Wenezuela: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięty 1 bajt ,  6 lat temu
→‎Historia: drobne merytoryczne
(→‎Historia: porażka komunistów w wyborach)
(→‎Historia: drobne merytoryczne)
W 1945 roku grupa młodych oficerów z Patriotycznego Związku Wojskowego dokonała zamachu stanu i utworzyła Rewolucyjną Juntę Wojskową<ref>M. F. Gawrycki: ''Wenezuela i rewolucja (boliwiariańska) w Ameryce Łacińskiej''. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2008, s. 14–15. ISBN 978-83-7611-040-0.</ref>. Tymczasowym prezydentem został Betancourt a rządy objęła Akcja Demokratyczna. Betancourt znany był jako wcześniejszy przywódca lewicowych ruchów studenckich pozostających w opozycji do rządów wojskowych. Akcja Demokratyczna reprezentująca burżuazję narodową, rozpoczęła w kraju proces demokratyzacji. Liberalna prezydentura Betancourta została zakończona przez prawicowy przewrót wojskowych w 1948 roku. W wyniku przewrotu władzę w kraju objął [[Carlos Delgado Chalbaud]] będący jednym z przywódców puczu z 1945 roku. W wyniku walk wewnątrz junty Delgado Chalbaud został skrytobójczo zamordowany<ref>Michał Czajka, ''Słownik biograficzny XX wieku'', str. 224, wyd. Wiedza Powszechna, Warszawa, 2004, ISBN 83-214-1321-8</ref> a władze po nim objął na krótko [[Germán Suárez Flamerich]] usiłujący przywrócić rządy cywilne<ref>Alex Axelrod, Charles Phillips ''Władcy, tyrani, dyktatorzy''. Leksykon, wyd. Politeja, Warszawa 2000</ref>. Próby te nie udały się a dyktatorską władzę objął [[Marcos Pérez Jiménez]]<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ve.htmlv "Venezuela". The World Factbook.]</ref>. Okres jego rządów związany był ze wzrostem gospodarczym jednakże wiązał się również z coraz większym uzależnieniem państwa od Stanów Zjednoczonych oraz [[korupcja|korupcją]]. Rządy dyktatora przerwało zbrojne powstanie z 1958 roku<ref>[http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Wenezuela-Historia;4575664.html Wenezuela. Historia.]</ref>. W wyniku powstania dyktator uciekł do Stanów Zjednoczonych<ref>{{cytuj stronę | url = http://www.jstor.org/pss/156130| tytuł = The Extradition of Marcos Perez Jimenez, 1959–63: Practical Precedent for Administrative Honesty?| data dostępu = 2012-01-15 | autor = Judith Ewell| opublikowany = Journal of Latin American Studies|język =en}}</ref>. Głową państwa został przedstawiciel armii [[Wolfgang Larrazábal]], zyskał on znaczną popularność w społeczeństwie<ref name="ven">[http://www.efemeridesvenezolanas.com/html/larrazabal.htm WOLFGANG LARRAZABAL]</ref>. 14 grudnia 1958, na dwa tygodnie przed planowanymi wyborami prezydenckimi, odszedł ze sprawowanej funkcji przewodniczącego junty. Jego kandydaturę wspierały Republikańska Unia Demokratyczna oraz Komunistyczna Partia Wenezueli<ref>M. F. Gawrycki, ''Wenezuela i rewolucja (boliwiariańska) w Ameryce Łacińskiej'', Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2008, ISBN 978-83-7611-040-0, s.22</ref>. Wybory przegrał jednak z Rómulo Betancourtem, uzyskując 902 tys. głosów przeciwko 1 284 092 oddanym na jego rywala<ref>{{cytuj stronę | url = http://www.venezuelatuya.com/biografias/larrazabal.htm| tytuł = ''Wolfang Larrazábal Ugueto''| data dostępu = 2012-01-16 | autor = | opublikowany = www.venezuelatuya.com|język =es}}</ref>.
 
W październiku 1958 roku doszło do porozumienia trzech największych partii Wenezueli - [[socjaldemokracja|socjaldemokratycznej]] Akcji Demokratycznej (AD), Republikańskiej Unii Demokratycznej (URD) oraz [[chrześcijańska demokracja|chadeckiej]] Partii Społeczno-Chrześcijańskiej (COPEI). Działacze tych partii spotkali się w rezydencji [[Rafael Caldera|Rafaela Caldery]] gdzie ustalili oni wspólną strategię i zdecydowali o niedopuszczeniu w kraju do rewolucji ani zamachu stanu<ref name="gaw21">M. F. Gawrycki, ''Wenezuela i rewolucja (boliwiariańska) w Ameryce Łacińskiej'', Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2008, ISBN 978-83-7611-040-0, s.21-22</ref>. Partie te doprowadziły do zmiany konstytucji wenezuelskiej w 1961, wprowadzając do niej zapisy rozszerzające kompetencje prezentacjaprezydenta<ref name="gaw21"/>. Przywódcy AD, URD i COPEI ustalili iż w ciągu pięciu kolejnych lat, tj. podczas kadencji prezydenta, który miał być wybrany w grudniu, kierowane przez nich organizacje będą działały według zasad: respektowania wyników wszystkich wyborów, szacunku dla konstytucji, niezależnie od wyników wyborów, zwycięska partia będzie tworzyła rząd jedności narodowej z udziałem przedstawicieli pozostałych sygnatariuszy porozumienia, każdy rząd jedności narodowej będzie realizował program oparty na wspólnie ustalonych założeniach<ref name="gaw21"/>. Początkowo założenia te miały pozostawać w mocy jedynie pięć lat, w rzeczywistości przetrwały do zwycięstwa Rafaela Caldery w wyborach prezydenckich w 1993, lub według innych do 1999, gdy prezydentem wybrany został [[Hugo Chávez]]<ref name="gaw21"/>.
 
24 czerwca 1960 Betancourt pełniący urząd prezydencki przetrwał próbę zamachu na swoje życie, zorganizowaną przez dominikańskiego dyktatora [[Rafael Leónidas Trujillo|Rafaela Trujillo]], który ściągnął na siebie z tego powodu gwałtowne pogorszenie stosunków z innymi państwami<ref>Xavier de Marchis, ''Trujillo, Cezar tropików'' w: ''Ostatnie dni dyktatorów'', wyd. Znak Horyzont, Kraków 2014, tłum. Anna Maria Nowak, s. 67</ref>. W latach 60. podobnie jak w innych państwach Ameryki Łacińskiej doszło do wybuchu walk partyzanckich. Przeciwnikiem rządu okazały się nieliczne oddziały Rewolucyjnego Ruchu Lewicy i Sił Zbrojnych Wyzwolenia Narodowego<ref>Ellner, Steve (1996), "Political Party Factionalism and Democracy in Venezuela", Latin American Perspectives 23(3), s.101</ref>. W 1962 roku Rewolucyjny Ruch Lewicy (utworzony w dużej mierze przez byłych członków Akcji Demokratycznej) zorganizował nieudane powstanie znane jako ''El Carupanazo''<ref>Asdrúbal J. Duarte Parejo (2005), El Carupanazo, Venezuelan Ministry of Communications and Information.</ref>, miesiąc później w [[Puerto Cabello]], batalion wojska powstał przeciwko rządowi, wydarzenie to przeszło do historii jako ''Porteñazo'' w wyniku tejże rebelii zginęło około 400 osób<ref>Alí Brett Martínez (1973), ''El Porteñazo: historia de una rebelión'', Ediciones Adaro</ref>. Po incydencie w Machurucuto z maja 1967 roku, gdzie wenezuelska Gwardia Narodowa i wojsko starły się z 12-osobowym oddziałem Kubańczyków i przeszkolonymi przez nich rebeliantami doszło do pogorszenia stosunków z rewolucyjnym rządem [[Kuba|Kuby]]<ref>[http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,840892-1,00.html Latin America: Castro's Targets]</ref>. W połowie lat 70. trwały natomiast walki rządu z [[leninizm|marksistowsko-leninowskimi]] rebeliantami i partyzantami z [[hodżyzm|hodżystowskiej]] Partii Czerwonej Flagi<ref>Marcano i Barrera Tyszka 2005, s. 75–76</ref><ref>Gott, R. (2005), Hugo Chávez and the Bolivarian Revolution, Verso, s. 36, ISBN 978-1-84467-533-3</ref>. W drugiej połowie XX wieku doszło do odnowienia konfliktu granicznego między Wenezuelą a Gujaną Brytyjską<ref>[http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Wenezuela-Historia;4575664.html Wenezuela. Historia.]</ref>. W połowie lat 70. doszło do gospodarczego boomu związanego ze wzrostem dochodów z ropy naftowej. Państwo jednocześnie przejmowało kontrolę nad przemysłem ropy naftowej a także górnictwem żelaza. W 1975 roku dokonano [[nacjonalizacja|nacjonalizacji]] złóż. Dochód z ropy naftowej pozwolił finansować inne dziedziny gospodarki. Kolejne rządy zaniedbały jednak rolnictwo przez co Wenezuela stała się importerem żywności. Po kryzysie rynku naftowego końca lat 70., kraj zaczął przeżywać kryzys szczególnie widoczny po 1982 roku<ref>[http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Wenezuela-Historia;4575664.html Wenezuela. Historia.]</ref>.
275

edycji