean-Philippe Rameau
| zdjęcie = Attribué à Joseph Aved, Portrait de Jean-Philippe Rameau (vers 1728) - 001.jpg
| tło = poważna
| opis_zdjęcia = Rameau, olej przypisywany Josephowi Avedowi, ok. 1728
| link_do_zdjęcia =
| imię_nazwisko = Jean-Philippe Rameau
| pseudonim =
| data_urodzenia = [[25 września]] [[1683]]
| miejsce_urodzenia = [[Dijon]]
| data_śmierci = [[12 września]] [[1764]]
| miejsce_śmierci = [[Paryż]]
| pochodzenie = [[Francuzi|francuskie]]
| instrument = [[organy]], [[skrzypce]]
| typ_głosu =
| gatunek = [[muzyka barokowa]]
| zawód = organista, kapelmistrz
| aktywność =
| wytwórnia =
| powiązania =
| albumy =
| single =
| współpracownicy =
| wyróżniony_instrument =
| zespół =
| odznaczenia =
| commons = Jean-Philippe Rameau
| cytaty =
| www =
}}
[[Plik:Inconnu_dInconnu d'après_Augustin_de_Saintaprès Augustin de Saint-Aubin,_Jean Jean-Philippe_RameauPhilippe Rameau,_détail_ détail (Museo_internazionale_e_biblioteca_della_musica_di_BolognaMuseo internazionale e biblioteca della musica di Bologna).jpg|thumb|Jean-Philippe Rameau]]
[[Plik:Blason JP Rameau.svg|thumb|herb Jeana-Philippe Rameau]]
[[Plik:Jean-Philippe Rameau by Jean-Jacques Caffieri - 20080203-03.jpg|thumb|Jean-Philippe Rameau]]
Był synem organisty, studiował we [[Włochy|Włoszech]]. Działał jako organista i kapelmistrz w [[Awinion]]ie, [[Clermont-Ferrand]] oraz Paryżu, gdzie w 1722 roku osiadł na stałe. Twórczość Rameau obejmuje 3 zbiory miniatur klawesynowych (''Pièces de clavecin'' – 1706-1728), utwory kameralne (5 koncertów na klawesyn ze skrzypcami lub fletem i altówką – 1741 rok), opery i inne dzieła sceniczne (tragedie liryczne, opery, balety, komedie-balety). W Paryżu patronował mu bogacz i pisarz [[Alexandre-Jean-Joseph Le Riche de La Popeliniere]] (1692-1762).
 
Pierwszą operę napisał dopiero w wieku 49 lat, była to tragedia liryczna ''Samson'' napisana we współpracy z [[Voltaire|Wolterem]], jednak nigdy jej nie wystawiono ze względu na niechęć środowisk religijnych do osoby Woltera. Rok później wystawiono tragedię ''Hippolyte et Aricie'' (1733), która poniosła klęskę. Drugi wystawiony utwór sceniczny Rameau, opera-balet ''Les Indes Galantes'', odniósł już sukces. Mimo że Rameau był kontynuatorem stylu [[François Couperin Le Grand|F. Couperina]] i [[Jean-Baptiste Lully|J.B. Lully'egoLully’ego]], jego utwory były często uznawane za zbyt nowoczesne, trudne i hałaśliwe. Dlatego w początkowym okresie twórczości scenicznej stał się on obiektem walki zwolenników nowego stylu (ramistów) z tradycjonalistami (lullystami).
 
Wznowienie jednoczęściowej opery (tzw. Acte de Ballet) ''Pygmalion'' w 1751 roku przyniosło kompozytorowi laur zwycięstwa. Niestety już w następnym roku, po przedstawieniu intermezza ''La serva padrona'' [[Giovanni Battista Pergolesi|Pergolesiego]] wybuchł nowy spór, którego stronami byli zwolennicy lekkiego stylu włoskiego i tradycyjnego stylu francuskiego. W sporze między zwolennikami włoskiej ''opera buffa'' (buffoniści) i francuskiej ''tragédie lyrique'' (antybuffoniści) opowiedział się za tradycją francuską (Erreurs sur la musique dans l’Encyclopédie z 1755 roku). W sporze tym tradycjonaliści przegrali i utwory sceniczne Rameau powoli popadły w zapomnienie.
 
W historii muzyki fundamentalne znaczenie mają prace teoretyczne Rameau, w których stworzył podstawy harmoniki funkcyjnej i systemu dur-moll.
 
Jego najwybitniejszym dziełem jako teoretyka muzyki było "Traite„Traite de l'harmoniel’harmonie reduite a ses principies naturels divise en IV livres"livres” (Traktat o harmonii sprowadzonej do jej naturalnych zasad z podziałem na 4 księgi).
 
== Kompozycje ==
=== Sceniczne ===
Typ utworu podawany jest w nawiasie według oryginalnej francuskiej klasyfikacji; tragedię liryczną najczęściej nazywa się operą, opéra-ballet tłumaczy się jako opera-balet (nie opero-balet), a pozostałe według uznania:
* ''Samson'' (tragedia liryczna – tragédie lyrique) – 5 aktów z prologiem, zaginiona, według niektórych źródeł [[1732]], według innych ok. [[1735]], libretto wyd. [[1745]]
* ''[[Hippolyte et Aricie]]'' (tragedia liryczna – tragédie lyrique) – 5 aktów z prologiem, pierwsza wersja [[1733]], druga wersja [[1742]]
* ''[[Les Indes galantes]]'' (opéra-ballet) – 4 entrées z prologiem, pierwsza wersja [[1735]] (tylko 2 entrées), druga wersja [[1735]] (dodane 3. entrée), trzecia wersja [[1736]] (dodane 4. entrée)
* ''[[Kastor i Polluks (opera)|Kastor i Polluks]]'' (tragedia liryczna – tragédie lyrique) – 5 aktów z prologiem, pierwsza wersja [[1737]], druga wersja [[1754]]
* ''Les Fêtes d’Hébé, ou Les Talents Lyriques'' (opéra-ballet) – entrées z prologiem [[1739]], druga wersja [[1747]], trzecia wersja [[1756]], czwarta wersja [[1764]] (bez prologu)
* ''[[Dardanus]]'' (tragedia liryczna – tragédie lyrique) – 5 aktów z prologiem, pierwsza wersja [[1739]], druga wersja [[1744]], trzecia wersja [[1760]] (bez prologu)
* ''La princesse de Navarre'' (comédie-ballet) – 3 akty, pierwsza wersja [[1745]], druga wersja [[1763]] (dodany prolog)
* ''[[Platée]]'' (ballet bouffon) – 3 akty z prologiem, pierwsza wersja [[1745]], druga wersja [[1749]]
* ''Les Fêtes de Polymnie'' (opéra-ballet) – 3 entrées z prologiem, pierwsza wersja [[1745]], druga wersja [[1753]]
* ''Les Temple de la Gloire'' (opéra-ballet) – 5 aktów z prologiem, pierwsza wersja [[1745]], druga wersja [[1746]]
* ''Les Fêtes de Ramire'' (acte de ballet) – jednoaktówka, [[1745]]
* ''Les Fêtes de l’Hymen et de l’Amour'' (opéra-ballet) – 3 entrées z prologiem, pierwsza wersja [[1747]] (w [[1748]] wystawiony pt. ''Les Dieux de l'Egyptel’Egypte''), druga wersja [[1754]]
* ''Zaïs'' (pastorales héroïques) – 3 akty z prologiem, pierwsza wersja [[1748]], druga wersja [[1761]] (bez prologu)
* [[Pigmalion (opera)|''Pigmalion'']] (acte de ballet) – jednoaktówka, [[1748]]
* ''Les Surprises de l’Amour'' (opéra-ballet) – 3 entrées z prologiem, pierwsza wersja [[1748]], druga wersja [[1757]]
* ''Naīs'' (pastorale héroïque) – 3-aktowe pastorale z prologiem, pierwsza wersja [[1749]], druga wersja [[1764]]
* ''[[Zoroaster (opera Rameau)|Zoroastre]]'' (tragedia liryczna – tragédie lyrique) – 5 aktów, pierwsza wersja [[1749]],druga wersja [[1756]]
* ''Linus'' (tragedia liryczna – tragédie lyrique) – 5 aktów, zaginiona, prawdopodobnie około [[1752]]
* ''La Guirlamde, ou Les Fleurs Enchantées (acte de ballet) – jednoaktówka, [[1751]]
* ''Acante et Céphos, ou La Sympathie (pastorale héroïque) – 3 akty, [[1751]]
* ''Daphnis et Eglé'' (pastorale héroïque) – jednoaktówka, [[1753]]
* ''Lysis et Délie'' (pastorale) – jednoaktówka, zaginiona, prawdopodobnie około [[1753]]
* ''Les Sibarites'' (acte de ballet) – jednoaktówka, pierwsza wersja [[1753]], druga wersja [[1757]]
* ''Zéphyre'' (acte de ballet) – jednoaktówka, prawdopodobnie [[1753]]
* ''La Naissance d'Osirisd’Osiris, ou La Fêtes Pamilie (acte de ballet) – jednoaktówka, [[1754]]
* ''Anacréon'' (pierwszy acte de ballet) – jednoaktówka, [[1754]]
* ''[[Anacréon]]'' (drugi acte de ballet) – jednoaktówka, [[1757]] (wystawiono jako 3. entrée drugiej wersji ''Les Surprises de l’Amour'')
* ''Nélée et Myrthis (acte de ballet) – jednoaktówka, data nieznana, prawdopodobnie utwór późniejszy
* ''Les Palladins'' (komedia liryczna - comédie lyrique) – 3 akty, [[1760]]
* ''[[Z rodu Boreasza|Les Boréades]]'' (tragedia liryczna – tragédie lyrique) – 5 aktów, [[1763]] (prapremiera miała miejsce dopiero w [[1982]] roku)
 
=== Instrumentalne ===
Jego najwybitniejszym dziełem jako teoretyka muzyki było "Traite de l'harmonie reduite a ses principies naturels divise en IV livres" (Traktat o harmonii sprowadzonej do jej naturalnych zasad z podziałem na 4 księgi).
 
== Posłuchaj ==
{{MultiAudio start}}
{{MultiAudio item|plik=Jean-Philippe_Rameau_-_Gavotte_and_Variations.ogg|tytuł=Rameau - Gavotte et Variations - Gawot|opis=|format=[[Ogg]]}}
{{MultiAudio item|plik=Jean-Philippe_Rameau_-_Gavotte_and_Variations_(1).ogg|tytuł=Rameau - Gavotte et Variations - Wariacja I|opis=|format=[[Ogg]]}}
{{MultiAudio item|plik=Jean-Philippe_Rameau_-_Gavotte_and_Variations_(2).ogg|tytuł=Rameau - Gavotte et Variations - Wariacja II|opis=|format=[[Ogg]]}}
{{MultiAudio item|plik=Jean-Philippe_Rameau_-_Gavotte_and_Variations_(3).ogg|tytuł=Rameau - Gavotte et Variations - Wariacja III|opis=|format=[[Ogg]]}}
{{MultiAudio item|plik=Jean-Philippe_Rameau_-_Gavotte_and_Variations_(4).ogg|tytuł=Rameau - Gavotte et Variations - Wariacja IV|opis=|format=[[Ogg]]}}
{{MultiAudio item|plik=Jean-Philippe_Rameau_-_Gavotte_and_Variations_(5).ogg|tytuł=Rameau - Gavotte et Variations - Wariacja V|opis=|format=[[Ogg]]}}
{{MultiAudio item|plik=Jean-Philippe_Rameau_-_Gavotte_and_Variations_(6).ogg|tytuł=Rameau - Gavotte et Variations - Wariacja VI|opis=|format=[[Ogg]]}}
{{MultiAudio end}}
 
=== Utwory sceniczne ===
* ''Hippolyte et Aricie''
:* [[English Chamber Orchestra]], dyr. Sir Anthony Lewis (nagranie – listopad [[1965]], CD DECCA 444 526-2)
:* Orchestra New York City Opera, dyr. Osborne McConathy (nagranie – kwiecień [[1966]], LP HRE)
:* [[La Grande Écurie et la Chambre du Roy]], dyr. [[Jean-Claude Malgoire]] ([[1978]], LP CBS 79314)
:* [[English Baroque Solists]], dyr. [[John Eliot Gardiner]] (nagranie – czerwiec [[1983]], CD Celestial Audio)
:* [[Les Musiciens du Louvre]], dyr. Marc Minkowski (nagranie – czerwiec [[1994]], CD ARCHIV PRODUTION 445 853-2)
:* [[Les Arts Florissants]], dyr. [[William Christie]] (nagranie – wrzesień [[1995]], CD ERATO 0630-15517-2)
* ''Les Indes galantes''
:* [[La Grande Écurie et la Chambre du Roy]], dyr. [[Jean-Claude Malgoire]] (nagranie [[1974]], LP CBS)
:* Orchestre Jean-François Paillard, dyr. [[Jean-François Paillard]] (nagranie [[1974]], wznowienie na CD ERATO 4509-95310-2)
:* [[Les Arts Florissants]], dyr. [[William Christie]] (nagranie – styczeń [[1991]], CD HARMONIA MUNDI FRANCE 901367.69)
:* Musique des Lumières, dyr. Jean-Christophe Frisch (nagranie – październik [[1994]], CD Euromuses EURM 2017)
:* [[Les Arts Florissants]], dyr. [[William Christie]] (nagranie – wrzesień [[2003]], DVD Opus Arte)
* ''Castor et Pollux''
:* [[Concentus Musicus Wien]], dyr. [[Nikolaus Harnoncourt]] (nagranie [[1972]], LP, wznowienie na CD TELDEC 2292-42510-2)
:* English Bach Festival Baroque Orchestra, dyr. Charles Francombe (nagranie – styczeń/luty [[1982]], CD ERATO 4509-95311-2)
:* [[Les Arts Florissants]], dyr. [[William Christie]] (nagranie – wrzesień [[1992]], CD HARMONIA MUNDI FRANCE 901435.37)
:* Ensemble Instrumental XVIII, dyr. Jean-Christophe Frisch (produkcja [[1998]], CD Astrée/Audivis)
:* Aradia Ensemble, dyr. Kevin Mallon (nagranie – luty [[2003]], CD Naxos 8.660118-19)
* ''Les Fêtes d’Hébé, ou Les Talents Lyriques''
:* [[Les Arts Florissants]], dyr. [[William Christie]] (nagranie – styczeń [[1997]], CD ERATO 3984-21064-2)
* ''Platée''
:* Orchestre de la Société des Concerts du Conservatoire, dyr. Hans Rosbaud (nagranie – lipiec [[1956]], LP, wznowienie na CD EMI Classics)
:* [[La Grande Écurie et la Chambre du Roy]], dyr. [[Jean-Claude Malgoire]] (nagranie – wrzesień [[1988]], CD Sony Music)
:* [[Les Musiciens du Louvre]], dyr. Marc Minkowski (nagranie – grudzień [[1988]], CD ERATO 2292-45572-2)
:* [[Les Musiciens du Louvre]], dyr. Marc Minkowski (nagranie – luty [[2002]], DVD TDK)
* ''Les Palladins''
:* [[La Grande Écurie et la Chambre du Roy]], dyr. [[Jean-Claude Malgoire]] (produkcja [[1978]], LP CBS)
:* [[La Grande Écurie et la Chambre du Roy]], dyr. [[Jean-Claude Malgoire]] (nagranie – październik [[1990]], CD Pierre Vérany oraz Arion)
:* [[Les Arts Florissants]], dyr. [[William Christie]] (nagranie – maj [[2004]], DVD BBC/Opus Arte)
* ''Les Boréades''
:* [[English Baroque Solists]], dyr. [[John Eliot Gardiner]] (nagranie – lipiec [[1982]], LP, wznowienie na CD ERATO 2292-45572-2)
:* [[Les Arts Florissants]], dyr. [[William Christie]] (nagranie – marzec/kwiecień [[2003]], DVD Opus Arte)
 
== Zobacz też ==
* [[Kompozytorzy muzyki poważnej]]
* [[Mała suita]]
* [[Claude Rameau]] (1690-1761)
* [[Lazare Rameau]] (1757-1794)
* [[Jean-François Rameau]] (1716-1777) (bohater powiastki [[Denis Diderot|Diderota]] ''[[Kuzynek mistrza Rameau]]'')
== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.discographie-rameau.com Jean-Philippe Rameau / Produkcja płyt gramofonowych]
*
 
{{Kompozytorzy baroku}}