Powstanie chłopskie pod wodzą Kostki-Napierskiego: Różnice pomiędzy wersjami

m
poprawa linków
m (infobox)
m (poprawa linków)
 
== Podłoże powstania ==
Położenie chłopów pańszczyźnianych w Polsce szlacheckiej było bardzo niekorzystne. W dobrach szlacheckich i [[Dobra martwej ręki|dobrach kościelnych]] masowe rozmiary przybierało [[zbiegostwo chłopów]]. Chłopi, którzy opuszczali te dobra przenosili się do dóbr królewskich tzw. [[Królewszczyzna|królewszczyzn]], chronili się w lasach, górach i innych niedostępnych terenach, często zajmując się [[Zbójnictwo|zbójectwem]]<ref> Tadeusz Łepkowski, ''Słownik historii Polski'', Warszawa 1973, s.573.</ref>. W rejonie Podhala konflikty na linii chłopi-dwór, zaostrzało dodatkowo zachowanie dziedzica ziem [[Mikołaj Komorowski (1578-1633)|Mikołaja Komorowskiego]]<ref>[http://mbc.malopolska.pl/dlibra/doccontent?id=10272&dirids=1 Gustaw Studnicki, ''Barwałd, zarys dziejów'', s. 124]</ref>, któremu źródła pisane z epoki jak np. materiały z procesów chłopskich itp. przypisują prowokacyjne i lekceważące zachowanie wobec poddanych. Komorowski miał według tych źródeł wprowadzić [[prawo pierwszej nocy]] i szereg innych uciążliwych dla chłopów zarządzeń. Duży wpływ na rewolucyjne nastroje chłopów Podhala miało też trwające od [[1648]] r. [[powstanie Chmielnickiego]] na ruskich ziemiach Rzeczypospolitej. [[Bohdan Chmielnicki|Bohdan Chmielnicki]] rozesłał po kraju sieć agitatorów, kilku z nich miało też trafić i na Podhale.
 
== Przebieg powstania ==
[[Aleksander Leon Kostka-Napierski|Kostka-Napierski]] przybył na Podhale na przełomie kwietnia i maja 1651 roku i udał się do [[Nowy Targ|Nowego Targu]]. Posiadał sfałszowany bądź ukradziony [[list przypowiedni]], który upoważniał go do werbunku żołnierzy zaciężnych. Umożliwiło mu to nieskrępowaną działalność werbunkową i agitacyjną. Za początek powstania datuje się 14 czerwca, kiedy grupka chłopów dowodzonych przez Kostkę-Napierskiego i Stanisława Łętowskiego zajęła warowny zamek w [[Czorsztyn]]ie, w którym znajdował się zaledwie jeden hajduk i arendarz dóbr, [[Żyd]] Salomon Włochowicz. Po zajęciu Czorsztyna Napierski zaczął wysyłać agitatorów i rozsyłać swój uniwersał do chłopów polskich (nie zachował się). Zamek próbował odzyskać już 18 czerwca oddział 60 piechurów i 25 dragonów dowodzonych przez starostę dobczyckiego Michała Jordana. Wojska szlacheckie w obawie przed okrążeniem i z powodu odcięcia dróg zaopatrzenia przez chłopską [[dywersja|dywersję]], musiały jednak odstąpić od oblężenia zamku.
 
Kolejną próbę odbicia twierdzy podjęła 22 czerwca grupa ok. tysiąca piechoty i dragonów, w większości wojsk biskupa krakowskiego [[Piotr Gembicki|Piotra Gembickiego]] i tamtejszej szlachty. Oddziałem dowodził pułkownik Jarocki. Szacuje się, iż Napierski posiadał do swej dyspozycji jedynie dwudziestu kilku chłopów. Na mocy układów, 24 czerwca Czorsztyn został poddany, Napierski i Łętowski zostali pojmani, a załoga została puszczona wolno. Zamek został zrabowany przez dragonów. Po pewnym czasie pojmano trzeciego dowódcę powstania – rektora Marcina Radockiego. Przywódców doprowadzono do [[Kraków|Krakowa]] i po krótkim procesie skazano. Napierski został skazany na nabicie na pal, Łętowski na ćwiartowanie, a Radocki na ścięcie. Wyrok wykonano. W obawie przed [[zamieszki|zamieszkami]] bądź napadem chłopów, egzekucji asystowało aż 11 chorągwi wojska.
 
== Skutki powstania ==
Na skutek powstania, w obawie przed zajęciem Krakowa, zwiększono garnizon miejski, rozpoczęto też rozbudowę i naprawę [[fortyfikacje|fortyfikacji]] miejskich. Zakazano też zgromadzeń [[Ludzie luźni|ludzi wolnych]] w Krakowie, a miejsca w których się gromadzili, jak szynki i oberże, tymczasowo zamknięto. Wzmożono też kontrolę nad górnikami i hutnikami, którzy mogli przyłączyć się do chłopskiego spisku. Niebezpieczeństwo wybuchu powstań chłopskich, w trakcie wojny istniało też m.in. w [[Poznańskie]]mPoznańskiem i na [[Ruś Czerwona|Rusi Czerwonej]], agitatorów Chmielnickiego szybko jednak pojmano.
 
== Powstanie w kulturze ==
O powstaniu nakręcono film "[[Podhale w ogniu]]" (premiera w [[1956]]). Reżyserami byli [[Jan Batory]] i [[Henryk Hechtkopf]]<ref>{{Filmpolski|tytuł|122441|Podhale w ogniu}}</ref>. [[Lucjan Siemieński]] napisał [[ballada|balladę]] zatytułowaną ''[[Napierski (ballada)|Napierski]]''<ref>Jan Majda, ''Literatura o Tatrach i Zakopanem (do roku 1918)'', Ossolineum-PAN Kraków, 1981, s. 17, ISBN 83-04-00863-7</ref>.
 
{{Przypisy}}