Wybory samorządowe w Polsce w latach 1938–1939: Różnice pomiędzy wersjami

uzup., tabele
m (Szczeciniarz przeniósł stronę Wybory samorządowe w Polsce w 1939 roku do Wybory samorządowe w Polsce w latach 1938-1939: Wybory odbywały sie w latach 1938-1939. Tak jest to prezentowane w literaturze.)
(uzup., tabele)
__NOTOC__
{{Polityka Polski}}
'''Wybory samorządowe w Polsce w latach 1938-1939''' – ostatnie wybory do organów [[samorząd terytorialny|samorządu terytorialnego]] w [[II Rzeczpospolita|II Rzeczpospolitej]]. Przeprowadzono je w oparciu o ustawy z dnia 16 sierpnia 1938 ''o wyborze radnych miejskich'', ''o wyborze radnych gromadzkich, wiejskichgminnych i powiatowych'' oraz ''o samorządzie gminy m. st. Warszawy''<ref name="ustawamiasta">Ustawa z dnia 16 sierpnia 1938 r. o wyborze radnych miejskich ({{Dziennik Ustaw|1938|63|480}})</ref><ref name="ustawa">Ustawa z dnia 16 sierpnia 1938 r. o wyborze radnych gromadzkich, gminnych i powiatowych ({{Dziennik Ustaw|1938|63|481}}</ref><ref>Ustawa z dnia 16 sierpnia 1938 r. o samorządzie gminy m. st. Warszawy ({{Dziennik Ustaw|1938|63|479}}</ref>. Wybory odbyły się prawdopodobnie jedynie w 40% gmin oraz w większości [[gromada (podział administracyjny)|gromad]] i miast, w tych ostatnich miały one miejsce głównie 18 grudnia 1938<ref name="szwed2">{{cytuj książkę|nazwisko = Szwed|imię = Ryszard|autor link = Ryszard Szwed|tytuł = Samorząd terytorialny w Polsce w latach 1918-1939 – wybór materiałów źródłowych|wydawca = Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Częstochowie|miejsce = Częstochowa|data = 2000|strony = 780|isbn = 9788370984472}}</ref>. W skali kraju frekwencja wyborcza wyniosła 63,8%, a większość mandatów zdobył [[Obóz Zjednoczenia Narodowego]] wraz z kandydatami bezpartyjnymi. Zdaniem [[Hubert Izdebski|Huberta Izdebskiego]] głosowania przebiegłyprzebiegały w znacznie lepszej atmosferze niż przy poprzednich wyborach atmosferze<ref>{{cytuj książkę|autor1 = Andrzej Piekara|autor2 = Zygmunt Niewiadomski (red.)|tytuł = Samorząd terytorialny: zagadnienia prawne i administracyjne|rozdział = Samorząd terytorialny w II Rzeczypospolitej|nazwisko r = Izdebski|imię r = Hubert|autor r link = Hubert Izdebski|wydawca = Wydawnictwo Prawnicze|miejsce = Warszawa|data = 1998|strony = 85-86|isbn = 9788321907468}}</ref>.
 
== Wyniki ==
Sumaryczne liczby zdobytych mandatów (w liczbie 10040) w radach miejskich w maju 1939 (na podstawie wyników z 564 spośród 604 miast) przedstawiały się następująco<ref>{{Cytuj pismo|tytuł = Dalsze wyniki wyborów do Rad Miejskich|url = http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=50529 |czasopismo = [[Gazeta Lwowska (1810–1939)|Gazeta Lwowska]]|strony = 2|data = nr 118 z 27 maja 1939}}</ref>:
=== Rady miejskie ===
* [[Obóz Zjednoczenia Narodowego]] i inne ugrupowania sojusznicze – 4832 (48,1%);
Listy kandydatów zgłaszano jedynie w okręgach o trzech lub więcej mandatach<ref name="ustawamiasta" />. Sumaryczna ilość zdobytych przez ugrupowania mandatów w radach miejskich w maju 1939 przedstawiała się następująco (na podstawie wyników ze 564 spośród 604 istniejących wówczas miast)<ref>{{Cytuj pismo|tytuł = Dalsze wyniki wyborów do Rad Miejskich|url = http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=50529 |czasopismo = [[Gazeta Lwowska (1810–1939)|Gazeta Lwowska]]|strony = 2|data = nr 118 z 27 maja 1939}}</ref>:
* Listy żydowskie – 1737 (17,3%);
{| class="wikitable" style="text-align:right;"
* [[Stronnictwo Narodowe (1928–1947)|Stronnictwo Narodowe]] – 1595 (15,9%);
! rowspan = 2 | Ugrupowanie
* [[Polska Partia Socjalistyczna]] – 1069 (10,6%);
! colspan = 2 | Mandaty
* Listy ukraińskie - 332 (3,3%);
|-
* [[Stronnictwo Pracy]] - 186 (1,8%);
! #
* [[Stronnictwo Ludowe]] - 136 (1,4%);
! %
* Listy niemieckie - 70 (0,7%);
|-
* Listy regionalne - 48 (0,5%);
| style="text-align: left" | [[Obóz Zjednoczenia Narodowego]] <br/ > wraz z kandydatami sojuszniczymi
* Listy białoruskie - 27 (0,3%);
| 4 832
* Inni - 8 (0,1%).
| '''48,1'''
|-
| style="text-align: left" | Listy żydowskie
| 1 737
| '''17,3'''
|-
| style="text-align: left" | [[Stronnictwo Narodowe (1928–1947)|Stronnictwo Narodowe]]
| 1 595
| '''15,9'''
|-
| style="text-align: left" | [[Polska Partia Socjalistyczna]]
| 1 069
| '''10,6'''
|-
| style="text-align: left" | Listy ukraińskie
| 332
| '''3,3'''
|-
| style="text-align: left" | [[Stronnictwo Pracy]]
| 186
| '''1,9'''
|-
| style="text-align: left" | [[Stronnictwo Ludowe]]
| 136
| '''1,4'''
|-
| style="text-align: left" | Listy niemieckie
| 70
| '''0,7'''
|-
| style="text-align: left" | Listy regionalne
| 48
| '''0,5'''
|-
| style="text-align: left" | Listy białoruskie
| 27
| '''0,3'''
|-
| style="text-align: left" | Pozostałe
| 8
| '''0,1'''
|-
! style="text-align: left" | Razem
! 10 040
! 100
|}
 
=== Rady gromadzkie ===
W 39 265 gromadach wybrano 517 936 radnych<ref name = "szwed">{{cytuj książkę|nazwisko = Szwed|imię = Ryszard|autor link = Ryszard Szwed|tytuł = Samorządowa Rzeczpospolita 1918-1939|wydawca = Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Częstochowie|miejsce = Częstochowa|data = 2002|strony = 45-46|isbn = 9788370984304}}</ref>:
Przy wyborze radnych gromadzkich stosowano ''zgłoszenia kandydatów''.
* [[Obóz Zjednoczenia Narodowego]] – 299 082 (57,8%);
Każde zgłoszenie musiało być poparte przez minimum dziesięciu wyborców i zawierać liczbę kandydatów odpowiadającą podwójnej ilości mandatów przypadających na okręg wyborczy. Za wybranych uznawano kandydatów, którzy uzyskali kolejno największe ilości ważnych głosów, lecz nie mniej niż 1/10. Jeżeli w podany sposób nie obsadzono wszystkich mandatów, przeprowadzano głosowanie ''ściślejsze'' bez udziału kandydatów z najmniejszym poparciem<ref name = "ustawa" />. W 39 265 gromadach wybrano 517 936 radnych<ref name = "szwed">{{cytuj książkę|nazwisko = Szwed|imię = Ryszard|autor link = Ryszard Szwed|tytuł = Samorządowa Rzeczpospolita 1918-1939|wydawca = Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Częstochowie|miejsce = Częstochowa|data = 2002|strony = 45-46|isbn = 9788370984304}}</ref>:
* [[Stronnictwo Ludowe]] – 54 021 (10,4%);
{| class="wikitable" style="text-align:right;"
* ugrupowania ukraińskie – 53 333 (10,3%);
! rowspan = 2 | Ugrupowanie
* grupy regionalne – 41 915 (8,1%);
! colspan = 2 | Mandaty
* [[Stronnictwo Narodowe (1928–1947)|Stronnictwo Narodowe]] – 31 617 (6,1%);
|-
* ugrupowania niemieckie - 11 524 (2,2%);
! #
* [[Polska Partia Socjalistyczna]] – 6 255 (1,2%);
! %
* inni - 6 243 (1,2%);
|-
* ugrupowania białoruskie - 6 200 (1,2%);
| style="text-align: left" | [[Obóz Zjednoczenia Narodowego]]
* [[Stronnictwo Pracy]] - 4 659 (0,9%);
| 299 082
* ugrupowania żydowskie - 3 087 (0,9%).
| '''57,7'''
|-
| style="text-align: left" | [[Stronnictwo Ludowe]]
| 54 021
| '''10,4'''
|-
| style="text-align: left" | Listy ukraińskie
| 53 333
| '''10,3'''
|-
| style="text-align: left" | Listy regionalne
| 41 915
| '''8,1'''
|-
| style="text-align: left" | [[Stronnictwo Narodowe (1928–1947)|Stronnictwo Narodowe]]
| 31 617
| '''6,1'''
|-
| style="text-align: left" | Listy niemieckie
| 11 524
| '''2,2'''
|-
| style="text-align: left" | [[Polska Partia Socjalistyczna]]
| 6 255
| '''1,2'''
|-
| style="text-align: left" | Listy białoruskie
| 6 200
| '''1,2'''
|-
| style="text-align: left" | [[Stronnictwo Pracy]]
| 4 659
| '''0,9'''
|-
| style="text-align: left" | Listy żydowskie
| 3 087
| '''0,6'''
|-
| style="text-align: left" | Pozostałe
| 6 243
| '''1,2'''
|-
! style="text-align: left" | Razem
! 517 936
! 100
|}
 
=== Rady gminne ===
W 1 246 gminach wyłoniono 20 284 radnych<ref name = "szwed" />:
Wybory odbyły się jedynie w około 40% gmin<ref name="szwed2" />. W gminach podzielonych na gromady radnych wybierały kolegia wyborcze złożone z przedstawicieli gromad (radnych gromadzkich lub delegatów gromad oraz sołtysów i podsołtysów), z użyciem [[Lista wyborcza|list kandydatów]] i [[metoda D’Hondta|metody D’Hondta]]. W pozostałych jednostkach stosowano odpowiednio przepisy dotyczące wyboru radnych gromadzkich<ref name = "ustawa" />. W 1 246 gminach wyłoniono 20 284 radnych<ref name = "szwed" />:
* [[Obóz Zjednoczenia Narodowego]] – 14 704 (73,5%);
{| class="wikitable" style="text-align:right;"
* [[Stronnictwo Ludowe]] – 2 388 (11,8%);
! rowspan = 2 | Ugrupowanie
* [[Stronnictwo Narodowe (1928–1947)|Stronnictwo Narodowe]] – 1 356 (6,7%);
! colspan = 2 | Mandaty
* grupy regionalne - 983 (4,9%);
|-
* ugrupowania białoruskie - 303 (1,4%);
! #
* [[Polska Partia Socjalistyczna]] - 224 (1,1%);
! %
* ugrupowania niemieckie - 178 (0,9%);
|-
* ugrupowania żydowskie - 58 (0,3%);
| style="text-align: left" | [[Obóz Zjednoczenia Narodowego]]
* ugrupowania ukraińskie - 46 (0,2%);
| 14 704
* inni - 39 (0,2%);
| '''72,5'''
* [[Stronnictwo Pracy]] - 3 (0,0%).
|-
| style="text-align: left" | [[Stronnictwo Ludowe]]
| 2 388
| '''11,8'''
|-
| style="text-align: left" | [[Stronnictwo Narodowe (1928–1947)|Stronnictwo Narodowe]]
| 1 356
| '''6,7'''
|-
| style="text-align: left" | Listy regionalne
| 983
| '''4,8'''
|-
| style="text-align: left" | Listy białoruskie
| 303
| '''1,5'''
|-
| style="text-align: left" | [[Polska Partia Socjalistyczna]]
| 224
| '''1,1'''
|-
| style="text-align: left" | ugrupowania niemieckie
| 178
| '''0,9'''
|-
| style="text-align: left" | Listy żydowskie
| 58
| '''0,3'''
|-
| style="text-align: left" | Listy ukraińskie
| 46
| '''0,2'''
|-
| style="text-align: left" | [[Stronnictwo Pracy]]
| 3
| '''0,0'''
|-
| style="text-align: left" | Pozostałe
| 39
| '''0,2'''
|-
! style="text-align: left" | Razem
! 20 282
! 100
|}
 
== Przypisy ==
[[Kategoria:Wybory i plebiscyty w II Rzeczypospolitej]]
[[Kategoria:Samorząd terytorialny w II Rzeczypospolitej]]
[[Kategoria:Wybory samorządowe w Polsce|19391938]]
[[Kategoria:Wybory w 1938|Polska]]
[[Kategoria:Wybory w 1939|Polska]]
[[Kategoria:1938 w Polsce]]
[[Kategoria:1939 w Polsce]]