Monzaemon Chikamatsu: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 5 bajtów ,  3 lata temu
m
lit.
m (WP:SK+mSI+ToS, szablon)
m (lit.)
== Życiorys ==
[[Plik:ChikamatsuM.jpg|thumb|left|Autoportret]]
Chikamatsu urodził się w prowincji Echizen (obecnie wschodnia część [[Prefektura Fukui|prefektury Fukui]]) jako drugi syn w rodzinie samurajskiej. Jego ojciec służył młodemu księciu. Dziadek ze strony matki był lekarzem księcia. Gdy ojciec stracił posadę i został bezpańskim samurajem, rodzina przeniosła się do [[Kioto]], gdzie przyszły dramaturg został przyjęty na służbę w domach arystokracji dworskiej. Uważa się, że w tym właśnie okresie Chikamatsu zdobył wykształcenie klasyczne i iczestniczyłuczestniczył w życiu kulturalnym środowiska. Pod wpływem kontaktów z teatrem lalek rozpoczął karierę dramaturga. Początkowo, w wieku około trzydziestu lat, związał się z niezwykle wówczas popularnym kantorem Kaganojō Uji (1635-1711), dla którego napisał swój pierwszy ważny utwór ''Yotsugi Soga'' (Dziedzic rodu Soga), wystawiony w 1683 roku. Sztuka okazała się tak wielkim sukcesem, że sławny kantor [[Gidayū Takemoto]] (1651-1714) otworzył nią sezon w swoim teatrze Takemoto-za w Osace{{r|Mel}}.
 
W latach późniejszych Chikamatsu stworzył na potrzeby Gidayū wiele innych sztuk jōruri, w tym sławną ''Shusse Kagekiyo'' (Kagekiyo zwycięski, 1685). Na współpracy tej skorzystali niewątpliwie obaj artyści: Gidayū, który po sukcesie ''Yotsugi Soga'' potrzebował utworów na wysokim poziomie, które pozwoliłyby mu kontynuować pasmo sukcesów oraz Chikamatsu, który wcześniej współpracując z Kaganojō Uji nie mógł w pełni się rozwijać i usamodzielnić, u Gidayū znalazł natomiast potrzebę stworzenia czegoś nowego, ducha nowatorstwa, którego brakowało Kaganojō. Ich współpraca zrodziła nowe trendy w świecie jōruri. Chikamatsu zaniechał tematów legendarnych i skoncentrował się na obserwacji współczesnych mu ludzi i ich języka. Zachowanie bohaterów stało się dla widza zrozumiałe i wzruszające, ponieważ zyskało barwy realnego życia, pełnego niespodzianek i napięć{{r|Mel1}}.
 
W latach 1684-1703, oprócz utworów przeznaczonych dla teatru lalkowego, tworzył także Chikamatsu sztuki kabuki, głównie dla Tōjūrō Sakaty (1647-1709), uznanego za jednego z najwybitniejszych aktorów tego okresu. W 1703 powrócił do jōruri, pisząc ''Sonezaki shinjū'' (Samobójstwo kochanków w Sonezaki), sztukę uznaną za pierwszy utwór nurtu sewajōruri, czyli sztuk, podobnie jak w prozie ukiyozōshi, traktujących o uczuciach czy zwyczajach współczesnych autorowi i doskonale przez niego znanych i rozumianych mieszczan.
 
Ogólnie sztuki jōruri autorstwa Chikamatsu podzielić można na dwie grupy: dramaty historyczne jidaimono, czyli opowieści traktujące głównie o legendarnych wojownikach, czy wielkich historiach miłosnych, których akcja dzieje się przed okresem Edo, oraz na utwory obyczajowe sewamono. Tematem sztuk sewamono stawały się często wydarzenia autentyczne, takie jak chociażby samobójstwa nieszczęśliwych kochanków czy opowieści o kurtyzanach. Tematyka ta sprawiła, że dramaty sewamono zyskiwały ogromną popularność i były wysoko cenione zarówno przez znawców teatru, jak i przeciętnych widzów. Po sukcesie ''Sonezaki shinjū'' Chikamatsu całkowicie porzucił kabuki na rzecz teatru lalkowego i przeniósł się z Kioto do [[Osaka|Osaki]].
== Jōruri ==
* ''Yotsugi Soga'' (Następca Soga, 1683)
* ''Shusse Kagekiyo'' (Kagekiyo zwycięski, 1685)
* ''Sonezaki shinjū'' (Samobójstwo kochanków w Sonezaki, 1703)
* ''Horikawa nami no tsuzumi'' (Rzeka Hori, czyli echo bębna na falach, 1707)
* ''Meido no hikyaku'' (Posłaniec do piekieł, 1711)
35 821

edycji