Socha: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 25 bajtów ,  4 lata temu
dr
m (Interpunkcja: kropki w skrótach)
(dr)
{{inne znaczenia|narzędzia|[[Socha (ujednoznacznienie)|inne znaczenia tego słowa]]}}
[[Plik:KulionysEtno5Песня пахаря 1881.JPGjpg|thumb|250px|Socha]]
'''Socha''' - dawne drewniane [[narzędzie rolnicze]] stosowane do [[orka (rolnictwo)|orki]], charakteryzujące się rozdwojonym [[rylec (narzędzie)|rylcem]]. Nazwa (w językach słowiańskich socha = drzewo rosochate, widły) pochodzi właśnie od tego rylca.
 
W [[Starożytny Egipt|Egipcie]] znano sochę od [[VII w. p.n.e.|VII wieku p.n.e.]] W [[Europa Wschodnia|Europie wschodniejWschodniej]] pojawiła się prawdopodobnie przed [[średniowiecze|średniowieczem]]. Przetrwała do początku XX wieku, a w niektórych miejscach nawet dłużej. W Polsce wschodniej zaczęła się rozpowszechniać obok [[pług]]a i płużycy (lekkiego pługa bez kół) od XVI wieku.
 
Sochę wykonywano domowym sposobem w całości z drewna. Rylec robiony był zwykle z deski. Poszczególne części były wiązane powrozem lub łykiem. Socha miała żelazne radlice (sośniki, narogi) na dwóch rozgałęzieniach rylca.
 
[[Plik:Sokha-01.jpg|mały|lewo|Praca z sochą (2008)]]
Jedno z ramion rylca ryło glebę głębiej, drugie płycej. Niesymetryczne położenie rylców powodowało, że orana [[gleba]] była częściowo odwracana, co sprzyjało niszczeniu [[chwast]]ów oraz ułatwiało przykrywanie resztek roślin. Sochy dzielą się na dwupolicowe albo łopatkowe. Socha dwupolicowa zbudowana jest z dwóch podłużnych desek – odkładnic (polic) i ''rogacza'' – pojedynczego grządziela (rodzaj [[dyszel|dyszla]]) z rękojeściami, utworzonego z pniaka z dwoma prostopadłymi korzeniami, do podwójnego zaprzęgu. Socha łopatkowa miała odkładnicę - łopatkę, przerzucaną z jednego ramienia rylca na drugie, oraz hołoble - podwójny dyszel z uchwytem do pojedynczego zaprzęgu.
 
[[Plik:Sokha-02.JPG|małythumb|250px|Żelazne radlice]]
Socha częściowo odwracała i kruszyła ziemię. W przeciwieństwie do pługa i płużycy nie wymagała dodatkowego radlenia. Socha używana była głównie na [[gleba]]ch lekkich. Brak [[płóz|płozu]] sprawiał, że można ją było stosować na glebach kamienistych i [[Nowina (pole)|nowinach]], gdzie mogła omijać przeszkody. Brak płozu sprawiał jednak, że socha łatwo się zagłębiała. Dlatego orka przy jej pomocy wymagała siły i zręczności. Zwykle oracz miał do pomocy osobę prowadzącą zaprzęg.
 
Plik:POL gmina Sochaczew COA.jpg|Herb [[Sochaczew (gmina wiejska)|gminy Sochaczew]]
</gallery>
 
== Zobacz też ==
* [[Radło]]
* [[zwalczanieZwalczanie chwastów]]
 
== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę | autor = | tytuł = Encyklopedia odkryć i wynalazków. Chemia, fizyka, medycyna, rolnictwo, technika | wydawca = [[Wydawnictwo „Wiedza Powszechna”|„Wiedza Powszechna”]] | miejsce = [[Warszawa]] | rok = 1979 | strony = | isbn = 83-214-0021-3 }}
 
== Zobacz też ==
* [[zwalczanie chwastów]]
 
[[Kategoria:Narzędzia rolnicze]]