Bereza: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 49 bajtów ,  4 lata temu
wikizacja, red.
(drobne techniczne)
(wikizacja, red.)
'''Bereza''' ([[język białoruski|biał.]] Бяроза), do 1945 '''Bereza Kartuska'''<ref>Zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28 lutego 1937 r. o ustaleniu urzędowych nazw miast ({{Monitor Polski|1937|69|104}}).</ref> – [[miasto]] na [[Białoruś|Białorusi]], w [[obwód brzeski|obwodzie brzeskim]], siedziba [[rejon bereski|rejonu bereskiego]], do 1945<ref>Ustawa z dnia 31 grudnia 1945 r. o ratyfikacji podpisanej w Moskwie dnia 16 sierpnia 1945 r. umowy między Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o polsko-radzieckiej granicy państwowej ({{Dziennik Ustaw|1946|2|5}}).</ref> w Polsce, w [[województwo poleskie|województwie poleskim]], w [[powiat prużański|powiecie prużańskim]].
 
Linia kolejowa [[Błudeń]]-[[Baranowicze]], miasto leży nad rzeką [[Jasiołda|Jasiołdą]].
 
Prywatne miasto duchowne położone było w końcu XVIII wieku [[powiat brzeskolitewski (I Rzeczpospolita)|powiecie brzeskolitewskim]] [[województwo brzeskolitewskie|województwa brzeskolitewskiego]]<ref> {{Cytuj|tytuł=Вялiкi гicтарычны атлас Беларусi |opis=Т. 2, |miejsce=Mińsk |data=2013, |s. =108.}}</ref>.
 
== Historia ==
=== Klasztor Kartuzów ===
Klasztor [[Kartuzi|Kartuzów]] ufundował [[podkanclerzy litewski]] [[Kazimierz Leon Sapieha (syn Lwa)|Kazimierz Leon Sapieha]] w roku 1648. Kamień węgielny pod budowę klasztoru poświęcił [[nuncjusz apostolski]] Jan de Torres (abp adrianopolitański). [[Kartuzja]] budowana była przez architekta sprowadzonego z [[Włochy|Włoch]]. Uposażenie klasztoru (okoliczne miasteczka, wsie, wody i lasy) zatwierdził sejm w 1653. Po zakończeniu budowy kościoła klasztornego [[Konsekracja kościoła|konsekrował]] go [[Biskupi wileńscy|biskup wileński]] [[Aleksander Kazimierz Sapieha]] dnia 6 czerwca 1666. Kościół wraz z [[Eremita|eremami]] otoczony został wałami tak, że całość miała kształt sześciokątnej twierdzy. W 1706 [[car]] [[Piotr I Wielki]] wraz z [[August II Mocny|Augustem II]] zajęli klasztor z wojskiem. W klasztorze pozostał garnizon 1500 [[Dragoni|dragonów]]. Klasztor został zdobyty przez wojska [[Karol XII|Karola XII]] w dniu 28 kwietnia 1706. Karol XII w klasztorze spędził dzień [[30 kwietnia]]. [[Sekularyzacja|Kasata]] klasztoru nastąpiła w roku 1831. Później kościół klasztorny służył jako kościół [[parafia]]lny [[dekanat]]u [[Prużana|prużańskiego]]{{fakt|data=2014-04}}.
 
=== W XIX w. ===
 
=== Przed 1939 ===
Na początku 1919 roku Berezę Kartuską zajęli bolszewicy. 14 lutego 1919 roku miejscowość została odbita przez grupę [[Wojsko Polskie II RP|Wojska Polskiego]] pod dowództwem kpt. Piotra Mienickiego. Polacy zmusili bolszewicki garnizon do wycofania się na wschód, wzięli do niewoli 80 żołnierzy i zdobyli 2 karabiny maszynowe ([[Bój pod Berezą Kartuską]]). Datę tę przyjmuje się jako początek [[wojna polsko-bolszewicka|wojny polsko-bolszewickiej]]<ref name = wojna>{{cytuj książkę | nazwisko = Wyszczelski| imię = Lech| autor link = Lech Wyszczelski| tytuł = Wojna polsko-rosyjska 1919–1920| url = | wydanie = 1| wydawca = Bellona| miejsce = [[Warszawa]]| rok = [[2010]]| strony = 57| rozdział = Wstępna faza walk| adres rozdziału = | nazwisko r = Wyszczelski| imię r = Lech| autor r link = | tom = | tytuł tomu = | isbn = 978-83-11-11934-5| język = | data dostępu =}}</ref>.
Przed 1939 miasto znajdowało się w [[powiat prużański|powiecie prużańskim]]. Burmistrzem miasta był [[Jan Downar]] (w 1945 pierwszy starosta [[powiat kętrzyński|powiatu kętrzyńskiego]]). W Berezie był 1jeden kościół katolicki i 1jedna [[Cerkiew Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Berezie|cerkiew]]. WMiasto mieściebyło była też siedzibasiedzibą wiejskiej [[gmina Bereza Kartuska|gminy Bereza Kartuska]] (do 1932). 1 kwietnia 1939 roku do miasta włączono wieś Nowosiółki z [[Gmina Sielec (województwo poleskie)|gminy Sielec]]<ref>{{Dziennik Ustaw|rok=1939|numer=27|pozycja=178}}</ref>.
 
=== Obóz dla więźniów politycznych ===
W latach 1934–1939 w Berezie Kartuskiej istniał obóz zwany [[Miejsce Odosobnienia w Berezie Kartuskiej|Miejscem Odosobnienia w Berezie Kartuskiej]], przeznaczony głównie dla więźniów politycznych będących przeciwnikami [[Sanacja|rządów sanacyjnych]]. Przetrzymywano w nim m.in. działaczy [[Endecja|endeckich]], [[Komunizm|komunistycznych]], [[Ruch ludowy|ludowych]] i [[Socjalizm|socjalistycznych]] oraz nacjonalistów ukraińskich<ref>Sławomir Koper, ''Afery i skandale Drugiej Rzeczypospolitej''. Warszawa 2015, s.285</ref>.
{{Osobny artykuł|Miejsce Odosobnienia w Berezie Kartuskiej}}
W latach 1934–1939 w Berezie Kartuskiej istniałfunkcjonował obóz zwany [[Miejsce Odosobnienia w Berezie Kartuskiej|Miejscem Odosobnienia w Berezie Kartuskiej]], przeznaczony głównie dla więźniów politycznych będących przeciwnikami [[Sanacja|rządów sanacyjnych]]. Przetrzymywano w nim m.in. działaczy [[Endecja|endeckich]], [[Komunizm|komunistycznych]], [[Ruch ludowy|ludowych]] i [[Socjalizm|socjalistycznych]] oraz nacjonalistów ukraińskich<ref>{{Cytuj|autor=Sławomir Koper, ''|tytuł=Afery i skandale Drugiej Rzeczypospolitej''. |miejsce=Warszawa |data=2015, |s.=285}}</ref>.
 
== Ludzie związani z Berezą Kartuską ==
 
<gallery>
Plik:BiarozaKlastar-NapaleonOrda.jpg|[[Napoleon Orda]], ''Klasztor obronny Kartuzów''
Plik:BiarozaKlastar2.JPG|Ruiny klasztoru
Plik:BiarozaTownHall.JPG|Ratusz miejski
 
== Bibliografia ==
* {{SgKP|I|140|Bereza Kartuska}} s. 140-141140–141.
* "''Księga Adresowa Polski"'', (str. 1062), [[1929]]
 
== Linki zewnętrzne ==
Anonimowy użytkownik