Łuk Wignacourta: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 5 bajtów ,  3 lata temu
m (kat.)
|powierzchnia użytkowa =
|rozpoczęcie budowy =
|ukończenie budowy = 1615 (oryginał)<br />listopad 2015 (replika)
|przebudowy =
|zniszczono = {{Dts|18|04|1943}}–{{Dts|12|02|1944}} (oryginał)
'''Łuk Wignacourta znany jako Brama Fleur-De-Lys''' ({{W języku|mt|''L-Arkata ta' Wignacourt magħrufa bħala l-Bieb ta' Fleur-De-Lys''}}, {{W języku|en|''The Wignacourt Arch known as the Fleur-De-Lys Gate''}}) – ozdobna brama w formie [[Łuk (architektura)|łuku]], stojąca na granicy pomiędzy [[Fleur-de-Lys (Malta)|Fleur-de-Lys]] (przedmieście [[Birkirkara|Birkirkary]]) i [[Santa Venera]] na [[Malta|Malcie]]. Łuk oryginalnie zbudowano w roku 1615 jako część [[Akwedukt Wignacourta|akweduktu Wignacourta]], lecz został zburzony pomiędzy kwietniem 1943 a lutym 1944 roku. W roku 2015 zbudowano [[Replika (duplikat)|replikę]] łuku, którą odsłonięto 28 kwietnia 2016 roku.
 
== Oryginalny łuk ==
[[Akwedukt Wignacourta]] zbudowany został pomiędzy 1610 a 1615 rokiem, aby dostarczać wodę ze źródeł w [[Dingli]] i [[Rabat (Malta)|Rabacie]] do maltańskiej stolicy [[Valletta|Valletty]]. Nazwany został na cześć [[Alof de Wignacourt|Alofa de Wignacourt]], [[Wielcy mistrzowie zakonu joannitów|Wielkiego Mistrza]] [[Zakon Maltański|Zakonu św. Jana]], który częściowo sfinansował jego budowę{{r|archivummelitense}}.
 
}}
{{Cytat|<center>
HAC VALLETTA TENUS FUNCTUM JACUISSE CADAVER<br />
VISA EST NUNC LATICIS SPIRITUS INTUS ALIT<br />
INCUBUIT PRIMUS OLIM CEU SPIRITUS UNDIS<br />
SPIRITUS ENIXA SIC MODO FERTUR ACQUA<br />
''(''co znaczy:'' Do tej pory Valletta leżała jak trup. Dziś duch wody przywrócił jej życie. Pierwotny duch unosił się w wodzie. Teraz dostarczono do niej wodę i duch ten pojawił się ponownie.)''{{refn|grupa=uwaga|Wygląda na to, że oryginalna inskrypcja zawierała również następującą linijkę{{r|archivummelitense}}:
{{Cytat|<center>
BONTADINO DE BONTADINIS, BONON AQUÆ DUCTORE MDCXV.<br />
''(''co znaczy:'' Bontadino de Bontadini z Bolonii jest tym, który doprowadził wody 1615.)''</center>}}
Te słowa nie występują na inskrypcji, umieszczonej na replice łuku.}}</center>}}
Na płycie od strony Birkirkary czytamy{{r|archivummelitense}}:
{{Cytat|<center>
FRI. ALOPHIO DE WIGNACOURT<br />
MAGNO MAGISTRO<br />
VALLETTAM URBEM<br />
ET ARCEM DULCISSIMIS AQUIS<br />
VIVIFICANTI AETERNA SALUS<br />
REN. IN 1739<br />
''(''co znaczy:'' [[Zakonnik|Fra]] Alof de Wignacourt, Wielki Mistrz. Miasto Valletta i Cytadela, najsłodsze wody ożywiają wieczne zbawienie. Odnowiono w 1739.)''</center>}}
[[Plik:Wignacourt Arch coat of arms 2015-11-28.jpg|thumb|Herb [[Alof de Wignacourt|Alofa de Wignacourt]] na zrekonstruowanym łuku]]
Okolica wokół łuku utrzymała charakter wiejski aż do początków XX wieku. W latach 1905–1929 koło łuku biegła linia [[tramwaj]]owa{{r|maltacanada}}. Po [[II wojna światowa|II wojnie światowej]] w okolicy tej powstało przedmieście [[Fleur-de-Lys (Malta)|Fleur-de-Lys]], nazwę swą wzięło od [[Heraldyka|heraldycznego]] symbolu na bramie{{r|fleur-de-lys}}.
 
=== Zniszczenie ===
18 kwietnia 1943 roku{{r|attard}} w nocy, ciężarówka [[Royal Air Force]], zmierzająca nieoświetloną drogą w kierunku lotniska polowego w [[Ta' Qali]], uderzyła w łuk, poważnie uszkadzając go od strony Santa Venera{{r|independent20070826}}. Dwa miesiące później, pod nadzorem Public Works Department, centralny łuk został rozebrany przez personel wojskowy. Brama została kompletnie zburzona 12 lutego 1944 roku, kiedy ciężarówka [[Royal Army Service Corps]] uderzyła w pozostałe części budowli{{r|attard}}. Kamienne szczątki były przypuszczalnie przechowywane przez Brytyjczyków, ale podobnie jak w przypadku innych zabytków, nigdy nie zostały odzyskane przez Maltańczyków. Do dziś nie wiadomo co się z nimi stało{{r|independent20070826}}. Udało się jedynie odzyskać obie tablice pamiątkowe z łuku{{r|tom20120409}}.
 
Na miejscu bramy zbudowane zostało później [[Rondo (drogownictwo)|rondo]] z fontanną{{r|tom20050904}}. Aby poszerzyć drogę i zrobić miejsce pod rondo zburzonych zostało kilka [[Przęsło|przęseł]] [[Akwedukt Wignacourta|akweduktu]]{{r|maltacanada}}.
 
== Rekonstrukcja ==
{{Grafika rozwinięta
<!-- Parametry podstawowe -->
Zachowane przęsła akweduktu Wignacourta zostały odnowione w latach 2004–2005. Prezes [[Bank of Valletta]], którego główna siedziba znajduje się w pobliżu łuku, obiecał zbudować jego replikę, lecz początkowo na tym się skończyło{{r|tom20050904|independent20070826}}.
 
W roku 2012 Komitet Administracyjny Fleur-de-Lys oraz Birkirkara [[Podział administracyjny Malty|Local Council]] obwieściły, że planują odbudowę łuku oryginalnej wielkości{{r|tom20120409}}. Pierwotnie {{Link-interwiki|Siły Policyjne Malty|en|The Malta Police Force|policja}} sprzeciwiła się projektowi wierząc, że może to stanowić zagrożenie dla ruchu drogowego, lecz porównano sytuację przy innych monumentalnych bramach i łukach na Malcie, jak np. [[Porte des Bombes]]{{r|independent20070826}}. W październiku tego samego roku plany zostały w końcu zatwierdzone przez [[Malta Environment and Planning Authority]]{{r|tom20121023}}, lecz zawieszono ich wykonanie z powodu nierozstrzygniętego [[przetarg]]u{{r|tom20130216}}. W kwietniu 2013 roku projekt został przekazany do wykonania firmie Vaults Ltd, zamiast V&C Contractors, która pierwotnie wygrała przetarg{{r|tom20140801}}. Budowa repliki łuku kosztowała 280 000 [[Euro|euro]], z czego 100 000 euro zostało przekazane przez Bank of Valletta 40 000 euro zostało wzięte z Good Causes Fund, zaś pozostałe 140 000 euro zapłacił Birkirkara Local Council{{r|inewsmalta}}.
 
Kiedy zakończono przygotowania do odbudowy łuku, pomiędzy lokalną radą w Birkirkara a taką samą w Santa Venera wywiązała się dyskusja, jak nazwać budowlę. Propozycją pierwszej była nazwa ''Fleur-de-Lys Gate'' (Brama Fleur-de-Lys), kiedy ta ostatnia sugerowała użycie nazwy ''Wignacourt Arch'' (Łuk Wignacourta). We wrześniu roku 2013 rada z Santa Venera pozwała radę z Birkirkara do sądu i oskarżyła ją o powodowanie "historycznej szkody" przez nazywanie bramy niewłaściwą nazwą{{r|tom20130922}}. W sierpniu 2014 roku obie rady zgodziły się na używanie nazwy ''The Wignacourt Arch known as the Fleur-de-Lys Gate'' (Łuk Wignacourta znany jako Brama Fleur-de-Lys){{r|tom20140820}}.
 
Prace nad budową repliki rozpoczęto 1 sierpnia 2014 roku{{r|tom20140801}}, lecz wkrótce je wstrzymano w związku z odkopaniem części oryginalnych fundamentów łuku{{r|tom20140820}}. Rekonstrukcję wznowiono w styczniu 2015 roku{{r|inewsmalta}}, i prace zakończono przed końcem listopada tego roku{{r|tvm20151125}}. Kilka ostatecznych prac wykonano w lutym 2016 roku, m. in. umieszczono dwie marmurowe tablice pamiątkowe. Odsłonięcie łuku przez [[Premierzy Malty|premiera]] [[Joseph Muscat|Josepha Muscata]] oraz burmistrza Birkirkary Joanne Debono Grech nastąpiło 28 kwietnia 2016 roku{{r|tom20160427}}.
 
[[Plik:Wignacourt Arch plaque 2016-05-11.jpg|thumb|Tablica upamiętniająca rekonstrukcję]]
 
{{Cytat|<center>
<small>IL-KUNSILL LOKALI<br />
TA' BIRKIRKARA</small><br /><br />
IL-PRIM MINISTRU<br />
JOSEPH MUSCAT,<br />
FLIMKIEN MAS-SINDKU, IS-SINJURA<br />
JOANNE DEBONO GRECH,<br />
INAWGURAW DIN L-ARKATA TA'<br />
WIGNACOURT MAGĦRUFA<br />
BĦALA L-BIEB TA' FLEUR DE LYS<br /><br />
ILLUM 28 TA' APRIL 2016<br />
''(''co znaczy:'' Samorząd Lokalny Birkirkara. Premier Joseph Muscat, razem z burmistrzem, Panią Joanne Debono Grech, zainaugurował Łuk Wignacourta znany jako Brama Fleur-De-Lys, dzisiaj 28 kwietnia 2016)''</center>}}
 
== Wydania okolicznościowe ==
W roku 2015, aby upamiętnić 400-lecie akweduktu Wignacourta, [[Bank Centralny Malty|Central Bank of Malta]] wyemitował srebrną monetę o wartości 10 euro, a [[MaltaPost]] wydała serię dwóch znaczków. Łuk Wignacourta przedstawiony jest na monecie oraz na jednym ze znaczków{{r|bank|stamp}}.
 
 
{{Przypisy|przypisy=
<ref name=archivummelitense>
{{Cytuj pismo |tytuł=The Water Supply of the Maltese Islands |czasopismo=Archivum Melitense |data=1922 |wolumin=VII |wydanie=1 |strony=6–7 |url=http://www.melitensiawth.com/incoming/Index/Archivum%20Melitense/AM.07(1922-1928)/AM.7(1922)1/01.pdf |wydawca=Malta Historical and Scientific Society |archiwum=https://web.archive.org/web/20170813145601/http://www.melitensiawth.com/incoming/Index/Archivum%20Melitense/AM.07(1922-1928)/AM.7(1922)1/01.pdf |zarchiwizowano=2017-08-13 |język=en}}</ref>
<ref name=tvm20121023>
{{Cytuj stronę |tytuł=Green light for Wignacourt Arch |url=http://www.tvm.com.mt/mt/news/green-light-for-wignacourt-arch/ |praca=[[TVM (Malta)|TVM]] |data=2012-10-23 |archiwum=https://web.archive.org/web/20151202211153/http://www.tvm.com.mt/mt/news/green-light-for-wignacourt-arch/ |zarchiwizowano=2015-12-02 |język=en}}</ref>
<ref name=fleur-de-lys>
{{Cytuj stronę |url=http://fleurdelys.org.mt/?page_id=851 |tytuł=Fleur-de-Lys |opublikowany=Fleur-de-Lys Administrative Committee |data=2012-11-18 |archiwum=https://web.archive.org/web/20141006075504/http://fleurdelys.org.mt/?page_id=851 |zarchiwizowano=2014-10-06 |język=en}}</ref>
<ref name=maltacanada>
{{Cytuj stronę |autor=John Scerri |tytuł=Arkata - Wignacout Fleur-De-Lys - Archway |url=http://malta-canada.blogspot.com/2012/03/arkata-wignacout-fleur-de-lys-archway.html |opublikowany=malta-canada.blogspot.com |archiwum=https://web.archive.org/web/20150416085610/http://malta-canada.blogspot.com/2012/03/arkata-wignacout-fleur-de-lys-archway.html |zarchiwizowano=2015-04-16 |data=2012-03-13 |język=en}}</ref>
<ref name=attard>
{{Cytuj stronę |autor=Antoine Attard |tytuł=The Fleur-de-Lys Arch |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20131006/letters/The-Fleur-de-Lys-Arch.489149 |praca=[[Times of Malta]] |data=2013-10-06 |archiwum=https://web.archive.org/web/20151202154415/http://www.timesofmalta.com/articles/view/20131006/letters/The-Fleur-de-Lys-Arch.489149 |zarchiwizowano=2015-12-02 |język=en}}</ref>
<ref name=independent20070826>
{{Cytuj stronę |data=2007-08-26 |tytuł=History Repeats itself: aqueduct damaged in mysterious accident |url=http://www.independent.com.mt/articles/2007-08-26/news/history-repeats-itself-aqueduct-damaged-in-mysterious-accident-178382/ |praca=[[The Malta Independent]] |archiwum=https://web.archive.org/web/20170216214522/http://www.independent.com.mt/articles/2007-08-26/news/history-repeats-itself-aqueduct-damaged-in-mysterious-accident-178382/ |zarchiwizowano=2017-02-16 |język=en}}</ref>
<ref name=tom20120409>
{{Cytuj stronę |tytuł=Fleur-de-Lys arch to be rebuilt |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20120409/local/council-planning-to-rebuild-fleur-de-lys-gate.414782 |praca=[[Times of Malta]] |data=2012-04-09 |archiwum=https://web.archive.org/web/20150504013625/http://www.timesofmalta.com/articles/view/20120409/local/council-planning-to-rebuild-fleur-de-lys-gate.414782 |zarchiwizowano=2015-05-04 |język=en}}</ref>
<ref name=tom20050904>
{{Cytuj stronę |autor=Mario Falzon |tytuł=Wignacourt aqueduct replica |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20050904/letters/wignacourt-aqueduct-replica.79216 |praca=[[Times of Malta]] |data=2005-09-04 |archiwum=https://web.archive.org/web/20120413193344/http://www.timesofmalta.com/articles/view/20050904/letters/wignacourt-aqueduct-replica.79216 |zarchiwizowano=2012-04-13 |język=en}}</ref>
<ref name=tom20121023>
{{Cytuj stronę |tytuł=Green light for Fleur-de-Lys arch rebuilding |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20121023/local/green-light-for-fleur-de-lys-gate-rebuilding.442316 |praca=[[Times of Malta]] |data=2012-10-23 |archiwum=https://web.archive.org/web/20150227210809/http://www.timesofmalta.com/articles/view/20121023/local/green-light-for-fleur-de-lys-gate-rebuilding.442316 |zarchiwizowano=2015-02-27 |język=en}}</ref>
<ref name=tom20130216>
{{Cytuj stronę |autor=Sarah Carabott |tytuł=Replica Wignacourt Arch delayed by tender appeal |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20130216/local/Replica-Wignacourt-Arch-delayed-by-tender-appeal.457797 |praca=[[Times of Malta]] |data=2013-02-16 |archiwum=https://web.archive.org/web/20151202202633/http://www.timesofmalta.com/articles/view/20130216/local/Replica-Wignacourt-Arch-delayed-by-tender-appeal.457797 |zarchiwizowano=2015-12-02 |język=en}}</ref>
<ref name=tom20140801>
{{Cytuj stronę |autor=Kim Dalli |tytuł=Reconstruction work starts on the ‘arch with no name’ |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20140801/local/Reconstruction-work-starts-on-the-arch-with-no-name-.530067 |praca=[[Times of Malta]] |data=2014-08-01 |archiwum=https://web.archive.org/web/20151202205341/http://www.timesofmalta.com/articles/view/20140801/local/Reconstruction-work-starts-on-the-arch-with-no-name-.530067 |zarchiwizowano=2015-12-02 |język=en}}</ref>
<ref name=inewsmalta>
{{Cytuj stronę |autor=Victor Vella |tytuł=Se jitkompla x-xogħol fuq l-Arkata ta' Wignacourt |url=http://www.inewsmalta.com/dart/20150103-se-jitkompla-xog-ol-fuq-arkata-ta-wignacourt |praca=iNews Malta |data=2015-01-03 |archiwum=https://web.archive.org/web/20150106060959/http://www.inewsmalta.com/dart/20150103-se-jitkompla-xog-ol-fuq-arkata-ta-wignacourt |zarchiwizowano=2015-01-06 |język=mt}}</ref>
<ref name=tom20130922>
{{Cytuj stronę |autor=Ivan Camilleri |tytuł=Councils clash over name of replica arch |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20130922/local/Councils-collide-over-name-of-replica-arch.487147 |praca=[[Times of Malta]] |data=2013-09-22 |archiwum=https://web.archive.org/web/20150503194541/http://www.timesofmalta.com/articles/view/20130922/local/Councils-collide-over-name-of-replica-arch.487147 |zarchiwizowano=2013-05-03 |język=en}}</ref>
<ref name=tom20140820>
{{Cytuj stronę |autor=Kim Dalli |tytuł=Arch-rivals finally reach agreement over the name |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20140820/local/Arch-rivals-finally-reach-agreement-over-the-name.532464 |praca=[[Times of Malta]] |data=2014-08-20 |archiwum=https://web.archive.org/web/20151202204451/http://www.timesofmalta.com/articles/view/20140820/local/Arch-rivals-finally-reach-agreement-over-the-name.532464 |zarchiwizowano=2015-12-02 |język=en}}</ref>
<ref name=tvm20151125>
{{Cytuj stronę |tytuł=Wignacourt Arch, known as Fleur-de-Lys Gate, rebuilt |url=http://www.tvm.com.mt/en/news/video-wignacourt-arch-known-as-fleur-de-lys-gate-rebuilt/ |praca=[[TVM (Malta)|TVM]] |data=2015-11-25 |archiwum=https://web.archive.org/web/20151201184946/http://www.tvm.com.mt/en/news/video-wignacourt-arch-known-as-fleur-de-lys-gate-rebuilt/ |zarchiwizowano=2015-12-01 |język=en}}</ref>
<ref name=tom20160427>
{{Cytuj stronę |tytuł=Celebrating the reconstruction of Wignacourt’s Fleur-de-Lys Arch |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20160427/social/Celebrating-the-reconstruction-of-Wignacourt-s-Fleur-de-Lys-Arch.610180 |praca=[[Times of Malta]] |data=2016-04-27 |archiwum=https://web.archive.org/web/20160428105850/http://www.timesofmalta.com/articles/view/20160427/social/Celebrating-the-reconstruction-of-Wignacourt-s-Fleur-de-Lys-Arch.610180 |zarchiwizowano=2016-04-28 |język=en}}</ref>
<ref name=bank>
{{Cytuj stronę |tytuł=400th Anniversary of the Wignacourt Aqueduct |url=http://www.centralbankmalta.org/2015-wignacourt |opublikowany=[[|Bank Centralny Malty|Central Bank of Malta]] |archiwum=https://web.archive.org/web/20150502025947/http://www.centralbankmalta.org/2015-wignacourt |zarchiwizowano=2015-05-02 |język=en}}</ref>
<ref name=stamp>
{{Cytuj stronę |tytuł=Philatelic Postage Stamp issue – Aqueducts |url=https://www.maltaphilately.com/Content/Images/PDFs/Philatelic%20Postage%20Stamp%20issue%20-%20Aqueducts.pdf |opublikowany=[[MaltaPost]] |archiwum=https://web.archive.org/web/20151108134912/https://www.maltaphilately.com/Content/Images/PDFs/Philatelic%20Postage%20Stamp%20issue%20-%20Aqueducts.pdf |zarchiwizowano=2015-11-08 |data=2015-04-14 |język=en}}</ref>
}}