ß: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 432 bajty ,  3 lata temu
brak opisu edycji
{{Dopracować|źródła=2011-08}}
{{znak|ẞ ß}}
[[Plik:Powstanie niemieckiej litery ẞ ß.PNG|thumb|Niemiecki znak ẞ ß powstał w wyniku połączenia liter [[długie s|ſ]] i [[ʒ]].]]
[[Plik:ZZ Gosdpoda pod Białą Górą, Skansen Sanok 2.jpg|thumb|145px|Znak „ß”, użyty w krótkiej inwokacji na sklepieniu spichlerza w [[Przeczyca|Przeczycy]] z [[1732]]]]
 
'''ß''' (escet, [[język niemiecki|niem.]] ''Es-Zett'' lub ''Scharfes-S'', "ostre S") – litera występująca wyłącznie w [[alfabet niemiecki|alfabecie niemieckim]], z wyjątkiem alfabetu w standardzie szwajcarskim używanym w [[szwajcaria|Szwajcarii]] i [[Liechtenstein]]ie. Reprezentuje ona [[spółgłoska szczelinowa dziąsłowa bezdźwięczna|spółgłoskę szczelinową dziąsłową bezdźwięczną]] (polskie ''s''). Znak ten powstał jako ligatura małych liter '''[[S]]''' i '''[[Z]]''', zapisywanych historycznie jako [[długie s|'''ſ''']] i '''[[ʒ]]''', co stanowi źródło nazwy '''Es-Zett''. Litera nazywana jest też ''Scharfes-S'', gdyż jest czytana zawsze tak jak polskie ''s'', zaś litera S w niemieckim może być wymawiana na dwa sposoby - jak polskie ''s'' lub ''z''. Litera ß występuje zawsze w środku lub na końcu wyrazu.
'''ß''' – jest literą występującą tylko w alfabecie [[język niemiecki|języka niemieckiego]].
 
ß jest wymawiane w identyczny sposób jak dwuznak ''ss'' (''doppel-S''). Po reformie ortograficznej z 1996 r. ''ß'' używa się wyłącznie po [[dyftong]]ach i długich [[samogłoska]]ch, a w pozostałych przypadkach zapisywane jest ''ss''. Nie dotyczy to wersji alfabetu stosowanej w Szwajcarii i Liechtensteinie, gdzie zawsze używa się ''ss'', a ''ß'' nie funkcjonuje w ogóle. Ponadto zastępowanie ß przez ''ss'' jest obowiązkowe, gdy czcionka nie zawiera tego znaku lub słowo go zawierające zapisywane jest dużymi literami - niedozwolone jest zatem użycie dużej litery [[B]], podobnej do escetu kształtem. W porządku alfabetycznym ß jest równoznaczne z ''ss''.
* Znak jest [[ligatura (pismo)|ligaturą]] małych liter »'''[[Długie s|ſ]]'''« (s) i »'''[[ʒ]]'''« (z) pisma staroniemieckiego.
* Znak określa się po niemiecku jako '''''Es-Zett''''' (co oddaje jego stworzenie) albo niekiedy jako '''''scharfes S''''', bo czytany jest jak polskie "'''s'''".
* Używany jest wyłącznie po [[samogłoska]]ch długich i [[dyftong]]ach, w innym położeniu zastępowany przez ''ss''.
* W [[Szwajcaria|Szwajcarii]] i w [[Liechtenstein]]ie niestosowany w ogóle (oddawany zawsze przez ''ss'').
* W niektórych czcionkach (na przykład ''Pricedown'') symbol ''ß'' jest zastąpiony przez ''ss'' w jednym znaku<ref>{{Cytuj|tytuł=Pricedown Font · 1001 Fonts|data dostępu=2017-01-16|opublikowany=www.1001fonts.com|url=http://www.1001fonts.com/pricedown-font.html?text=+(traditionally+lowercase-only)+letter+%C3%9F&size=48}}</ref> lub ten symbol nie jest w ogóle wgrany (na przykład ''01 Digit''<ref>{{Cytuj|tytuł=01 Digit Font · 1001 Fonts|data dostępu=2017-01-16|opublikowany=www.1001fonts.com|url=http://www.1001fonts.com/01-digit-font.html?text=+(traditionally+lowercase-only)+letter+%C3%9F&size=40}}</ref> lub ''Balls on the Rampage''<ref>{{Cytuj|tytuł=Balls on the rampage Font · 1001 Fonts|data dostępu=2017-01-16|opublikowany=www.1001fonts.com|url=http://www.1001fonts.com/balls-on-the-rampage-font.html?text=+(traditionally+lowercase-only)+letter+%C3%9F&size=40}}</ref>).
* Jego zastępowanie przez ''ss'' jest także wtedy '''konieczne''', kiedy klawiatura maszyny do pisania lub komputera nie zawiera tego znaku, a także w adresach internetowych.
 
Escet funkcjonuje zasadniczo jako miniskuła, gdyż nie znajduje się na początku żadnego słowa, a w zapisie wielkimi literami w jego miejsce stosuje się ''SS'' (historycznie stosowano również formę ''SZ''). Zastępowanie ''ß'' majuskułą ''SS'' budzi problem, gdyż w m.in. nazwach własnych (szczególnie nazwiskach) przekształcając wielkie litery ''SS'' w małe nie wiadomo czy w ich miejscu stoi ''ß'' czy ''ss''. Stąd pojawiły się postulaty stworzenia majuskuły escetu ('''ẞ'''), która ostatecznie została oficjalnie uznana przez Radę Ortografii Niemieckiej w 2017 r.<ref>[https://qz.com/1033265/germanys-century-long-debate-over-a-missing-letter-in-its-alphabet]</ref>
Niekiedy ''ß'' stosowano zamiast polskiego ''sz''. (Reprodukcja tekstu na okładce polskiego słownika etymologicznego)
 
Niekiedy ''ß'' stosowano zamiast polskiego ''sz''. (Reprodukcja tekstu na okładce polskiego słownika etymologicznego)
 
== Reforma ==
1982

edycje