Daty nowego i starego porządku: Różnice pomiędzy wersjami

drobne techniczne
m (ilustracja)
(drobne techniczne)
'''Daty nowego i starego porządku''' (daty nowego stylu i starego stylu) – problem z dziedziny rachuby czasu związany z przechodzeniem poszczególnych krajów z kalendarza [[kalendarz juliański|juliańskiego]] ("starego„starego porządku"porządku”) na [[kalendarz gregoriański|gregoriański]] ("nowego„nowego porządku"porządku”).
[[Plik:Marriage certificate-1907.jpg|thumb|330px|Podwójne datowanie na świadectwie ślubu, Warszawa 1907]]
 
Ze względu na fakt, że zmiana ta dokonała się w różnych krajach w różnym czasie, daty zapisane na dokumentach wytworzonych np. w [[XVI wiek|XVI]]-, [[XVII wiek|XVII]]- a nawet [[XVIII wiek|XVIII]]-wiecznej (z I połowy wieku) [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]] nie były utożsamiane z tak samo zapisanymi datami w [[Hiszpania|Hiszpanii]], [[Portugalia|Portugalii]], [[Włochy|Włoszech]], [[Polska|Polsce]] i we [[Francja|Francji]].
[[Plik:1900.2.12 Szczotkowski-do matki (telegram).jpg|thumb|330px|Telegram nadany z Leoben w Austrii do Warszawy w lutym 1900. Na drukowanym po rosyjsku formularzu widnieje (po lewej stronie, w rubryce ''Принята'') data przyjęcia 12.2.1900 podana według obowiązującego w zaborze rosyjskim starego stylu; widoczna jest też data nadania (po prawej, w rubryce ''Подана''), według używanego w Austrii kalendarza nowego stylu był to 24 lutego.]]
[[FilePlik:Kraj, 1903 rok, tygodnik, okładka, rok XXII, nr 37, ogólnego zbioru nr 1106,.jpg|thumb|Numer tygodnika Kraj z 1903 roku, z podwójnym datowaniem wydania.]]
{| class="wikitable" style="float: left; width: auto; margin-right: 1em;"
|+ '''Różnice pomiędzy datami juliańskimi i gregoriańskimi'''
| align="center"|+14
|}
Wymienione kraje wprowadziły kalendarz gregoriański w [[1582]] (cztery pierwsze [[4 października]] tego roku, [[Francja]] [[20 grudnia]] – licząc według nowego porządku), [[Austria]], [[Czechy]] i [[Śląsk]] w [[1584]] roku, protestancka część [[Niemcy|Niemiec]] w [[1700]] roku, natomiast [[Wielka Brytania]] i jej [[Imperium brytyjskie|imperialne posiadłości]] dopiero [[14 września|14 "nowego"„nowego” września]] [[1752]], a [[Rosja]] i jej posiadłości jeszcze później – po [[rewolucja październikowa|rewolucji październikowej]] w [[1917]] - dokładnie [[14 lutego]] [[1918]] roku (z ilustracji obok - u góry - wynika jednak, że w Polsce - w zaborze rosyjskim - w dokumentach urzędowych stosowano niekiedy datowanie podwójne). Niemal równocześnie zrobiły to prawosławne kraje bałkańskie - [[Rumunia]], [[Serbia]], [[Bułgaria]] oraz [[Grecja]] (ta ostatnia dopiero w [[1924]] roku), a z krajów muzułmańskich - [[Turcja]] oraz [[Egipt]].
 
Wynikające z tego nieporozumienia skutkują na przykład tym, że wspomniana rewolucja nosi nazwę "październikowej"„październikowej”, choć rozpoczęła się według rachuby obowiązującego w większości Europy i w Ameryce nowego porządku [[7 listopada]] [[1917]] (a według obowiązującego wówczas w Rosji starego porządku juliańskiego – 25 października). Innym przykładem jest data śmierci [[William Szekspir|Szekspira]] i [[Miguel de Cervantes|Cervantesa]], określana na [[23 kwietnia]] [[1616]], choć w rzeczywistości Szekspir zmarł dziesięć dni po Cervantesie: [[Anglicy]] do zapisu daty śmierci Szekspira używają bowiem stosowanej tam wówczas rachuby starego stylu. Z kolei [[Wilhelm III Orański]] wypłynął w [[1688]] z [[Holandia|Holandii]] [[11 listopada]], a wylądował w [[Brixham]] w Anglii [[5 listopada]], choć przecież nie mógł wkroczyć do Anglii przed wyruszeniem na wyprawę, tylko po prostu czas rozpoczęcia podróży liczony jest według nowej rachuby, a dokonania Wilhelma w Anglii – według starej.
 
== Początek roku kalendarzowego ==
Dodatkowe komplikacje biorą się jeszcze stąd, że choć początkiem roku kalendarzowego był w większości Europy [[1 stycznia]], to w Wielkiej Brytanii liczono go od [[Zwiastowanie Pańskie|dnia Zwiastowania]], przypadającego [[25 marca]]. Dlatego na przykład dzień śmierci [[Elżbieta I|Elżbiety I Tudor]] [[24 marca]] przypadła w ostatni dzień roku [[1602]] według rachuby brytyjskiej, choć według rachuby obowiązującej w pozostałej części Europy był to rok [[1603]]. Choć według nowego porządku juliański 24 marca przypadał w zapisie gregoriańskim [[3 kwietnia]], to przyjęło się zapisywać datę śmierci tej królowej bez korekty daty dziennej i miesięcznej, a jedynie ze skorygowanym (na 1603) rokiem. Podobnie datę egzekucji [[Karol I Stuart|Karola I Stuarta]] zapisywaną niegdyś jako [[30 stycznia]] [[1648]] koryguje się obecnie na [[1649]], ale bez doliczania dodatkowych dni do daty dziennej.
 
== Podwójne datowanie ==
Aby uniknąć nieporozumień, historycy do opisywania dat z okresu, w którym obowiązywały różne kalendarze stosują niekiedy (zazwyczaj gdy piszą o krajach posługujących się różnymi kalendarzami) – format podwójny, np. "24„24 grudnia 1602/3 stycznia 1603"1603” albo "25„25 października/7 listopada 1917"1917”. Tak samo zresztą, jak pokazano na ilustracji z 1907, postępowali urzędnicy w krajach stosujących kalendarz starego porządku. W tym układzie aktualną (gregoriańską) datą jest ta druga.
 
W ten sam sposób źródła polskie z XIX i początku XX wieku datowały wydarzenia zaszłe w zaborze rosyjskim: na [[ziemie zabrane|ziemiach zabranych]] i w [[Królestwo Kongresowe|Królestwie Polskim]]. Kalendarz gregoriański (nowy styl) wyprzedza juliański (stary styl) o 13 dni (od 1900 r.). W latach 1582-16991582–1699 różnica wynosiła 10 dni, w latach 1700-17991700–1799 - 11 dni, a w latach 1800-18991800–1899 - 12 dni. W miarę postępów [[rusyfikacja|rusyfikacji]] po upadku powstań [[Powstanie listopadowe|listopadowego]] i [[Powstanie styczniowe|styczniowego]] - {{fakt|stary styl stawał się stopniowo jedynym obowiązującym urzędowo sposobem datowania w tym zaborze.|data=2011-09}} Sytuacja ta trwała do wycofania się Rosjan z Polski w [[1915]] roku.
 
== Wprowadzenie [[1 stycznia]] jako początku roku i kalendarza gregoriańskiego ==
{| class="wikitable"
|-
[[Kategoria:Genealogia]]
[[Kategoria:Kalendarze]]
 
[[ru:Старый стиль]]
117 892

edycje