Zapylenie: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 4507 bajtów ,  4 lata temu
przeredagowanie i przeniesienie pod hasło stosowane w źródłach
(przeredagowanie i przeniesienie pod hasło stosowane w źródłach)
{{Inne znaczenia|terminu botanicznego|[[aerozole atmosferyczne]] i [[Pył (zanieczyszczenie)|pył]] w kontekście zanieczyszczenia powietrza}}
'''Zapylenie''' - zanieczyszczenie [[gaz]]u lub mieszaniny gazów niewielkimi cząstkami ciał stałych nazywanych [[pył]]em.
[[Plik:Image-Pollination Bee Dandelion Zoom2.JPG|thumb|Pszczoła oblepiona pyłkiem na kwiatostanie [[Mniszek pospolity|mniszka pospolitego]]]]
[[Plik:2014.07.26.-05-Neckar Mannheim-Feudenheim--Mittlerer Wegerich.jpg|thumb|Wyeksponowane [[pręcik (botanika)|pręciki]] wiatropylnej [[babka średnia|babki średniej]]]]
 
'''Zapylenie''' – proces dokonujący się w [[kwiat]]ach [[rośliny nasienne|roślin nasiennych]], polegający na przeniesieniu [[pyłek|pyłku]] i jego rozwoju zakończonym [[zapłodnienie]]m [[Komórka jajowa|komórki jajowej]]. W przypadku [[Nagonasienne|nagonasiennych]] pyłek przenoszony jest bezpośrednio na [[zalążek]], u [[okrytonasienne|okrytonasiennych]] – na [[słupek|znamię słupka]]<ref name=slownik>{{cytuj książkę|autor=Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.) |tytuł=Słownik botaniczny |edycja=wydanie II, zmienione i uzupełnione |miejsce=Warszawa |rok=2003 |strony=1021 |wydawca=Wiedza Powszechna |isbn = 83-214-1305-6}}</ref>. Zapłodnienie poprzedzone jest rozluźnieniem kontaktu między komórkami tkanki stygmatoidalnej budującej [[znamię (botanika)|znamię]] kwiatu oraz rozwojem pyłku, z którego wyrasta [[łagiewka pyłkowa]] przenosząca komórki [[plemnik]]owe do [[Woreczek zalążkowy|woreczka zalążkowego]]<ref name="Esau">{{cytuj książkę|autor=Katherine Esau|tytuł=Anatomia roślin|wydawca=Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne|miejsce=Warszawa|data=1973|strony=681-691}}</ref>.
== Zobacz też ==
* [[Zapylanie]]
 
== Rodzaje zapylenia ==
* [[samopylność|samozapylenie]] (autogamia) – gdy pyłek kwiatowy pochodzi z tego samego [[kwiat]]u, lub innego kwiatu, ale tej samej rośliny<ref name=mr>{{Cytuj książkę |imię=J. |nazwisko=Szweykowska |imię2=J. |nazwisko2=Szweykowski |tytuł=Botanika. Tom I. Morfologia |wydawca=Wyd. Naukowe PWN |miejsce=Warszawa |data=2005 |isbn =83-01-13946-3}}</ref>
* [[zapylenie krzyżowe]] (ksenogamia, allogamia) – gdy pyłek pochodzi z kwiatu innej rośliny (tego samego gatunku)<ref name=mr/>.
 
Samozapylenie w istotny sposób utrudnia powstanie u potomstwa nowych kombinacji genów, z tego też powodu u większości roślin istnieją mechanizmy zapobiegające samozapyleniu i ułatwiające zapylenie krzyżowe. Zapylanie pyłkiem pochodzącym od innej rośliny nazywa się obcopylnością, a rośliny te roślinami obcopylnymi<ref name=morfologia>{{Cytuj książkę |imię=J. |nazwisko=Szweykowska |imię2=J. |nazwisko2=Szweykowski |tytuł=Botanika. Tom I. Morfologia |wydawca=Wyd. Naukowe PWN |miejsce=Warszawa |data=2005 |isbn =83-01-13946-3}}</ref>.
[[Kategoria:Zanieczyszczenia atmosferyczne]]
 
Istnieje wiele sposobów, w jaki pyłek może być przeniesiony z pręcika na znamię słupka i w zależności od tego wyróżnia się wśród roślin obcopylnych następujące rodzaje zapylenia<ref>{{Cytuj stronę |url= http://portalwiedzy.onet.pl/34334,,,,zapylenie,haslo.html|tytuł= Portal wiedzy. Zapylanie|data dostępu =2013-03-15}}</ref>:
* [[anemogamia]] (wiatropylność) – zapylenie przez wiatr
* [[hydrogamia]] – zapylenie przez wodę
* [[zoogamia]] – zapylenie przez zwierzęta, w tym m.in. [[owadopylność]] (entomogamia), [[ornitogamia]] lub [[malakogamia]].
Najczęściej występującym rodzajem zapylania jest owadopylność, bardzo dużą rolę odgrywa także wiatropylność<ref name=botanika>{{Cytuj książkę |imię=J. |nazwisko=Tołpa |imię2=S. |nazwisko2=Radomski |tytuł=Botanika dla Techników Rolniczych|wydawca=PWRiL |miejsce=Warszawa |data=1971 |isbn =978-83-89648-71-6}}</ref>.
 
== Fizjologia i biochemia zapylania ==
{{osobny artykuł|Biochemia zapylania}}
Kwiaty posiadają specjalne przystosowania do tego celu. Znamiona ich słupków są kleiste, a pyłek jest zwykle bardzo niewielkich rozmiarów. U roślin wiatropylnych są niewielkie i niepozorne, o uproszczonej budowie, za to wytwarzają ogromną ilość pyłku. Rośliny owadopylne, by zwabić zwierzęta wytwarzają duże i barwne kwiaty. Gdy kwiaty są niewielkie, łączą się w duże [[kwiatostan]]y, czego doskonałym przykładem jest np. [[słonecznik]]. Jego ogromny ''kwiat'' to w istocie kwiatostan – [[kwiatostan|koszyczek]]. U wielu roślin z rodziny [[astrowate|astrowatych]] część kwiatów w kwiatostanie jest bezpłodna i służy wyłącznie do zwabiania owadów swoją barwą. Wiele kwiatów wabi zwierzęta za pomocą zapachu, np. [[róża]], [[konwalia majowa]], [[fiołek]] i inne, a niektóre także wytwarzają słodki [[nektar (botanika)|nektar]]<ref name=botanika/>.
 
{{Siostrzane projekty
|commons = Category:Pollination
|słownik = zapylanie
}}
 
{{Przypisy}}
 
* [[Kategoria:Zapylanie|!]]
84 089

edycji