Mitteleuropa: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 92 bajty ,  6 lat temu
drobne redakcyjne, drobne merytoryczne
(link do Feliksa za Schwarzenberga)
(drobne redakcyjne, drobne merytoryczne)
{{Dopracować|styl|redakcja, ortografia, ew. terminologia historyczna}}
[[Plik:Grossgliederung Europas.png|thumb|350px|Mitteleuropa - granice kulturowe i polityczne]]
 
'''Mitteleuropa''' – [[Język niemiecki|niemieckie]] słowo oznaczające [[Europa Środkowa|Europę Środkową]], mające znaczenie [[geografia|geograficzne]]<ref name=autonazwa2>Jan Wendt: ''"Współpraca regionalna Polski w Europie Środkowej".'' Centrum Europejskie [[Uniwersytet Warszawski|Uniwersytetu Warszawskiego]], kwartalnik Studia Europejskie, nr 4/1998.</ref>, czasem używane także w innych językach i mające kilka różnych znaczeń. Oznacza także, jako pojęcie historyczne<ref name=autonazwa2 />, polityczny program będący celem wojennym Niemiec podczas [[I wojna światowa|I wojny światowej]], zakładający dominację [[Cesarstwo Niemieckie|Cesarstwa Niemieckiego]] nad Europą Środkową i jej całkowitą eksploatację przez Niemcy, [[aneksja|aneksję]] terytoriów zamieszkanych w większości przez ludność nieniemiecką oraz ich [[germanizacja|germanizację]].
 
Koncepcja Mitteleuropy (jedności regionu środkowoeuropejskiego) powstała w [[XIX wiek]]uwieku w [[Austro-Węgry|Austro-Węgrzech]]. Została wyrażona po raz pierwszy w 1848 przez austriackiego ministra [[Felix zu Schwarzenberg|Feliksa zu Schwarzenberga]]<ref>Chris Cook, John Stevenson: ''Leksykon historii Europy XX wieku. 1900-2004'', wyd. polskie 2004, strs. 407.</ref>.
 
== Koncepcja Naumanna ==
[[Plik:Mitteleuropa POL wielgórski.PNG|thumb|250pxupright=1.2|Mapa przedstawiająca niemieckie plany polityczne wobec Europy Środkowej i Wschodniej po [[Traktat brzeski (9 lutego 1918)|Traktacie brzeskim z 9 lutego 1918]], [[Traktat brzeski|Traktacie brzeskim z 3 marca 1918]] i [[Traktat w Bukareszcie (1918)|Traktacie bukaresztańskim z 7 maja 1918]].
{{legenda|#0000C6|Niemcy i ich sojusznicy}}
{{legenda|#5109E8|Część Polski i Armenii przeznaczona do aneksji przez Niemcy/Turcję}}
{{legenda|#9D9FFD|Półautonomiczne państwa pod kontrolą Niemiec - w przyszłości planowana aneksja}}
{{legenda|#55AAFF|Państwa gospodarczo i administracyjnie zależne od Niemiec}}
{{legenda|#C5DB24|Ukraina - pod ekonomicznągospodarczą kontrolą Niemiec}}
{{legenda|#FF00FF|Planowana Republika Tatarska - niemiecki obszar osiedleńczy}}
{{legenda|#7CE9FC|Państwa politycznie i gospodarczo związane z Niemcami}}
{{legenda|#FBA504|Półautonomiczne państwa kozackie wewnątrz Rosji - niemiecka strefa wpływów}}
]]
[[Plik:Europa Zukunfstkarte Albert Rymann.JPG|thumb|left|"Europa„Europa przyszłości"przyszłości”, autorstwa [[Albert Rymann|Alberta Rymanna]] wydrukowana i rozpowszechniana przed I wojną światową. Tak miała wyglądać Europa po zwycięstwie [[Państwa centralne|państw centralnych]].]]
Temat jedności Europy Środkowej podejmowała również koncepcja polityki niemieckiej sformułowana w [[1915]] przez [[politologia|politologa]] [[Friedricha Naumanna]], ogłoszona w książce ''[[Mitteleuropa (książka)|Mitteleuropa]]''. W jej myśl ta część Europy miała stać się podporządkowanym państwu niemieckiemu tworem gospodarczo-politycznym. W swym programie Naumann popierał również [[Germanizacja|germanizację]] oraz [[Madziaryzacja|madziaryzację]] tego regionu<ref name="Habs"> "A„A History of the Habsburg Empire, 1526-1918." Robert Adolf Kann, University of California Press 1980.</ref>. Wysuwano także żądania stworzenia na [[Krym]]ie niemieckiego państewka kolonialnego<ref name=autonazwa1>[[Czesław Madajczyk]]: ''„Generalna Gubernia w planach hitlerowskich. Studia”'', Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 1961, s. 88 i 89.</ref> oraz dążono do [[kolonizacja|skolonizowania]] [[kraje bałtyckie|państw bałtyckich]]<ref name=autonazwa1 />.
Press 1980</ref>. Wysuwano także żądania stworzenia na [[Krym]]ie niemieckiego państewka kolonialnego<ref name=autonazwa1>[[Czesław Madajczyk]] ''"Generalna Gubernia w planach hitlerowskich. Studia"'', Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 1961, str. 88 i 89</ref> oraz dążono do [[kolonizacja|skolonizowania]] [[kraje bałtyckie|państw bałtyckich]]<ref name=autonazwa1 />.
 
== Koncepcja Cesarstwa Niemieckiego ==
Rządzące elity polityczne Niemiec zaadaptowały ideę Mitteleuropy podczas I wojny światowej przy wytyczaniu celów wojennych oraz planów nowego porządku europejskiego po ewentualnym zwycięstwie [[Państwa centralne|Państw Centralnych]]<ref name="Geiss" />. Mitteleuropę tworzyłyby [[Rząd marionetkowy|marionetkowe państwa]] (w tym [[Królestwo Polskie (1917-1918)|Królestwo Polskie]]) pod polityczną, ekonomicznągospodarczą i wojskową kontrolą Rzeszy. Rejon miał być wykorzystywanym gospodarczo zapleczem imperium Niemieckiegoniemieckiego, a jego zasoby miały służyć udanej rywalizacji z Anglią na arenie światowej w celu uzyskania pozycji wiodącego mocarstwa. Organizacja ekonomicznagospodarcza opierałaby się na dominacji Niemiec, które narzuciłyby szereg korzystnych dla siebie umów ekonomicznychgospodarczych z podległymi im satelickimi państwami, takimi jak [[Ukraina]] czy [[Polska]]. Liczono również na to iż nastroje klasy pracującej w Niemczech mogą być uspokojone przy pomocy aneksji terytorialnych, osadnictwa oraz lepszej kondycji ekonomicznejgospodarczej Niemiec<ref name="WaP">"War„War and Punishment: The Causes of War Termination and the First World War"War” Hein Erich Goemans, Princeton University Press 2000.</ref>. Populacja na podporządkowanych terenach stopniowo byłaby germanizowana, także poprzez [[czystka etniczna|czystki etniczne]] na ludności rodzimej i równoległe osadnictwo niemieckie<ref name="Geiss">[[Imanuel Geiss]]: „Tzw. polski pas graniczny 1914-1918”. Warszawa 1964.</ref>. Niemiecki plan Mitteleuropy podczas I wojny światowej przewidywał znaczną aneksję terytorium Polski i wypędzenie z tych terytoriów Polaków oraz [[Żydzi|Żydów]], zastępowanych stopniowo kolonistami niemieckimi<ref name="Geiss" />. Sama Polska miała być stopniowo germanizowana, także poprzez zmniejszenie populacji polskiej na skutek klęsk głodu<ref name="Horne">Source Records of the Great War, Vol. IV, ed. Charles F. Horne, National Alumni 1923 [http://www.firstworldwar.com/source/poland_walcott.htm].</ref><ref name="Nat">DEVASTATED POLAND Frederick Walcott, National Geographic, May 1917 [http://www.zwoje-scrolls.com/zwoje09/text18p.htm].</ref>.
Częściowa realizacja tych planów miała swoje odzwierciedlenie w [[Traktat brzeski|Traktacie Brzeskim]], powiązanym z gwarancjami ekonomicznejgospodarczej i militarnej dominacji Niemiec na Ukrainie<ref name="Coal"> "Coalition„Coalition Warfare: An Uneasy Accord"Accord”. Roy Arnold Prete, Keith Neilson 1983 Wilfrid Laurier University Press.</ref>.
Goemans Princeton University
Press 2000</ref>. Populacja na podporządkowanych terenach stopniowo byłaby germanizowana, także poprzez [[czystka etniczna|czystki etniczne]] na ludności rodzimej i równoległe osadnictwo niemieckie<ref name="Geiss"> [[Imanuel Geiss]] "Tzw. polski pas graniczny 1914-1918". Warszawa 1964</ref>. Niemiecki plan Mitteleuropy podczas I wojny światowej przewidywał znaczną aneksję terytorium Polski i wypędzenie z tych terytoriów Polaków oraz [[Żydzi|Żydów]], zastępowanych stopniowo kolonistami niemieckimi<ref name="Geiss"/>. Sama Polska miała być stopniowo germanizowana, także poprzez zmniejszenie populacji polskiej na skutek klęsk głodu<ref name="Horne"> Source Records of the Great War, Vol. IV, ed. Charles F. Horne, National Alumni 1923[http://www.firstworldwar.com/source/poland_walcott.htm]</ref><ref name="Nat"> DEVASTATED POLAND Frederick Walcott National Geographic, May 1917[http://www.zwoje-scrolls.com/zwoje09/text18p.htm]</ref>.
Częściowa realizacja tych planów miała swoje odzwierciedlenie w [[Traktat brzeski|Traktacie Brzeskim]], powiązanym z gwarancjami ekonomicznej i militarnej dominacji Niemiec na Ukrainie<ref name="Coal"> "Coalition Warfare: An Uneasy Accord".Roy Arnold Prete,
Keith Neilson 1983 Wilfrid Laurier University Press </ref>.
 
== Koncepcja federalizacji ==
[[Plik:Austria hungary 1911.jpg|thumb|left|250px2upright=1.2|Austro-Węgry, mapa etniczna, rok [[1911]]]]
[[Plik:Mitteleuropa-Konfessionen 1901.JPG|thumb|300pxupright=1.2|Mitteleuropa, mapa wyznaniowa, rok [[1901]]]]
Koncepcja federalizacji Austro-Węgier podjęta została jeszcze w połowie [[1918]] r., jako ostatnia próba zachowania [[Monarchia|Monarchii]] w całości. Nowa [[konstytucja]] państwa zakładać miała federację krajów koronnych rządzonych przez odrębnych monarchów z dynastii Habsburgów. W Polsce środowisko monarchistyczne za odpowiedniego kandydata do korony uznały [[Karol Stefan Habsburg|Karola Habsburga]]. Politycznie koncepcja Mitteleuropy straciła znaczenie po [[I wojna światowa|I wojnie światowej]], kiedy Austro-Węgry rozpadły się na szereg samodzielnych państw, a Niemcy utraciły znaczną część swego terytorium. Obecnie Mitteleuropa jest pojęciem głównie geograficznym, choć funkcjonuje także jako nostalgiczne określenie terenów tworzących niegdyś Austro-Węgry (od [[Lwów|Lwowa]] po [[Triest]]). Wobec faktycznej klęski militarnej [[Państwa centralne|państw centralnych]], w tym wielonarodowej monarchii [[Austro-Węgry|austro-węgierskiej]], zaistniały warunki do odzyskania lub uzyskania [[niepodległość|niepodległości]] przez wiele narodów Europy Centralnej i Wschodniej.
 
{{Przypisy}}
 
== Bibliografia ==
* [[Janusz Pajewski]]: "Mitteleuropa„Mitteleuropa, Studia z dziejów imperializmu niemieckiego w dobie pierwszej wojny światowej"światowej”, Poznań, 1959
[[Plik:Mitteleuropa-Konfessionen 1901.JPG|thumb|300px|Mitteleuropa, mapa wyznaniowa, rok [[1901]]]]
* Izabela Goworowska-Puchala: "Mitteleuropa„Mitteleuropa, Rdzeń Starego Kontynentu"Kontynentu” Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń, 1997, ISBN 83-7174-113-8.
 
* Antoni Kukliński: "Problematyka„Problematyka Przestrzeni Europejskiej"Europejskiej” Oficyna Wydawnicza Rewasz, Warszawa, 1997, ISBN 83-85557-36-9.
* [[Janusz Pajewski]] "Mitteleuropa, Studia z dziejów imperializmu niemieckiego w dobie pierwszej wojny światowej", Poznań, 1959
* Izabela Goworowska-Puchala "Mitteleuropa, Rdzeń Starego Kontynentu" Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń, 1997, ISBN 83-7174-113-8
* Antoni Kukliński "Problematyka Przestrzeni Europejskiej" Oficyna Wydawnicza Rewasz, Warszawa, 1997, ISBN 83-85557-36-9
 
== Zobacz też ==
* [[Lebensraum]]
* [[Europa Środkowa]]
* [[Germanizacja]]
* [[Drang nach Osten]]
* [[Generalny Plan Wschodni]]
 
[[Kategoria:Austro-Węgry]]
[[Kategoria:Geopolityka]]
[[Kategoria:I wojna światowa|*]]
[[Kategoria:Nacjonalizm niemiecki]]
67 301

edycji