Skafander nurkowy: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 9054 bajty ,  6 lat temu
WP:Weryfikowalność#Odnośniki do źródeł - ponad miesiąc od prośby o źródło. od 2,5 roku obszerne partie tekstu były dodawane bez przypisów. możliwy OR (por. ilustracje).
[wersja przejrzana][wersja przejrzana]
(WP:Weryfikowalność#Odnośniki do źródeł - ponad miesiąc od prośby o źródło. od 2,5 roku obszerne partie tekstu były dodawane bez przypisów. możliwy OR (por. ilustracje).)
{{dopracować|źródła=2016-01}}
[[Plik:Diving suit neoprene.jpg|thumb|Skafander nurkowy]]
'''Skafander nurkowy''' – rodzaj odzieży chroniącej [[Nurkowanie|nurka]] przed chłodem (woda odbiera z organizmu ludzkiego ciepło 25 razy skuteczniej niż powietrze), nadmiernym działaniem słońca ([[snorkeling]] na wodach tropikalnych) i otarciami ([[rafa]], skała, wrak).
 
Skafander w przypadku [[nurkowanie klasyczne|nurkowania klasycznego]] jest integralną częścią ekwipunku nurka. Skafandry dzielą się na mokre (wykonane z [[Neoprenneopren]]u), suche (np. z [[trilaminat]]u, Neoprenusprasowanego neoprenu lub [[Cordura|Cordury]]) i półsuche.
 
Skafander mokry więzi cienką warstewkę wody, która po ogrzaniu przez ciało nurka stanowi dodatkową izolację termiczną. Stąd ważne jest, aby zalać skafander na płytkiej wodzie gdzie jest ona cieplejsza, nie wykonanie tej czynności sprawi że na większej głębokości gdzie woda jest zimniejsza, falami będzie penetrować niezalane przestrzenie - w zalanym skafandrze następuje niewielka wymiana wody z otoczeniem. W zależności od temperatury wody stosuje się różne jego grubości i rodzaje kroju. Uzupełnieniem skafandra mokrego mogą być buty, kaptur, i rękawice oraz przy bardziej chłodnych wodach można złożyć dodatkowy ocieplacz, najczęściej zintegrowany z kapturem.
== Skafander mokry ==
Skafander mokry więzi cienką warstewkę wody, która po ogrzaniu przez ciało nurka stanowi dodatkową izolację termiczną. Stąd ważne jest, aby zalać skafander na płytkiej wodzie gdzie jest ona cieplejsza, nie wykonanie tej czynności sprawi że na większej głębokości gdzie woda jest zimniejsza, falami będzie penetrować niezalane przestrzenie - w zalanym skafandrze następuje niewielka wymiana wody z otoczeniem. W zależności od temperatury wody stosuje się różne jego grubości i rodzaje kroju. Uzupełnieniem skafandra mokrego mogą być buty, kaptur, rękawice oraz przy bardziej chłodnych wodach można złożyć dodatkowy ocieplacz, najczęściej zintegrowany z kapturem.
 
Skafander suchy, uszczelniony dokładnie wokół szyi i nadgarstków, zintegrowany z butami, umożliwia założenie pod niego odpowiedniej do temperatury wody warstwy suchej odzieży. Ze względu na efekt zmniejszania objętości uwięzionego w nim gazu, wskutek zwiększania ciśnienia przy zanurzaniu ([[Prawo Boyle'a-Mariotte'a|prawo Boyle'a-Marriotte'a]], [[Przemianaprzemiana izotermiczna]]), skafander suchy jest wyposażony w system dodawania gazu (zawór dodawczy) - obecnie standardowo zlokalizowany na wysokości mostka nurka, i potrzebny przy wynurzaniu system odprowadzania nadmiaru gazu (zawór nadmiarowoupustowo-upustowynadmiarowy) - obecnie standardowo zlokalizowany na lewym ramieniu. Gazem używanym do wypełniania suchych skafandrów, w miarę zanurzania, może być powietrze z tej samej butli, z której oddycha nurek lub z dodatkowej mniejszej butli zawierającej [[argon]], którego właściwości izolacyjne sa znacznie lepsze niż [[Powietrze atmosferyczne|powietrza]].
== Skafander suchy ==
Rodzaj skafandra, który pozwala na pełne oddzielenie nurka od środowiska wodnego. Zalecany do nurkowań w wodzie o temperaturze poniżej 15 °C. Nie oznacza to jednak, że nie występuje w nim efekt utraty ciepła, pozwala jednak znacznie wydłużyć czas komfortu cieplnego i tym samym czas przebywania w środowisku wodnym.
Skafander suchy, uszczelniony dokładnie wokół szyi i nadgarstków, zintegrowany z butami, umożliwia założenie pod niego odpowiedniej do temperatury wody warstwy suchej odzieży. Ze względu na efekt zmniejszania objętości uwięzionego w nim gazu, wskutek zwiększania ciśnienia przy zanurzaniu ([[Prawo Boyle'a-Mariotte'a|prawo Boyle'a-Marriotte'a]] [[Przemiana izotermiczna]]), skafander suchy jest wyposażony w system dodawania gazu (zawór dodawczy) - obecnie standardowo zlokalizowany na wysokości mostka nurka, i potrzebny przy wynurzaniu system odprowadzania nadmiaru gazu (zawór nadmiarowo-upustowy) - obecnie standardowo zlokalizowany na lewym ramieniu. Gazem używanym do wypełniania suchych skafandrów, w miarę zanurzania, może być powietrze z tej samej butli, z której oddycha nurek lub z dodatkowej mniejszej butli zawierającej [[argon]], którego właściwości izolacyjne są znacznie lepsze niż [[Powietrze atmosferyczne|powietrza]].
Do komercyjnych nurkowań głębokich używa się skafandrów wyposażonych w zasilane z powierzchni z systemem ogrzewania.
 
Do komercyjnych nurkowań głębokich używa się skafandrów wyposażonych w zasilane z powierzchni z systememsystemy ogrzewania.
Do używania suchego skafandra wymagane jest odpowiednie dodatkowe przeszkolenie, będące w schemacie szkoleniowym większości federacji nurkowych (PADI, CMAS, SSI i innych). W ramach, którego nurek zaznajamiany jest ze sposobami dodawania gazu, jego pozbywania się wraz z wynurzaniem, także w sposób awaryjny. Szkolenia obejmują sytuacje wyjątkowe, jak zalanie skafandra, awarię zaworu dodawczego w pozycji otwartej - czyli ciągłego dostarczania gazu, niekontrolowane odwrócenie nurka nogami w kierunku powierzchni - przez co ćwiczy się i podkreśla umiejętność utrzymania odpowiedniej poziomej pozycji oraz zapoznaje z innymi ograniczeniami wynikającymi z użytkowania skafandra.
 
Skafandry suche ze względu na materiał z jakiego został wykonany dzielimy na:
* '''membranowe''' - zbudowane z połączenia kilku rodzajów powłok, dawniej impregnowanych obecnie gumowanych lub wykonanych innymi metodami syntetycznymi.
** '''laminaty''' - materiał powstały z połączenia metodą sklejania, natrysku lub łączenia ultradźwiękowego kilku warstw tkanin o różnych właściwościach.
*** '''tkaniny impregnowane''' - np. skóra impregnowana tłuszczem - pierwsze skafandry nurkowe sięgające XIX w.
*** '''bilaminaty''' - uszyte z tkaniny nylonowej połączone z z tworzywem sztucznym zapewniającym uszczelnienie za pomocą klejenia warstw lub ich zgrzewania. Warstwa uszczelniająca może być nałożona metodą natryskową. Powłoka ta jest lekka, ale najmniej wytrzymała.
*** '''trilaminaty''' - trójwarstwowy materiał, w którym zewnętrzne warstwy poliestrowe przedzielone są gumą butylową. Warstwa zewnętrzna to najczęściej nylon, w modelach z wyższej półki stosowana jest wysoce odporna Cordura, natomiast warstwa wewnętrzna jest śliska i miękka, co ułatwia zakładanie. Ten rodzaj skafandra wybierany jest najczęściej przez nurków technicznych, wykonujących wiele nurkowań, szczególnie w zimnych wodach, np. takich jak wody polskie. Pozwalają na dobór ocieplenia w zależności od rodzaju nurkowania, jednocześnie zapewniając dużą wytrzymałość.
** '''tkanina gumowana wulkanizowana''' - stosowana w starych skafandrach, głównie do lat 80. XX w.
* '''piankowe''' - szyte z pianki [[neopren]]owej
** '''pianka neoprenowa''' - ze względu na zastosowanie pianki neoprenowej, teoretycznie są wstępnie ocieplone, jednak wraz ze zwiększaniem się głębokości, warstwa neoprenowa ulega ściśnięciu i traci swoje właściwości izolacyjne, stąd najczęściej używają ich nurkowie rekreacyjni pływających na małych głębokościach.
** '''crash neopren''' - wstępnie sprężona powłoka neoprenowa, przez co na większych głębokościach niż skafandry suche ze zwykłej pianki, zachowuje swoje właściwości izolacyjne.
 
Ze względu na sposób wejścia w skafander dzielimy je na:
[[Plik:PioM Waterproof zipper closing.jpg|thumb|Bezpieczny sposób zamykania zamka gazoszczelnego]]
* '''wejście plecowe''' [ang. ''back entry''] - gazoszczelny zamek błyskawiczny ciągnie się na plecach, na wysokości ramion, od lewego łokcia do prawego. Jest to optymalne usytuowanie zamka, ze względu na warunki jego pracy - przez co zapewniające mu najlepszą ochronę przed uszkodzeniem. Dużym minusem jest potrzeba pomocy drugiej osoby podczas zamykania zamka i otwierania. Samodzielna próba rozsunięcia wiąże się z dużym ryzykiem złamania zamka. Niektórzy w razie konieczności stosują "metodę na gwoździa", w drzewo na wysokości zamka wbija się duży gwóźdź, pętlę suwaka zaczepia się na nim i przemieszczając się w bok zasuwa zamek, grozi to zasunięciem materiału ocieplacza co powoduje nieszczelność zamka a nawet jego uszkodzenie. Zaleca się, aby zasuwać zamek łapiąc pętlę suwaka dwoma palcami (wskazującym i środkowym), a kciuk trzymając przed suwakiem skierowany do wnętrza skafandra, w ten sposób prowadząc suwak od lewego łokcia do prawego, kciukiem "oczyszczamy" drogę suwakowi z potencjalnych miejsc zaczepienia o inny materiał - tak jak to jest pokazane na zdjęciu.
* '''wejście przednie''' [ang. ''front entry''] - zamek gazoszczelny biegnie z przodu najczęściej od lewego biodra do prawego barku. Takie rozwiązanie pozwala nurkowi ubrać się samodzielnie. Jednak w takim układzie zamek jest bardziej narażony na uszkodzenie.
* '''inne autorskie''' - spotykane są także inne rozwiązania, często eksperymentalnie użyte przez producentów w jednej linii produktów.
** zamek biegnący znad pośladków pod krokiem do mostka - stosowane przez firmę Poseidon w skafandrze piankowym Unisuit. Pozwalał samodzielnie ubrać skafander jednak wymagał specjalnej techniki ubierania i zamek był w kroku narażony na uszkodzenia.
** '''zamek przednio-plecowy''' - również firmy Poseidon, długi ok. 200 cm zamek mocno usztywniał piankową powłokę, zamek biegł od prawego barku, wzdłuż prawego boku przez lewą łopatkę, kończąc pod lewą piersią.
=== Dodatki do skafandra suchego ===
* Kryza szyjna - uszczelnienie szyjne, może być neoprenowa (cieplejsza i trwalsza, ale mniej podatna na rozciągnięcie przy ubieraniu) a w skafandrach membranowych, dodatkowo do wyboru, lateksowa (znacznie bardziej elastyczna, przez co zalecana osobom o dużej różnicy obwodu głowy do obwodu szyi, w początkowym okresie może powodować uczucie podduszania).
* Manszety nadgarstkowe - uszczelnienia rąk, wykonane z lateksu w kształcie ściętego stożka.
* Pierścienie do przyłączenia suchych rękawic - wyposażenie opcjonalne pozwalające na szczelne i łatwe w demontażu połączenie rękawic ze skafandrem.
* Zawór dodawczy - zawór, obecnie standardowo zlokalizowany na środku klatki piersiowej, obecnie w większości przypadków obrotowy, pozwalający na dodanie gazu do skafandra. Wyzwalany manualnie przez wciśnięcie lub przesunięcie.
* Zawór nadmiarowo-upustowy - pozwala na usunięcie nadmiaru gazu z wnętrza skafandra, działa automatycznie, z możliwością wyzwolenia manualnego. Zawór ten nawet w pozycji zakręconej powinien puścić, przy bardzo dużym ciśnieniu.
* Zamek gazoszczelny - pozwala na ubranie skafandra i zapewnia jego szczelność.
* Zamek ulgi - dodatkowy, krótki zamek gazoszczelny, montowany w okolicy krocza.
* Szelki
* Buty
* Rękawice - zapewniają ciepło dłoniom. Istnieje wiele sposobów mocowań do skafandra. Przy stosowaniu rękawic suchych należy pamiętać o poprowadzeniu linki o małej średnicy lub wężyka pod kryzą nadgarstkową, aby gaz ze skafandra mógł dostać się do rękawic, w celu wyrównania ciśnień i usunięcia efektu miażdżenia dłoni.
* Kaptur - wykonany z neoprenu, osobny bądź zintegrowany (skafandry piankowe), zapewniający ocieplenie głowy, nie chroni przed jej zamoczeniem.
* Kolanowe łaty wzmacniające
* Kieszenie naudowe, większe nazywane kieszeniami ''cargo''.
* osłona zamka gazoszczelnego
* Neoprenowy kołnierz - docieplający okolice szyi, z założenia przydatny w przypadku kryzy szyjnej lateksowej, przy kryzie neoprenowej zbędny, gdyż stanowi element utrudniający użytkowanie skafandra, szczególnie pewny chwyt za kryzę w sytuacji konieczności awaryjnego jej odciągnięcia, celem wypuszczenia nadmiaru gazu. Sam efekt docieplający jest dyskusyjny, a lepsze efekty daje dobór odpowiednio skrojonego kaptura.
* Dodatkowa powłoka ochronna skafandra
 
Elementy lateksowe skafandra - kryzę i manszety należy po każdym użyciu skafandra wysuszyć i zasypać talkiem, w celu ułatwienia zakładania i zdejmowania oraz wydłużenia żywotności elementów. Zamek gazoszczelny może wymagać regularnego smarowania specjalnym woskiem, według zaleceń producenta.
Skafander nurkowy, tak jak reszta sprzętu wymaga regularnych, przynajmniej corocznych, przeglądów - szczególnie dotyczy to zaworów.
 
== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę|nazwisko=Czernek|imię=Grzegorz|tytuł=Nurkowanie w suchych skafandrach. Podręcznik|wydawca=Ogólnopolskie Centrum Szkolenia Nurkowego KDP PTTK|miejsce=Warszawa|data=2003|}}
 
[[Kategoria:Sprzęt nurkowy]]
 
[[fr:Scaphandre à casque]]