Ośrodek międzygalaktyczny: Różnice pomiędzy wersjami

m
m (→‎Linki zewnętrzne: źródła/przypisy)
'''Ośrodek międzygalaktyczny''' to niezwykle rozrzedzona [[materia (fizyka)|materia]] składająca się przede wszystkim z [[wodór|wodoru]] i [[Hel (pierwiastek)|helu]], wypełniająca [[przestrzeń kosmiczna|przestrzeń]] pomiędzy [[galaktyka]]mi. Średnie [[gęstość|gęstości]] ośrodka międzygalaktycznego są nieporównywalnie mniejsze od gęstości [[plazma|plazmy]] osiągalnej w laboratoryjnej [[próżnia|próżni]]. Materia ośrodka międzygalaktycznego, aż do odległości kosmologicznych odpowiadających [[przesunięcie ku czerwieni|przesunięciu ku czerwieni]] około 6, jest bardzo niejednorodna i silnie [[jonizacja|zjonizowana]].
 
Ze względu na to, że ośrodek międzygalaktyczny praktycznie nie wysyła [[promieniowanie|promieniowania]], jego własności można badać przede wszystkim w oparciu o wpływ (pochłanianie), jaki wywiera na promieniowanie przechodzące przez ośrodek i docierające do nas z odległych [[obiektCiało kosmicznyniebieskie|obiektów]], takich jak [[kwazar]]y czy [[rozbłysk gamma|rozbłyski gamma]]. Udaje się także obserwować emisję tego ośrodka pochodzącą z obszarów o większej niż typowo [[gęstość|gęstości]].
 
Największe zgęszczenia ośrodka międzygalaktycznego obserwuje się w bogatych [[gromada galaktyk|gromadach galaktyk]]. Ośrodek międzygalaktyczny wypełniający przestrzeń między galaktykami, otaczając też całą gromadę, osiąga tam gęstości nawet kilkaset razy większe od średniej gęstości materii we [[Wszechświat|Wszechświecie]]. [[Temperatura]] tej plazmy jest bardzo wysoka, około 10<sup>8</sup> K, plazma jest praktycznie całkowicie zjonizowana i świeci w zakresie [[promieniowanie rentgenowskie|promieniowania rentgenowskiego]].
Poza gromadami galaktyk ośrodek jest rzadszy i ma niższą temperaturę, typowo 10<sup>5</sup> – 10<sup>7</sup> K, jest nazywany ośrodkiem „ciepłym” ([[język angielski|ang.]] ''Warm-Hot Intergalactic Medium'', w skrócie WHIM), istnieją też jeszcze chłodniejsze obłoki czy [[filamenty]] gazu. Obecność tych chłodniejszych obłoków zaznacza się wyraźnie w widmach promieniowania odległych kwazarów. Ponieważ wodór w tych obłokach nie jest całkowicie [[jonizacja|zjonizowany]], w promieniowaniu kwazarów pojawiają się wąskie linie absorpcyjne, związane głównie z [[seria Lymana|linią Lyman-alfa]] wodoru. Im bardziej odległy kwazar, tym więcej obłoków jest na linii widzenia pomiędzy nami a kwazarem, a w widmie kwazara pojawia się wtedy cały ''las linii'', stąd zjawisko nazywane jest „lasem Lymana”. Ze względu na kosmologiczną [[ekspansja Wszechświata|ekspansję Wszechświata]], linie odpowiadające poszczególnym obłokom są przesunięte względem linii obserwowanej w laboratorium (im bliżej Ziemi jest obłok, tym linia jest mniej przesunięta ku czerwieni). Dla kwazarów o przesunięciu ku czerwieni ponad 6 zjawisko praktycznie uniemożliwia badanie części widma promieniowania kwazara (jest to tzw. [[efekt Gunna-Petersona]]).
 
Wysoka temperatura ośrodka międzygalaktycznego, znacznie wyższa niż temperatura promieniowania tła wypełniającego Wszechświat, jest wynikiem procesu formowania się niejednorodności w rozkładzie materii, w tym galaktyk i gwiazd. Materia opadająca na centrum grawitacyjne gromady galaktyk rozgrzewa się w wyniku procesu [[dyssypacja|dyssypacji]] energii potencjalnej. Do podgrzania ośrodka międzygalaktycznego przyczyniły się też kwazary i młode galaktyki o silnej aktywności gwiazdotwórczej, które są silnymi źródłami [[promieniowanie nadfioletoweUltrafiolet|promieniowania nadfioletowego]], a także energetycznych cząstek. Niewykluczony jest udział hipotetycznych masywnych gwiazd III populacji.
 
Ośrodek międzygalaktyczny to rozrzedzona [[barionBariony|barionowa]]owa składowa [[materia międzygalaktyczna|materii międzygalaktycznej]]; pozostałe jej składniki to gwiazdy występujące poza galaktykami (w tym [[czarna dziura|czarne dziury]]) oraz [[ciemna materia]].
 
== Bibliografia ==
* {{Cytuj stronę | url = http://www.astronomia.pl/wiadomosci/?id=1930 | tytuł = Odkryto część brakującej materii Wszechświata! | data = 2008-05-07 | opublikowany = Polski Portal Astronomiczny | data dostępu = 2013-08-18}}
 
[[Kategoria:AstrofizykaKosmologia fizyczna]]
12 326

edycji