Dezercja ukraińskich policjantów na Wołyniu w 1943 roku: Różnice pomiędzy wersjami

lit., int., poprawa linków, źródła/przypisy, drobne merytoryczne
(lit., int., poprawa linków, źródła/przypisy, drobne merytoryczne)
'''Dezercja ukraińskich policjantów na Wołyniu w 1943 roku''' - [[dezercja]] ze służby [[III Rzesza|niemieckiej]] części policjantów [[Ukraina|ukraińskich]] policjantów z [[Ukraińskie bataliony Schutzmannschaft|ukraińskich policyjnych formacji pomocniczych]] (''Ukrainische Hilfspolizei'') na [[Wołyń|Wołyniu]] (4-54–5 tysięcy<ref>W książce "''Pany i rezuny. Współpraca AK-WiN i UPA 1945-1947"'', Warszawa 1997, s. 37, G.[[Grzegorz Motyka (historyk)|Grzegorz Motyka]] i R.[[Rafał Wnuk (historyk)|Rafał Wnuk]] podają liczbę 5 tysięcy.</ref> z ogólnej liczby ponad 11 tysięcy) w ciągu marca i kwietnia [[1943]].
 
[[Schutzmannschaft|Policja pomocnicza Schuma]] ("''Schutzmannschaft''") na Wołyniu była ważnym ogniwem niemieckiej polityki okupacyjnej: obsadzała umocnione posterunki policji, ochraniała ważne obiekty, nadzorowała ściąganie kontyngentów, uczestniczyła w [[HolokaustHolocaust|HolokauścieHolocauście]] Żydów i pacyfikacjach ludności cywilnej. Jednak od jesieni 1942 u ukraińskich policjantów Schuma zaczęły narastać nastroje buntu, związane z objęciem pacyfikacjami władz okupacyjnych ludności ukraińskiej. Należy dodać, że część policjantów współpracowała z terenowymi ogniwami [[OUN-B]], [[OUN-M]], a nawet [[Partyzantka radziecka na Wołyniu 1943–1944|partyzantką sowiecką]]. Po dezercji duża część policjantów-dezerterów dołączyło do [[Ukraińska Powstańcza Armia|UPA]] i wzięło aktywny udział w [[rzeź wołyńska|ludobójstwie polskiej ludności cywilnej na Wołyniu]].
 
== Hipotezy związane z dezercją ==
IstniejeIstnieją trzy hipotezy na temat przyczyn dezercji:
* Pierwsza zakłada, że dezercja była wynikiem decyzji podjętej na [[IIIOUN-B#II konferencja OUN-(B)|IIIII konferencji OUN-B]]. Celem dezercji miało być wzmocnienie tworzącej się UPA. Rozpoczęcie dezercji spowodowało kontrakcję władz niemieckich (aresztowania i rozstrzelania), a w konsekwencji ucieczkę jeszcze większej ilości policjantów.
* Druga hipoteza zakłada, ze planowane dezercje przyspieszyła dekonspiracja policjantów powiązanych z OUN-B i groźba aresztowania przez [[gestapoGestapo]].
* Trzecia hipoteza jako przyczynę podaje prowokację wywiadu [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|sowieckiego]]. Dowódca 1 Partyzanckiej Brygady Specjalnego Przeznaczenia [[Główny Zarząd Wywiadowczy|(GRU)]], płk.pułkownik Anton Briński, doprowadził do dezercji jednego oddziału policyjnego, zamierzając go włączyć do sowieckich oddziałów partyzanckich. Niemcy w rewanżu zaczęli aresztować policjantów i ich rozstrzeliwać, co wywołało ucieczkę reszty "do„do lasu"lasu”. Briński jednak nie spodziewał się, że dezerterzy w większości wstąpią nie do jego oddziałów, a do [[Ukraińska Powstańcza Armia|Ukraińskiej Powstańczej Armii]]UPA.
 
== Przebieg akcji ==
Dezercje rozpoczęły się w połowie marca i zakończyły w kwietniu 1943<ref>[[Łew Szankowśkyj]] jako daty graniczne podaje dni 15 marca - 10 kwietnia 1943.</ref>. Policjanci dezerterowali zarówno z posterunków we wsiach i miasteczkach, jak i z dużych miast - [[Łuck]]a i [[Kowel|Kowla]]. Opuszczając posterunki, policjanci uwalniali więźniów i likwidowali niemieckie dowództwo. ''W [[Dubno (miasto)|Dubnie]], [[Krzemieniec (miasto)|Krzemieńcu]] i [[Kowel|Kowlu]] wypuszczono przed ucieczką wszystkich więźniów, w tym Polaków (sic!)''<ref>[[Ryszard Torzecki]]: ''Polacy i Ukraińcy. Sprawa ukraińska w czasie II wojny światowej na terenie II Rzeczypospolitej'', s. 258, Warszawa 1993 Wyd., [[Wydawnictwo Naukowe PWN|PWN]], ISBN 83-01-11126-7; s. 258.</ref>. Często pretekst stanowił atak na posterunek czy więzienie oddziału OUN-B. Część dezerterujących policjantów zasiliła oddziały OUN-bB, OUN-M i UPA (mimo zachęt wstąpienia do ich oddziałów ze strony radzieckich partyzantów), część po prostu udała się do domów. Dezerterujący policjanci dopuszczali się także zbrodni na wybranych Polakach, prawdopodobnie znajdujących się na ''czarnych listach OUN''<ref>Grzegorz Motyka,: "''Ukraińska partyzantka 1942-1960"'', s. 195 i 312, Warszawa 2006, ISBN 83-88490-58-3, s.195,312</ref>.
 
Nie wszystkie ucieczki kończyły się szczęśliwie, za dezercję zostały rozstrzelane między innymi załogi posterunków w [[Zdołbunów|Zdołbunowie]] i [[Pawuryn]]ie.
 
=== Kalendarium ===
* 9 marca 1943, podczas ataku bojówki OUN-B [[Iwan Kłymyszyn|Iwana Kłymyszyna]] ''Kruka''„Kruka” na [[BereźceBereżce (obwód wołyński)|Bereżce]], policjanci zabili 10 niemieckich policjantów i zdezerterowali
* 18 marca policjanci ukraińscy z posterunku w [[Boremel|Boremlu]] zabili komendanta posterunku i zdezerterowali
* 20 lub 22 marca 1943 r. zdezerterował z Łucka z inicjatywy [[Stepan Kowal|Stepana Kowala]] ''Rubaszenki''„Rubaszenki” [[Kureń (pododdział)|kureń]] gospodarczy policji, liczący 320 policjantów, oraz oddziały wartownicze i policja rejonowa w sile około 200 ludzi. Przed odejściem rozbito obóz jeniecki w Łucku, skąd uwolniono około czterdziestu osób oraz punkt zborny robotników przymusowych. Na bazie tych oddziałów utworzono w okolicy [[Kołki|Kołek]] kureń UPA ''Rubaszenki''„Rubaszenki”
* W nocy z 21 na 22 marca policjanci z [[Krzemieniec (miasto)|Krzemieńca]], uprzedzeni o grożącym aresztowaniu, zabrali z magazynów broń i amunicję i zdezerterowali. Większość policjantów rozeszła się do domów, pozostali weszli w skład oddziału OUN-M „Chrona"„Chrona” i UPA - „Kruka"„Kruka”
* W nocy z 25 na 26 marca 1943 oddział UPA ostrzelał [[Maciejów (Ukraina)|Maciejów]]. W pościg za partyzantami Niemcy wysłali [[Policja103 Polska Generalnego Gubernatorstwa (1939-1944)#PodobneBatalion formacjeSchutzmannschaft|batalion policji nr 103]] w sile 32 policjantów ukraińskich i 186 junaków. Oddział ten zdezerterował, tworząc [[Kureń (pododdział)|kureń]] UPA [[Iwan Kłymczak|Iwana Kłymczaka]] ''Łysego''„Łysego”
* 27 marca 1943 oddział UPA opanował [[Ołyka|Ołykę]], a nad ranem wycofał się razem z policjantami
* W nocy z 27 na 28 marca 1943 bojówka OUN-B Ołeksija Brysia ''Ostapa''„Ostapa” napadła na [[Horochów]]. Policjanci włączyli się do walki po stronie ukraińskiej, a po ataku wycofali się wraz z bojówką
* 6 kwietnia 1943 nastąpił bunt ukraińskiej policji w [[Kowel|Kowlu]]. Policjanci zabili 18 Niemców, uwolnili z więzienia aresztowanych i więźniów obozu pracy przymusowej. Z dezerterów utworzono [[Sotnia (pododdział UPA)|sotnię]] UPA ''Wowczaka''„Wowczaka”.
 
{{Przypisy}}
 
== Literatura ==
* [[Grzegorz Motyka -(historyk)|Grzegorz Motyka]]: "''Ukraińska partyzantka 1942-1960"'', Warszawa 2006.
 
__NOTOC__
{{DEFAULTSORT:Dezercja Ukrainskich Policjantow Na Wolyniu W 1943 Roku}}
[[Kategoria:Schutzmannschaft]]
[[Kategoria:Wołyń 1939-1945]]
16 260

edycji