Street food: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 4 bajty ,  5 lat temu
WP:SK, poprawa linków
m (→‎Historia: poprawa linków)
(WP:SK, poprawa linków)
[[Plik:Frankfurter stand LOC det.4a13502.jpg|300px|thumb|Street food na ulicach Nowego Jorku, ok. 1906]]
'''Street food''' (z [[Język angielski|ang.]] ''żywność z ulicy'') – rodzaj pożywienia gotowego do spożycia, sprzedawanego na ulicy lub w innych miejscach publicznych (targ, bazar), często z zaimprowizowanego stanowiska, na którym potrawa jest przyrządzana. Większość ''street food'' zalicza się do kategorii [[fast food]] lub [[finger food]], jest też z reguły tańsza niż posiłki kupowane w obiektach żywienia zbiorowego (restauracje, bary, jadłodajnie). Według danych [[Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa|FAO]] z 2007, ok. 2.5 mld ludzi codziennie korzysta z posiłków, sprzedawanych na ulicach<ref>[http://www.fao.org/AG/magazine/0702sp1.htm Biuletyn FAO].</ref>. Sharit Bowmik szacuje społeczność sprzedawców street food we współczesnych Indiach na 10 mln<ref>Sharit Bowmik, ''Street Vendors in Asia: Survey of Research'', [w:] ''Street Vendors and the Global Urban Economy'', ed. Sh. Bowmik, CRC Press 2012.</ref>.Oprócz niskiej ceny wybór jedzenia typu ''street food'' może wynikać z jej specyficznego smaku, nostalgii, a także ciekawości i próby poznania smaku lokalnych specjalności.
 
Przykłady sprzedawania żywności gotowej do spożycia na ulicach miast spotykamy już w czasach starożytnych. W starożytnej Grecji były to zazwyczaj suszone ryby. Znacznie bogatszy repertuar potraw oferowano na ulicach [[Starożytny Rzym|starożytnego Rzymu]], w tym zupę z [[Ciecierzyca pospolita|ciecierzycy]], podawaną z pieczywem i [[makaron]]em. Kupowali je zazwyczaj ubodzy mieszkańcy miasta, którzy nie mieli możliwości przyrządzenia w domu ciepłego posiłku<ref>Andrew Dalby, ''Food in the Ancient World from A to Z'', Routledge 2003</ref>.
 
W miastach [[Imperium Osmańskie|Turcji osmańskiej]] powszechnie spotykano sprzedawców [[kebab]]ów i [[pilaw]]u, a także różnych przekąsek z opiekanego na rożnie mięsa.<ref>Mary Ellen Snodgrass, ''Encyclopedia of Kitchen History'', Taylor & Francis 2004, s.966</ref>. Walter Thornbury, który w 1859 odwiedził [[Stambuł]], pisał o tureckiej ''street food'' jako wyjątkowo schludnej i dobrze przyrządzonej<ref>Walter Thornbury, ''Turkish life and character'', tom 2, Londyn 1860, s.74</ref>.
 
Bogaty repertuar dań sprzedawanych na ulicy spotykano w miastach [[Aztekowie|azteckich]] przed pojawieniem się Europejczyków. Były wśród nich ''atolli'' (przygotowywane z [[mąka kukurydziana|mąki kukurydzianej]]), kilkadziesiąt odmian ''[[tamal]]'', a także pieczone insekty<ref>Long Towell Long, Luis Alberto Vargas, ''Food Culture in Mexico'', Greenwood Publishing Group 2005, s.124</ref> Hiszpańska kolonizacja [[Peru]] spowodowała zanik tradycyjnych potraw, a ich miejsce na ulicznych stoiskach zajęła pieczona wołowina<ref>''Food Cultures of the World Encyclopedia'', ed. Ken Albala, ABC-CLIO 2011, s.269</ref>.
 
W Ameryce czasów kolonialnych na ulicach miast sprzedawano kukurydzę, [[ostrygowate|ostrygi]], a także słodycze. W 1707 po raz pierwszy w [[Nowy Jork|Nowym Jorku]] zabroniono ulicznej sprzedaży potraw gotowych do spożycia<ref>Denise Taylor et al., ''Street Foods in America - A True Melting Pot'', [w:] ''Street Foods'', ed. Artemis P. Simopoulos, Ramesh Venkataramana Bhat, Karger Medical and Scientific Publishers 2000 s.26.</ref>. Większość street food sprzedawanych w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]] w XIX w. stanowiły ciastka i słodkie przekąski, a ich sprzedażą trudniły się głównie czarnoskóre kobiety. Oferta ''street food'' w XIX-wiecznym [[Londyn]]ie obejmowała kilka zup (grochówka, [[Flaki (potrawa)|flaki]], potem także przywieziony z Azji [[ramen]]), smażony groch, ślimaki, owoce morza i przyrządzaną z węgorza tzw. ''jellied eels''. 19 stycznia 1869, w czasie obrad [[Izba Gmin|Izby Gmin]] jeden z deputowanych zarzucał politykom, że kupują głosy wyborcze oferując ubogim ''street food''<ref>''Accounts and Papers of the House of Commons'', London 1869, s.321.</ref>.
 
W połowie XIX w. na ulicznych stoiskach we [[Francja|Francji]] pojawiły się frytki, które do dziś stanowią jeden z najpopularniejszych w Europie posiłków, sprzedawanych na ulicy. W tym czasie na ziemiach polskich najczęściej spotykaną formą ''street food'' oprócz ciastek były sprzedawane w zaborze rosyjskim ciepłe placki nadziewane serem lub mięsem oraz [[owoce kandyzowane]].
[[Plik:Messe-36.JPG|250px|thumb|„Street food" w Nepalu]]
 
== Współczesny street food ==
 
== Kontrola sanitarna ==
Podstawowym problemem zdrowotnym, w przypadku gwałtownego rozwoju punktów sprzedaży ''street food'' pozostaje kontrola sanitarna tego typu produktów. Pierwsze próby kontroli sanitarnej punktów sprzedaży gotowej do spożycia żywności pojawiły się już w XIV wieku, we [[Florencja|Florencji]].<ref>Mary Ellen Snodgrass, ''Encyclopedia of Kitchen History'', Taylor & Francis 2004, s.966</ref>. W 1987 problemem higieny sprzedaży street food w krajach Trzeciego Świata zajął się na 33 sesji plenarnej Komitet Wykonawczy [[Codex Alimentarius]]<ref>Esther Balogh, ''Eating Out in Nigeria: From Food Vendors to the Sheraton'', [w:] ''Oxford Symposium on Food and Cookery 1991: Public Eating : Proceedings'', red. Harlan Walker, Oxford Symposium 1991, s.29</ref>. Współcześnie, w krajach wysoko rozwiniętych realizowane są programy edukacyjne skierowane do sprzedawców, ale także sprawuje się stały nadzór nad czystością i jakością produktów. Brak odpowiedniego nadzoru sprawia, że ''street food'', dostępna w Indiach czy krajach afrykańskich zazwyczaj stwarza poważne zagrożenie zdrowotne dla konsumentów. W 2002 przeprowadzone w [[Ghana|Ghanie]] badania [[Światowa Organizacja Zdrowia|Światowej Organizacji Zdrowia]] wykazały, że większość spośród 511 zbadanych punktów sprzedaży żywności nie spełnia podstawowych wymogów sanitarnych<ref>''Globalization of Food Systems in Developing Countries: Impact on Food Security and Nutrition'', Wyd. 83, Food & Agriculture Organization, s.11</ref>. Przykłady ulicznej sprzedaży potraw, która w niewielkim stopniu podlega urzędowym regulacjom i zasadom higieny można współcześnie spotkać na Filipinach<ref>Michael Symons, ''A History of Cooks and Cooking'', University of Illinois Press 2003, s.309.</ref>.
[[Plik:Pere e musso.jpg|250px|thumb|Trójkołowy wózek ze specjalnościami kuchni neapolitańskiej]]
 
{{Przypisy|2}}