Konstytucja weimarska: Różnice pomiędzy wersjami

drobne redakcyjne
(uzupełnienie)
(drobne redakcyjne)
[[Plik:Weimar Constitution.jpg|thumb|200px|Strona tytułowa broszurki z konstytucją weimarską]]
 
'''Konstytucja weimarska''' ([[język{{w niemieckijęzyku|de|niem.]] ''Die Verfassung des Deutschen Reichs''}} – Konstytucja Rzeszy Niemieckiej) – [[konstytucja]] niemiecka z [[11 sierpnia]] [[1919]] uchwalona przez rewolucyjne Zgromadzenie Narodowe. Zastąpiła [[Konstytucja Rzeszy Niemieckiej 1871|Konstytucję Rzeszy Niemieckiej]] z [[1871]].
 
[[Republika Weimarska|Rzesza Niemiecka]] po 1919 stała się [[republika|republiką]], a [[władza]] pochodziła bezpośrednio od narodu. Na obszar Rzeszy składało się 18 (początkowo 21) [[kraj związkowy|krajów związkowych]] z wyjątkiem terenów wyłączonych przez [[traktat wersalski]]. Były to:
 
== Sejm Rzeszy ==
[[Reichstag]] składał się z posłów wybranych przez naród w ilości proporcjonalnej do ludności danego kraju, lecz ich liczba nie mogła przekroczyć 40%. Prawa wyborcze posiadali zarówno mężczyźni jak i kobiety, a cenzus wieku obniżono do lat 20. Miał obowiązek zbierania się minimum co roku, na żądanie [[prezydent]]a lub 1/3 posłów. Jego kadencja trwała 4 lata, przy czym mógł zostać rozwiązany przez prezydenta. Posiadał inicjatywę ustawodawczą jak i wyznaczał kierunek polityce rządu, który kontrolował.
 
== Prezydent Rzeszy ==
Wybierany był przez naród na 7-letnią [[kadencja (politologia)|kadencję]] w wyborach powszechnych. Mógł nim zostać każdy Niemiec, który ukończył 35 lat. Prezydent reprezentował państwo na zewnątrz, zawierał w imieniu Rzeszy traktaty, przyjmował ambasadorów, mianował [[premier|kanclerza]] (szefa rządu) oraz na jego wniosek ministrów, był zwierzchnikiem sił zbrojnych, podpisywał i ogłaszał ustawy oraz posiadał prawo łaski. Mógł rozwiązać Reichstag ''jednak tylko raz jeden z tego samego powodu'' (art. 25). Wszystkie rozporządzenia prezydenta wymagały [[kontrasygnata|kontrasygnaty]] kanclerza lub odpowiedniego ministra. Był odpowiedzialny konstytucyjnie jak i mógł zostać odwołany poprzez referendum ludowe na wniosek 2/3 posłów. Zwoływał obrady parlamentu. Mógł zawiesić prawa obywatelskie po powiadomieniu parlamentu<ref>WgZgodnie z art. 48 Konstytucji w przypadku ''poważnego naruszenia lub zagrożenia bezpieczeństwa publicznego i porządku'', prezydent mógł wydać ''konieczne zarządzenia'' (''nötigen Maßnahmen'') w celu przywrócenia owego bezpieczeństwa i porządku, a w razie potrzeby uciec się do pomocy siły zbrojnej. W tym celu mógł przejściowo zawiesić zupełnie lub częściowo prawa obywatelskie, gwarantowane w Konstytucji w art. 114 (wolność osobista), 115 (nietykalność mieszkania), 117 (tajemnica korespondencji), 118 (wolność słowa i druku), 124 (wolność zrzeszania) i 153 (prawo własności). Wszystkie takie zarządzenia powinien podać bezzwłocznie do wiadomości Reichstagu, który mógł je uchylić. Bliższe szczegóły określić miała ustawa, do której uchwalenia przez Reichstag nie doszło. [[Pożar Reichstagu]] był pretekstem do wydania takiego rozporządzenia w 1933. Analiza: Eberhard Jäckel, ''Panowanie Hitlera'', Wrocław 1989.</ref>.
 
{{osobny artykuł|Prezydenci Niemiec}}
 
[[Ustawa zasadnicza Republiki Federalnej Niemiec]] w art. 140 przejęła z Konstytucji z 1919 art. 136 (wolność wyznania), 137 (zakaz religii urzędowej), 138 (gwarancje własności związków wyznaniowych i stowarzyszeń dobroczynnych), 139 (ustawowe regulowanie dni wolnych) i 141 (gwarancja dobrowolności obrzędów religijnych w siłach zbrojnych, zakładach karnych, szpitalach i innych zakładach publicznych).
 
{{Przypisy}}
 
== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.documentarchiv.de/wr/wrv.html Die Verfassung des Deutschen Reichs ("Weimarer Reichsverfassung") vom 11.08.1919 in Volltext]
 
== Bibliografia ==
* Michał Szczaniecki, ''Powszechna historia państwa i prawa'', Wydanie 9 LexisNexis
* [[Krystyna Kamińska, Andrzej Gaca]], ''Historie powszechna ustrojów państwowych'', TNOiK 2002.
 
== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.documentarchiv.de/wr/wrv.html Die Verfassung des Deutschen Reichs ("Weimarer Reichsverfassung") vom 11.08.1919 in Volltext]