Staurikozaur: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 785 bajtów ,  4 lata temu
drobne merytoryczne
m (zamieniam magiczny ISBN na szablon)
(drobne merytoryczne)
|commons = Category:Staurikosaurus
}}
'''Staurikozaur''' (''Staurikosaurus'') – [[Rodzaj (biologia)|rodzaj]] wczesnego [[Dinozaury gadziomiedniczne|dinozaura gadziomiednicznego]] żyjącego w późnym [[trias]]ie na terenach współczesnej [[Ameryka Południowa|Ameryki Południowej]]. Znany jest jeden niekompletny szkielet pochodzący z [[Formacja (geologia)|formacji]] [[Formacja Santa Maria|Santa Maria]] w [[Brazylia|Brazylii]]. Staurikozaur był aktywnym dwunożnym drapieżnikiem – mimo niewielkich rozmiarów był prawdopodobnie w stanie atakować zwierzęta dorównujące mu wielkością. Pozycja [[Filogeneza|filogenetyczna]] rodzaju ''Staurikosaurus'' jest niejasna – uznawano go za drapieżnego [[Zauropodomorfy|zauropodomorfa]], wczesnego [[Teropody|teropoda]], [[Klad bazalny|bazalnego]] dinozaura gadziomiednicznego lub [[Dinozauromorfy|dinozauromorfa]] niebędącego dinozaurem. NowszeWiększość analizynowszych analiz [[Kladystyka|kladystycznekladystycznych]] umiejscawiająumiejscawia go albo jako prymitywnego teropoda, albo bazalnego przedstawiciela Saurischia, choć niektóre wspierają jego pozycję jako zauropodomorfa. Staurikozaur jest uznawany za blisko spokrewnionego z [[herrerazaur]]em, innym wczesnym dinozaurem drapieżnym. Oba te rodzaje klasyfikowane są w [[Rodzina (biologia)|rodzinie]] [[Herrerazaury (rodzina)|Herrerasauridae]], obejmującej zwierzęta będące przedstawicielami jednej z najwcześniejszych [[Radiacja ewolucyjna|radiacji ewolucyjnych]] [[Ewolucja dinozaurów|dinozaurów]].
 
== Budowa ==
Jedyna kość holotypu należąca niewątpliwie do [[Obręcz barkowa|obręczy barkowej]] to grzbietowy fragment [[łopatka|łopatki]]{{r|BK09}}. Jedna z kości była interpretowana przez Novasa{{r|Novas92}}, Sereno{{r|Sereno93}} i Galtona{{r|Galton00}} jako prawa łopatka, jednak Bittencourt i Kellner uznali ją za prawą [[Kość kulszowa|kość kulszową]], gdyż ogólną budową przypomina bardziej kompletną lewą kość kulszową{{r|BK09}}. Kości kończyn przednich nie zachowały się – były one prawdopodobnie znacznie mniejsze od kończyn tylnych. Colbert opisał jedną ze [[skamieniałości]] jako proksymalne zakończenie prawej [[Kość ramienna|kości ramiennej]]{{r|Colbert}}, jednak Galton{{r|Galton1977|Galton00}} i Sereno{{r|Sereno93}} nie wsparli tej interpretacji. Bittencourt i Kellner stwierdzili, że budowa tej kości odróżnia ją od kości ramiennych występujących u dinozaurów i uznali ją za niemożliwy do zidentyfikowania element{{r|BK09}}.
 
Kości [[Obręcz miedniczna|obręczy miednicznej]] są dobrze zachowane, jednak nieco zniekształcone przez procesy [[Tafonomia|tafonomiczne]]. Zachowały się kości [[Kość biodrowa|biodrowe]], kulszowe i [[Kość łonowa|łonowe]], jednak większość z nich nie jest kompletna. Według Colberta budowa [[Kość miedniczna|miednicy]] staurikozaura reprezentuje typ ''brachyiliac'', charakteryzujący się krótkim przodem kości biodrowej{{r|Colbert}}. Z interpretacją tą zgadzają się również późniejsi autorzy{{r|Galton1973|Galton1977|BK09}}, jednak Galton spostrzegł w niej również cechy charakterystyczne dla typu ''dolichoiliac'', cechującego się wydłużeniem przedpanewkowej części kości biodrowej{{r|Galton1973|Galton1977}}. Ogólna budowa kości biodrowej herrerazaurydów bardziej przypomina tę spotykaną u [[dinozauromorfy|dinozauromorfów]] takich jak ''[[Lagerpeton]]'' i ''[[marazuch|Marasuchus]]'', niż bazalnych dinozaurów. U staurikozaura występuje otwarta [[panewka stawu biodrowego]], uznawana za cechę wspólną dinozaurów, co dowodzi jego przynależności do tej grupy. [[Kość piszczelowa]] stanowi około 107% długości kości udowej{{r|BK09}}, a ogólna budowa kości kończyn tylnych wskazuje na dwunożność staurikozaura{{r|Colbert}}. Początek pierwszego [[Mięsień|mięśnia]] ''puboischiofemoralis internus 1'' przypuszczalnie odpowiada dołowi w brzusznej krawędzi przedpanewkowej części kości kulszowej, co może stanowić stadium pośrednie przed wykształceniem prawdziwego dołu przedpanewkowego. Mięśnie ''caudofemoralescaudofemoralis longus'' i ''caudofemoralis brevis'' prawdopodobnie były dobrze wykształcone{{r|miesnie}}.
 
== Klasyfikacja ==
Pozycja [[Filogeneza|filogenetyczna]] staurikozaura, jako jednego z najstarszych znanych dinozaurów, stanowiła przedmiot licznych analiz, w których przedstawiono kilka alternatywnych hipotez dotyczących jego filogenezy.
 
Colbert początkowo zaklasyfikował staurikozaura do rodziny Palaeosauriscidae, należącej do infrarzędu Teratosauria, w obrębie podrzędu Palaeopoda{{r|Colbert}}, odpowiadającego [[Prozauropody|prozauropodom]]{{r|Galton1977}}. Hipoteza ta nie uzyskała jednak poparcia w późniejszych pracach. Pierwszym naukowcem, który zwrócił uwagę na bardzo bliskie pokrewieństwo staurikozaura z [[herrerazaur]]em – przez Colberta również zaklasyfikowanym do Teratosauria, lecz do odrębnej rodziny Teratosauridae – był [[Juan Luis Benedetto]], który w 1973 roku ustanowił rodzinę [[Herrerazaury (rodzina)|Herrerasauridae]] obejmującą te dwa rodzaje. Porównał budowę staurikozaura i herrerazaura oraz prozauropodów i wskazał na znaczące różnice niepozwalające na włączenie Herrerasauridae do prozauropodów, jednak nowo nazwanej rodziny nie przypisał do żadnej mniejszej grupy wewnątrz dinozaurów gadziomiednicznych{{r|Benedetto}}. W 1977 roku Peter Galton uznał, że różnice pomiędzy herrerazaurem a staurikozaurem są na tyle duże, iż zasadne staje się utworzenie dla staurikozaura nowej rodziny, której nadał nazwę Staurikosauridae. Przedstawił trzy hipotezy dotyczące pozycji filogenetycznej tej rodziny oraz Herrerasauridae – mogły być drapieżnymi prozauropodami, prymitywnymi teropodami lub dinozaurami gadziomiednicznymi, które oddzieliły się od linii ewolucyjnej Saurischia jeszcze przed jej podziałem na [[teropody]] i [[zauropodomorfy]]. Galton stwierdził, że ''Staurikosaurus'' był prawdopodobnie prymitywnym teropodem, nie miał jednak pewności w przypadku herrerazaura i zarówno Staurikosauridae, jak i Herrerasauridae uznał za Saurischia ''[[incertae sedis]]''{{r|Galton1977}}. Również [[Robert Bakker|Bakker]] i Galton stwierdzili, że ''Staurikosaurus'' znajdował się prawdopodobnie blisko podstawy [[Drzewo filogenetyczne|drzewa filogenetycznego]] dinozaurów gadziomiednicznych{{r|BG74}}. Nazwę Staurikosauridae stosowało kilku paleontologów{{r|Galton1977|BS87}}{{r|Sues}}, jednak obecnie wśród naukowców panuje konsensus, że Herrerasauridae to grupa [[Takson monofiletyczny|monofiletyczna]]{{r|Novas92|Novas93|Sereno99|Galton00|LB06}}{{r|BK09}}, a rodziny Staurikosauridae jako [[Takson monotypowy|taksonu monotypowego]] nie wyróżnia się. Według definicji filogenetycznej Novasa z 1992 roku Herrerasauridae obejmuje [[Ostatni wspólny przodek|ostatniego wspólnego przodka]] herrerazaura i staurikozaura i wszystkich jego potomków{{r|Novas92}}. Innymi potencjalnymi przedstawicielami tego [[klad]]u są ''[[Czindezaur|Chindesaurus]]'' z formacji [[Formacja Chinle|Chinle]] w Arizonie{{r|LM95}} oraz ''[[Kaseozaur|Caseosaurus]]'' z formacji [[Formacja Dockum|Dockum]] w Teksasie{{r|AHetal98}}, przez niektórych uznawany za tożsamy z czindezaurem{{r|Langer04}}. Pozycja filogenetyczna staurikozaura wiąże się z pozycją herrerazaura – jego [[Grupa siostrzana|taksonu siostrzanego]], znanego ze znacznie bardziej kompletnych szczątków{{r|BK09}}. Według alternatywnej definicji, przedstawionej w 1998 roku przez Sereno, do Herrerasauridae należą wszystkie zwierzęta bliżej spokrewnione z herrerazaurem niż z [[Neornithes]]{{r|Sereno98}} – tak definiowane herrerazaury obejmowałyby te same taksony, co grupa [[Herrerazaury|Herrerasauria]] w definicji [[Max Langer|Langera]] z 2004 roku{{r|Langer04}}.
 
Pokrewieństwo grupy Herrerasauridae pozostaje niejasne – obecnie większość naukowców uznaje ją albo za bazalne teropody, albo bazalne dinozaury gadziomiedniczne, choć hipotezy o ich bliskim pokrewieństwie z zauropodomorfami nie można wykluczyć{{r|Baronetal}}.
 
Budowa zębów i kręgów ogonowych wspiera teorię o przynależności staurikozaura do teropodów, jednak u holotypu nie występują niektóre cechy charakterystyczne dla teropodów i zauropodomorfów, co sugeruje, że ''Staurikosaurus'' nie należy do [[Eusaurischia]] – kladu obejmującego te dwie grupy{{r|BK09}}. Według niektórych naukowców w ogóle nie należał do dinozaurów{{r|Gauthier|Novas92|BS87|Fraser02}} (definiowanych jako grupa obejmująca ostatniego wspólnego przodka [[triceratops]]a i [[ptaki|ptaków]] i wszystkich jego potomków{{r|PM93}}). Herrerazaury mają wiele cech wspólnych z [[Neoteropody|neoteropodami]], przez co wielu naukowców wsparło hipotezę o przynależności Herrerasauridae do teropodów{{r|Galton1973|Novas93|Sereno93|Sereno99|Rauhut03}}{{r|MJB04|SB04}}. Jednej z potencjalnych synapomorfii herrerazaurów i neoteropodów, obecności stawu śródżuchwowego, nie można potwierdzić u staurikozaura ze względu na niekompletność materiału kopalnego – dodatkowo nie ma pewności, czy staw śródżuchwowy herrerazaurów jest [[Homologia (biologia)|homologiczny]] z tym u neoteropodów{{r|BK09}}. Większość nowszych analiz [[Kladystyka|kladystycznych]] sugeruje, że Herrerasauridae stanowią pierwotną linię dinozaurów gadziomiednicznych, powstałą jeszcze przed podziałem linii ewolucyjnej Saurischia na teropody i zauropodomorfy{{r|Langer04|Ezcurra06|LB06|BK09}}, jednak analiza przeprowadzona przez [[Sterling Nesbitt|Sterlinga Nesbitta]] i współpracowników po odkryciu kilku niemal kompletnych szkieletów niewielkiego teropoda ''[[Tawa|Tawa hallae]]'' – mogącego, ze względu na występującą u niego kombinację cech prymitywnych i zaawansowanych, mieć kluczowe znaczenie dla rozumienia wczesnej ewolucji dinozaurów – wsparła hipotezę o ich przynależności do teropodów{{r|Tawa}}. Stosunkowo słabe wsparcie dla takiej pozycji filogenetycznej herrerazaurów w analizie Nesbitta i in. sprawia, że ich pokrewieństwo prawdopodobnie pozostanie kwestią sporną{{r|Brusatteetal10}}. Obrazuje to analiza przeprowadzona przez Barona i wsp., sugerująca że dinozaury gadziomiedniczne nie są grupą monofiletyczną, a herrerazaury są bliżej spokrewnione z zauropodomorfami, a nie teropodami{{r|Baronetal}}.
 
== Historia odkryć ==
Holotyp i jedyny znany okaz staurikozaura pochodzi z formacji Santa Maria w Brazylii. Został wydobyty w [[1936]] roku przez ekspedycję paleontologiczną z [[Muzeum Zoologii Porównawczej w Cambridge|Muzeum Zoologii Porównawczej]] na [[HarvardUniwersytet UniversityHarvarda|Uniwersytecie Harvarda]] pod kierownictwem [[Llewellyn Ivor Price|Llewellyna Ivora Price'a]] i Theodore'a White'a. Odnaleziono go kilka kilometrów na wschód od centrum miasta [[Santa Maria (Brazylia)|Santa Maria]], w lokalizacji znanej jako Kilometre 3 lub Alemoa. Formacja Santa Maria ma tam około dwustu metrów grubości i dzieli się na trzy strefy – dolna ma około 70 metrów grubości, środkowa – 30, zaś górna – 100. Skamieniałości gadów pochodzą wyłącznie ze środkowej strefy. Szczątki staurikozaura są w większości połamane lub zdeformowane, kilka z nich pokrywa warstwa czerwonego [[hematyt]]u{{r|Colbert}}. Nie są ani całkowicie spłaszczone, jak wiele skamieniałości z [[Fossillagerstätte|Lagerstätten]] takich jak [[grupa Jehol]] w [[Chińska Republika Ludowa|Chinach]], ani nie zachowały się w postaci w pełni trójwymiarowej, jak liczne szczątki z formacji [[Formacja Santana|Santana]] w Brazylii. Zewnętrznych powierzchni kości staurikozaura nie wypełnia osad, znacząco zwiększający rozmiary poszczególnych kości, co jest deformacją powszechną wśród szczątków z formacji Santana{{r|BK09}}. Po wielomiesięcznych wykopaliskach liczne i zróżnicowane [[skamieniałości]] przywieziono do Museum of Comparative Zoology. Jedną z nich był niekompletny szkielet archozaura skatalogowany jako MCZ 1669. W latach 60. okaz ten został zbadany przez Edwina Harrisa Colberta. Później Colbert udał się do Brazylii, by we współpracy z Price'em i Fausto Luizem da Souza Cunhą zbadać formację Santa Maria, z której wydobyto szkielet. Ostatecznie opis staurikozaura ukazał się na łamach „American Museum Novitates” w marcu 1970 roku. Nazwa ''Staurikosaurus'' pochodzi od słowa ''staurikos'', oznaczającego „krzyż” i odnoszącego się do [[gwiazdozbiór Krzyża Południa|Krzyża Południa]], oraz ''saurus'', znaczącego „jaszczur”, natomiast nazwa gatunkowa [[Gatunek typowy|gatunku typowego]], ''pricei'', honoruje Llewellyna Ivora Price'a{{r|Colbert}}.
 
W [[1958]] roku niekompletny szkielet niewielkiego dinozaura drapieżnego został odkryty przez [[Alfred Romer|Alfreda Romera]] w formacji [[Formacja Ischigualasto|Ischigualasto]], około kilometra na północny zachód od Arroyo de Agua w argentyńskiej prowincji [[San Juan (prowincja Argentyny)|San Juan]]. Okaz ten opisali w [[1987]] roku Donald Brinkman i Hans-Dieter Sues i przypisali do rodzaju ''Staurikosaurus''{{r|BS87}}. Nie wykazuje on jednak cech diagnostycznych tego rodzaju i w późniejszych pracach uznawano, że należy do gatunku ''Herrerasaurus ischigualastensis''{{r|Novas93}}.
 
== Paleobiologia i paleoekologia ==
<ref name=Colbert>{{Cytuj pismo |autor=Edwin Harris Colbert |tytuł=A saurischian dinosaur from the Triassic of Brazil |czasopismo=American Museum Novitates |wolumin=2405 |strony=1–39 |rok=1970 |url=http://hdl.handle.net/2246/2615 |język=en}}</ref>
<ref name=Paul>{{Cytuj książkę |rozdział=Primitive Paleodinosaurs |autor=Gregory S. Paul |tytuł=Predatory Dinosaurs of the World |wydawca=Simon and Schuster |miejsce=Nowy Jork |strony=245–246 |rok=1988 |isbn=0-671-61946-2}}</ref>
<ref name=Galton1973>{{Cytuj pismo |autor=Peter M. Galton |tytuł=On the anatomy and relationships of <em>''Efraasia diagnostica</em>'' (Huene) n. gen., a prosauropod dinosaur (Reptilia: Saurischia) from the Upper Triassic of Germany |czasopismo=Paläontologische Zeitschrift |wolumin=47 |wydanie=3-4 |strony=229–255 |rok=1973 |doi=10.1007/BF02985709 |język=en}}</ref>
<ref name=Galton1977>{{Cytuj pismo |autor=Peter M. Galton |tytuł=On <em>''Staurikosaurus pricei</em>'', an early saurischian dinosaur from the Triassic of Brazil, with notes on the Herrerasauridae and Poposauridae |czasopismo=Paläontologische Zeitschrift |wolumin=51 |wydanie=3-4 |strony=234–245 |rok=1977 |doi=10.1007/BF02986571 |język=en}}</ref>
<ref name=BK09>{{Cytuj pismo |autor=Jonathas de Souza Bittencourt, Alexander Wilhelm Armin Kellner |tytuł=The anatomy and phylogenetic position of the Triassic dinosaur <em>''Staurikosaurus pricei</em>'' Colbert, 1970 |czasopismo=Zootaxa |wolumin=2079 |strony=1–56 |rok=2009 |url=http://mapress.com/zootaxa/2009/f/z02079p056f.pdf |język=en}}</ref>
<ref name=SN93>{{Cytuj pismo |autor=Paul C. Sereno, Fernando E. Novas |tytuł=The skull and neck of the basal theropod <em>''Herrerasaurus ischigualastensis</em>'' |czasopismo=Journal of Vertebrate Paleontology |wolumin=13 |wydanie=4 |strony=451–476 |rok=1993 |url=http://www.jstor.org/stable/4523532 |doi=10.1080/02724634.1994.10011525 |język=en}}</ref>
<ref name=Novas93>{{Cytuj pismo |autor=Fernando E. Novas |tytuł=New information on the systematics and postcranial skeleton of <em>''Herrerasaurus ischigualastensis</em>'' (Theropoda: Herrerasauridae) from the Ischigualasto Formation (Upper Triassic) of Argentina |czasopismo=Journal of Vertebrate Paleontology |wolumin=13 |wydanie=4 |strony=400–423 |rok=1993 |url=http://www.jstor.org/stable/4523530 |doi=10.1080/02724634.1994.10011523 |język=en}}</ref>
<ref name=BS87>{{Cytuj pismo |autor=Donald B. Brinkman, Hans-Dieter Sues |tytuł=A staurikosaurid dinosaur from the Upper Triassic Ischigualasto Formation of Argentina and the relationships of the Staurikosauridae |czasopismo=Palaeontology |wolumin=30 |wydanie=3 |strony=493–503 |rok=1987 |url=httpshttp://www.palass.org/publications/palaeontology-journal/archive/30/3/article_pp493-503 |język=en}}</ref>
<ref name=Sues>{{Cytuj książkę |autor r=Hans-Dieter Sues |rok=1990 |rozdział=''Staurikosaurus'' and Herrerasauridae |autor=David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.) |tytuł=The Dinosauria |wydanie=pierwsze |miejsce=Berkeley |wydawca=University of California Press |strony=143–147 |isbn=0-520-06727-4}}</ref>
<ref name=Benton90>{{Cytuj książkę |autor r=Michael J. Benton |rok=1990 |rozdział=Origin and Interrelationships of Dinosaurs |autor=David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.) |tytuł=The Dinosauria |wydanie=pierwsze |miejsce=Berkeley |wydawca=University of California Press |strony=11–30 |isbn=0-520-06727-4}}</ref>
<ref name=Juul>{{Cytuj pismo |autor=Lars Juul |rok=1994 |tytuł=The phylogeny of basal archosaurs |czasopismo=Palaeontologia Africana |wolumin=31 |strony=1–38 |url=http://hdl.handle.net/10539/16275 |język=en}}</ref>
<ref name=Galton00>{{Cytuj pismo |autor=Peter M. Galton |tytuł=Are <em>''Spondylosoma</em>'' and <em>''Staurikosaurus</em>'' (Santa Maria Formation, Middle-Upper Triassic, Brazil) the oldest saurischian dinosaurs? |czasopismo=Paläontologische Zeitschrift |wolumin=74 |wydanie=3 |strony=393–423 |rok=2000 |doi=10.1007/BF02988109 |język=en}}</ref>
<ref name=Novas92>{{Cytuj pismo |autor=Fernando E. Novas |tytuł=Phylogenetic relationships of the basal dinosaurs, the Herrerasauridae |czasopismo=Palaeontology |wolumin=35 |wydanie=1 |strony=51–62 |rok=1992 |url=httpshttp://wwwcdn.palass.org/publications/palaeontology-journal/archivevolume_35/35pdf/1/article_pp51vol35_part1_pp51-62.pdf |język=en}}</ref>
<ref name=Sereno93>{{Cytuj pismo |autor=Paul C. Sereno |tytuł=The pectoral girdle and forelimb of the theropod <em>''Herrerasaurus ischigualastensis</em>'' |czasopismo=Journal of Vertebrate Paleontology |wolumin=13 |wydanie=4 |strony=425–450 |rok=1993 |url=http://www.jstor.org/stable/4523531 |doi=10.1080/02724634.1994.10011524 |język=en}}</ref>
<ref name=Benedetto>{{Cytuj pismo |autor=Juan Luis Benedetto |tytuł=Herrerasauridae, nueva familia de saurisquios triasicos |czasopismo=Ameghiniana |wolumin=10 |wydanie=1 |strony=89–102 |rok=1973 |url=http://www.ameghiniana.org.ar/index.php/ameghiniana/article/view/1404 |język=es}} [http://www.paleoglot.org/files/Benedetto_73.pdf Artykuł] w tłumaczeniu [[Matthew Carrano]]. {{lang|en}}.</ref>
<ref name=BG74>{{Cytuj pismo |autor=Robert T. Bakker, Peter M. Galton |tytuł=Dinosaur monophyly and a new class of vertebrates |czasopismo=Nature |wolumin=248 |strony=168–172 |rok=1974 |doi=10.1038/248168a0 |język=en}}</ref>
<ref name=AHetal98>{{Cytuj pismo |autor=Adrian P. Hunt, Spencer G. Lucas, Andrew B. Heckert, Robert M. Sullivan, Martin G. Lockley |tytuł=Late Triassic dinosaurs from the western United States |czasopismo=Geobios |wolumin=31 |wydanie=4 |strony=511–531 |rok=1998 |doi=10.1016/S0016-6995(98)80123-X |język=en}}</ref>
<ref name=Brusatteetal10>{{Cytuj pismo |autor=Stephen L. Brusatte, Sterling J. Nesbitt, Randall B. Irmis, Richard J. Butler, Michael J. Benton, Mark A. Norell |tytuł=The origin and early radiation of dinosaurs |czasopismo=Earth-Science Reviews |wolumin=101 |wydanie=1-2 |strony=68–100 |rok=2010 |doi=10.1016/j.earscirev.2010.04.001 |język=en}}</ref>
<ref name=Langer04>{{Cytuj książkę |autor r=Max C. Langer |rozdział=Basal Saurischia |autor=David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.) |tytuł=The Dinosauria |wydanie=drugie |wydawca=University of California Press |miejsce=Berkeley |rok=2004 |strony=25–46 |isbn=0-520-24209-2}}</ref>
<ref name=Ezcurra06>{{Cytuj pismo |autor=Martín D. Ezcurra |rok=2006 |tytuł=A review of the systematic position of the dinosauriform archosaur <em>''Eucoelophysis baldwini</em>'' Sullivan & Lucas, 1999 from the Upper Triassic of New Mexico, USA |czasopismo=Geodiversitas |url=http://wwwsciencepress.mnhn.fr/museumsites/default/frontfiles/mediasarticles/publicationpdf/9255_g06n4a5g2006n4a5.pdf |wolumin=28 |wydanie=4 |strony=649–684 |język=en}}</ref>
<ref name=Sereno07>{{Cytuj pismo |autor=Paul C. Sereno |tytuł=The phylogenetic relationships of early dinosaurs: a comparative report |czasopismo=Historical Biology |wolumin=19 |wydanie=1 |strony=145–155 |rok=2007 |doi=10.1080/08912960601167435 |język=en}}</ref>
<ref name=Gauthier>{{Cytuj książkę |autor r=Jacques A. Gauthier |rok=1986 |rozdział=Saurischian monophyly and the origin of birds |autor=Kevin Padian (red.) |tytuł=The Origin of Birds and the Evolution of Flight |wydawca=Memoirs of the California Academy of Sciences 8 |strony=1–55}}</ref>
<ref name=Sereno99>{{Cytuj pismo |autor=Paul C. Sereno |tytuł=The evolution of dinosaurs |czasopismo=Science |wolumin=284 |wydanie=5423 |strony=2137–2147 |rok=1999 |doi=10.1126/science.284.5423.2137 |język=en}}</ref>
<ref name=LM95>{{Cytuj pismo |autor=Robert A. Long, Philip A. Murry |tytuł=Late Triassic (Carnian and Norian) tetrapods from the southwestern United States |czasopismo=New Mexico Museum of Natural History & Science Bulletin |wolumin=4 |strony=1–254 |rok=1995 |język=en}}</ref>
<ref name=Pampadromaeus>{{Cytuj pismo |autor=Sergio F. Cabreira, Cesar L. Schultz, Jonathas S. Bittencourt, Marina B. Soares, Daniel C. Fortier, Lúcio R. Silva i, Max C. Langer |tytuł=New stem-sauropodomorph (Dinosauria, Saurischia) from the Triassic of Brazil |czasopismo=Naturwissenschaften |wolumin=98 |wydanie=12 |strony=1035–1040 |rok=2011 |doi=10.1007/s00114-011-0858-0 |język=en}}</ref>
<ref name=PM93>{{Cytuj książkę |autor r=K. Padian, C.L. May |rok=1993 |rozdział=The earliest dinosaurs |strony=379–381 |autor=S.G. Lucas, M. Morales (red.) |tytuł=The Nonmarine Triassic |wydawca=New Mexico Museum of Natural History and Science |miejsce=Albuquerque}}</ref>
<ref name=SB04>{{Cytuj pismo |autor=Jonathas de Souza Bittencourt, Alexander Wilhelm Armin Kellner |tytuł=The phylogenetic position of <em>''Staurikosaurus pricei</em>'' from the Triassic of Brazil |czasopismo=Journal of Vertebrate Paleontology |wolumin=24 |wydanie=3 |strony=29A |rok=2004 |doi=10.1080/02724634.2004.10010643 |język=en}}</ref>
<ref name=Sereno98>{{Cytuj pismo |autor=Paul C. Sereno |tytuł=A rationale for phylogenetic definitions, with application to the higher-level taxonomy of Dinosauria |czasopismo=Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie – Abhandlungen |wolumin=210 |wydanie=1 |strony=41–83 |rok=1998 |język=en}}</ref>
<ref name=MJB04>{{Cytuj książkę |autor r=Michael J. Benton |rozdział=Origin and Relationships of Dinosauria |autor=David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.) |tytuł=The Dinosauria |wydanie=drugie |wydawca=University of California Press |miejsce=Berkeley |rok=2004 |strony=7–19 |isbn=0-520-24209-2}}</ref>
<ref name=GA11>{{Cytuj pismo |autor=Orlando N. Grillo, Sergio A. K. Azevedo |tytuł=Recovering missing data: estimating position and size of caudal vertebrae in <em>''Staurikosaurus pricei</em>'' Colbert, 1970 |czasopismo=Anais da Academia Brasileira de Ciências |wolumin=83 |wydanie=1 |strony=61–72 |rok=2011 |doi=10.1590/S0001-37652011005000003 |język=en}}</ref>
<ref name=miesnie>{{Cytuj pismo |autor=Orlando N. Grillo, Sergio A. K. Azevedo |tytuł=Pelvic and hind limb musculature of <em>''Staurikosaurus pricei</em>'' (Dinosauria: Saurischia) |czasopismo=Anais da Academia Brasileira de Ciências |wolumin=83 |wydanie=1 |strony=73–98 |rok=2011 |doi=10.1590/S0001-37652011000100005 |język=en}}</ref>
<ref name=biomechanika>{{Cytuj pismo |autor=Rafael Delcourt, Sergio A. K. de Azevedo, Orlando N. Grillo, Fernanda O. Deantoni |tytuł=Biomechanical comments about Triassic dinosaurs from Brazil |czasopismo=Papéis Avulsos de Zoologia (São Paulo) |wolumin=52 |wydanie=29 |strony=341–347 |rok=2012 |doi=10.1590/S0031-10492012002900001 |język=en}}</ref>
<ref name=Baronetal>{{Cytuj pismo |autor=Matthew G. Baron, David B. Norman, Paul M. Barrett |tytuł=A new hypothesis of dinosaur relationships and early dinosaur evolution |czasopismo=Nature |wolumin=543 |strony=501–506 |rok=2017 |doi=10.1038/nature21700 |język=en}}</ref>
}}
 
23 925

edycji