Anna Kowalska-Lewicka: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 46 bajtów ,  3 lata temu
m
Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” - poprawiam linkowania, typografię i kategorie
m (MalarzBOT: kategoria Odznaczeni Srebrnym Medalem Zasłużony Kulturze Gloria Artis została przeniesiona do [[:Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”|Odznaczeni Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Arti...)
m (Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” - poprawiam linkowania, typografię i kategorie)
 
== Życiorys ==
Była córką wybitnego orientalisty [[Tadeusz Jan Kowalski|Tadeusza Kowalskiego]] i Zofii z Medweckich, a siostrą [[Kazimierz Kowalski (zoolog)|Kazimierza Kowalskiego]], profesora zoologii i prezesa Polskiej Akademii Umiejętności. Uczęszczała do Państwowego Gimnazjum Żeńskiego im. Królowej Wandy i złożyła w nim egzamin dojrzałości w 1938. W tymże roku rozpoczęła studia filozoficzne na [[Uniwersytet Jagielloński|Uniwersytecie Jagiellońskim]], które niebawem zmuszona była kontynuować na [[tajneTajne kompletynauczanie|tajnych kompletach]]; słuchała wykładów z archeologii, antropologii, historii sztuki, a szczególnie zainteresowały ją zajęcia z etnografii u [[Roman Reinfuss|Romana Reinfussa]]. Niemal od początku okupacji udzielała się w konspiracji bliskiej Armii Krajowej, zajmując się m.in. kolportażem prasy. Przez pewien czas pracowała jako urzędniczka w [[Rada Główna Opiekuńcza|Radzie Głównej Opiekuńczej]], od 1942 była pracownikiem zarządzanego przez Niemców [[Muzeum Archeologiczne w Krakowie|Muzeum Archeologicznego w Krakowie]]. W instytucji tej pozostawała zatrudniona również po II wojnie światowej, do 1953.
 
Wyniesiona z czasu tajnych kompletów fascynacja etnografią, a także tradycje rodzinne (przede wszystkim etnograficzna pasja ojca) przesądziły o jej powojennych studiach w tej dziedzinie. Za swojego mistrza uważała profesora [[Kazimierz Moszyński (etnograf)|Kazimierza Moszyńskiego]]. W 1948 uzyskała na Uniwersytecie Jagiellońskim magisterium filozofii w zakresie etnografii na podstawie pracy ''Ceramika kopieniaczych szczepów Ameryki Południowej''. Badania terenowe na potrzeby pracy magisterskiej prowadziła w latach 1947–1948 w czasie prywatnej podróży do Kolumbii, Ekwadoru, Boliwii i Peru, gdzie zapoznała się z kulturą kreolską oraz kulturami Indian dorzecza Ukajali i płaskowyżu andyjskiego Peru i Boliwii. Etnografii Ameryki Łacińskiej poświęciła również dysertację doktorską ''Zarys kultury Indian Shipibo na tle innych kultur Indian leśnych Ameryki Południowej'', przygotowaną pod kierunkiem Kazimierza Moszyńskiego i obronioną w 1950 na Uniwersytecie Jagiellońskim.
W 1954 przeszła do pracy w Zakładzie Etnografii Instytutu Historii Kultury Materialnej Polskiej Akademii Nauk w Krakowie. W latach 1963–1971 była zastępcą kierownika Pracowni Etnografii Instytutu Historii Kultury Materialnej w Łodzi. W 1971 powróciła do instytutu krakowskiego i kierowała w nim Pracownią Etnograficzną do przejścia na emeryturę 31 sierpnia 1980.
 
Po 1950 zainteresowanie badawcze z Ameryki Łacińskiej przeniosła na polską kulturę ludową, przede wszystkim Podhala i Beskidu Sądeckiego. Prowadziła liczne badania terenowe, interesując się takimi zagadnieniami jak pasterstwo, gospodarka rolna i hodowlana, pożywienie (zwłaszcza gospodarka mleczna), ubiór, kultura duchowa (wierzenia i zwyczaje związane ze śmiercią). W latach 1952–1953 faktycznie kierowała dużymi zespołowymi badaniami terenowymi na Podhalu, rozpoczętymi przez Polskie Towarzystwo Ludoznawcze za sprawą Kazimierza Moszyńskiego i [[Jadwiga Klimaszewska|Jadwigę Klimaszewską]] i kontynuowanymi w ramach Zakładu Etnografii Instytutu Historii Kultury Materialnej PAN w Krakowie. Ćwierć wieku później kierowała badaniami monograficznymi prowadzonymi przez jej pracownię w Beskidzie Sądeckim. Obu tym badaniom poświęciła publikacje – ogłosiła artykuł ''Badania etnograficzne na Podhalu'' ("Etnografia„Etnografia Polska"Polska”, 1958) oraz redagowała pracę zbiorową ''Studia z kultury ludowej Beskidu Sądeckiego'' (1985), na potrzeby której napisała wstęp i rozdział ''Wierzenia i zwyczaje związane ze śmiercią''. Innym efektem badań beskidzkich okazała się książka ''Hodowla i pasterstwo w Beskidzie Śląskim'' (Wrocław 1980).
 
Szczególnym zainteresowaniem Kowalskiej-Lewickiej było pożywienie ludności wiejskiej. Prowadziła badania tego zagadnienia na Podhalu, opracowując w związku z tym specjalny kwestionariusz badawczy. Tematyce tej poświęciła kilka publikacji, m.in. ''Tradycyjne serowarstwo w Polsce'' ("Studia„Studia z Dziejów Gospodarstwa Wiejskiego"Wiejskiego”, 1967), ''Pożywienie chłopskie w średniowieczu i przydatność badawcza źródeł etnograficznych'' ("Kwartalnik„Kwartalnik Historii Kultury Materialnej"Materialnej”, 1965), ''The Potato and the Polish Kitchen'' (w: ''Food in Change. Eating Habits from the Middle Ages to the Present Day'', red. A. Fenton, E. Kisbán, Edynburg 1986), rozdział ''Pożywienie'' (z Zofią Szrombą-Rysową, w: ''Etnografia Polski. Przemiany kultury ludowej'', tom I, red. [[Maria Biernacka]], [[Bronisława Kopczyńska-Jaworska]], [[Anna Kutrzeba-Pojnarowa]], [[Wanda Paprocka]], Wrocław 1976). W 1971 zainicjowała ogólnopolskie interdyscyplinarne seminarium naukowe w Krakowie, poświęcone tematyce pożywienia i zorganizowane przez Polskie Towarzystwo Ludoznawcze i [[Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie|Muzeum Etnograficzne w Krakowie]]; była redaktorem publikacji poseminaryjnej ''Pożywienie ludności wiejskiej'' (Kraków 1973), w której ogłosiła artykuł ''Tradycyjna produkcja mleczna w Mauretanii''. W 1985 w podkrakowskich Karniowcach zorganizowała przy współpracy z oddziałem Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego VI Międzynarodową Konferencję na temat etnologicznych badań nad pożywieniem; tematem konferencji były zmiany zwyczajów żywieniowych w Europie i USA. Uczestniczyła też w konferencjach zagranicznych i wygłaszała na nich referaty.
 
W 1968 przebywała w Senegalu i Mauretanii, gdzie prowadziła badania nad gospodarką mleczną koczowniczych ludów Fulbe i Maurów z Sahary mauretańskiej. W 1976 jako plon tej wyprawy wydała książkę ''Mauretania''. Wymienić należy jeszcze kilka publikacji z obszaru pierwszego zainteresowania naukowego Kowalskiej-Lewickiej, tj. etnografii ludów Ameryki Łacińskiej; opublikowała m.in. artykuł ''Przeobrażenia kulturowe Indian Montanii peruwiańskiej pod wpływem kontaktów z kulturą europejską'' ("Etnografia„Etnografia Polska"Polska”, 1966) oraz książkę ''Shipibo'' (Wrocław 1969). Ponadto m.in. opracowała tekst do albumu Jacka Kubieny ''[[Jędrzej Wowro]]. Świątkarz beskidzki'' (Wadowice 2006); twórczość Wowry znała już z domu rodzinnego za sprawą ojca, który kupował rzeźby tego artysty. Wspólnie z [[Ewa Fryś-Pietraszkowa|Ewą Fryś-Pietraszkową]] i [[Anna Spiss|Anną Spiss]] była redaktorką pierwszego tomu słownika biograficznego ''Etnografowie i ludoznawcy polscy. Szkice, sylwetki biograficzne'' (Kraków 2002). Realizowała w ten sposób inicjatywę łódzkiego etnografa [[Jan Piotr Dekowski|Jana Piotra Dekowskiego]]; referowała sprawę słownika na posiedzeniu Komisji Historii Nauki Polskiej Akademii Umiejętności w listopadzie 2000, a w pierwszym tomie była autorką pięciu życiorysów i współautorką szóstego.
 
Od 1947 należała do Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Była aktywną członkinią oddziału krakowskiego, pełniąc w nim funkcje sekretarza zarządu (1951–1958), prezesa (1959–1961, 1970–1980), wiceprezesa (1962–1969). Wygłaszała liczne odczyty i zainicjowała serię tematycznych sesji naukowych. Przyczyniła się do powstania Koła Zainteresowań Kulturą Indian (1971) i Koła Zainteresowań Kulturą Ormian (1980). Brała także udział w pracach władz centralnych Towarzystwa, jako prezes (1982–1989), wiceprezes (1992–1996), przewodnicząca Komisji Rewizyjnej (1999–2005). Redagowała serię wydawniczą Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego "Biblioteka„Biblioteka Popularna"Popularna” (potem "Biblioteka„Biblioteka Popularnonaukowa"Popularnonaukowa”, 1962–2004). W 1991 nadano jej honorowe członkostwo Towarzystwa. O roli Towarzystwa pisała w "Ludzie"„Ludzie” (''Polskie Towarzystwo Ludoznawcze. Jego miejsce w życiu naukowym i kulturalnym kraju'', "Lud"„Lud”, 1988). W latach 1981–1989 była członkinią Komitetu Nauk Etnologicznych Polskiej Akademii Nauk (w tym w latach 1987–1989 członkinią Prezydium tego komitetu). Od 1973 brała udział w pracach Komisji Etnograficznej przy Oddziale Polskiej Akademii Nauk w Krakowie, przez pewien czas jako sekretarz. Została powołana w skład rad muzealnych [[Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie|Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie]], [[Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem|Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem]], [[Orawski Park Etnograficzny|Orawskiego Parku Etnograficznego]].
 
Była odznaczona m.in. [[Order Odrodzenia Polski|Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski]] (1975) i [[Medal Zasłużony„Zasłużony Kulturze Gloria ArtisArtis”|srebrnym medalem Zasłużony Kulturze "Gloria„Gloria Artis"Artis”]] (2007); w 1995 otrzymała nagrodę Ministra Kultury i Sztuki.
 
Mężem jej był [[Tadeusz Lewicki]], orientalista, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zmarła 20 sierpnia 2009 w Krakowie, pochowana została w grobie rodzinnym na [[Cmentarz Rakowicki|Cmentarzy Rakowickim]]. Cieszyła się opinią dobrego organizatora, człowieka o silnej osobowości i niezależnych sądach.
 
== Bibliografia ==
* Anna Spiss, Zofia Szromba-Rysowa, ''Anna Kowalska-Lewicka (1920–2009)'', "Lud"„Lud”, tom XCIII za rok 2009, s. 385–388 (z fotografią i wybraną bibliografią prac)
* Anna Spiss, ''Dr Anna Kowalska-Lewicka (1920–2009)'', "PAUza„PAUza Akademicka"Akademicka”, nr 59, 10 grudnia 2009, s. 3 (z fotografią; [http://pauza.krakow.pl/59_3_2009.pdf wersja elektroniczna, dostęp: 3 lipca 2010])
{{Kontrola autorytatywna}}
{{DEFAULTSORTSORTUJ:Kowalska-Lewicka, Anna}}
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1944–1989)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”]]
312 475

edycji