Konstytucja weimarska: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 285 bajtów ,  3 lata temu
WP:SK+ToS+mSI+Bn, usunięcie zbędnych linków do dat, drobne redakcyjne, drobne techniczne, drobne merytoryczne
(WP:SK+ToS+mSI+Bn, usunięcie zbędnych linków do dat, drobne redakcyjne, drobne techniczne, drobne merytoryczne)
[[Plik:Weimar Constitution.jpg|thumb|200pxupright|Strona tytułowa broszurki z konstytucją weimarską]]
 
'''Konstytucja weimarska''' ({{w języku|de|Weimarer Verfassung}}, oficjalnie {{w języku|de|Die Verfassung des Deutschen Reichs}} – Konstytucja Rzeszy Niemieckiej) – [[konstytucja]] niemiecka z [[11 sierpnia]] [[1919]] uchwalona przez rewolucyjne Zgromadzenie Narodowe. Zastąpiła [[Konstytucja Rzeszy Niemieckiej 1871|Konstytucję Rzeszy Niemieckiej]] z [[1871]] r.
 
== Kraje związkowe ==
[[Republika Weimarska|Rzesza Niemiecka]] po 1919 r. stała się [[republika|republiką]], a [[władza]] pochodziła bezpośrednio od narodu. Na obszar Rzeszy składało się 18 (początkowo 21) [[krajkraje związkowe związkowyNiemiec|krajów związkowych]] z wyjątkiem terenów wyłączonych przez [[traktat wersalski]]. Były to:
* [[Anhalt]]
* [[Badenia]]
* [[Wirtembergia]]
 
Każdy z krajów miał swój sejm ({{w języku|de|Landtag}}), złożony z członków wybranych w pięcioprzymiotnikowych wyborach (równych, proporcjonalnych, bezpośrednich, powszechnych i tajnych), parlament, jak i rząd. W art. 6 wyliczono 20 spraw, które były w kompetencji głównych organów federacji. Były m.in. [[polityka finansowa]], [[polityka zagraniczna]], administracja kolonii, sprawy łączności ([[poczta]], [[kolej]] etc.). Ustawodawstwo organów centralnych miało pierwszeństwo przed prawem krajowym, a to nie mogło być z nim sprzeczne.
 
== Sejm Rzeszy ==
[[Reichstag]] składał się z posłów wybranych przez naród w ilościliczbie proporcjonalnej do ludności danego kraju, lecz ich liczba nie mogła przekroczyć 40%. [[Prawa wyborcze]] posiadali zarówno mężczyźni, jak i kobiety, a cenzus wieku obniżono do lat 20. Miał obowiązek zbierania się minimum co roku, na żądanie [[prezydent]]a lub 1/3 posłów. Jego kadencja trwała 4 lata, przy czym mógł zostać rozwiązany przez prezydenta. Posiadał inicjatywę ustawodawczą, jak i wyznaczał kierunek polityce rządu, który kontrolował.
 
== Prezydent Rzeszy ==
WybieranyPrezydent Rzeszy ({{w języku|de|Reichspräsident}}) wybierany był przez naród na 7-letnią [[kadencja (politologia)|kadencję]] w wyborach powszechnych. Mógł nim zostać każdy Niemiec, który ukończył 35 lat. Prezydent reprezentował państwo na zewnątrz, zawierał w imieniu Rzeszy traktaty, przyjmował ambasadorów, mianował [[premier|kanclerza]] (szefa rządu) oraz na jego wniosek ministrów, był zwierzchnikiem sił zbrojnych, podpisywał i ogłaszał ustawy oraz posiadał [[prawo łaski]]. Mógł rozwiązać Reichstag ''jednak tylko raz jeden z tego samego powodu'' (art. 25). Wszystkie rozporządzenia prezydenta wymagały [[kontrasygnata|kontrasygnaty]] kanclerza lub odpowiedniego ministra. Był odpowiedzialny konstytucyjnie, jak i mógł zostać odwołany poprzez referendum ludowe na wniosek 2/3 posłów. Zwoływał obrady parlamentu. Mógł zawiesić [[prawa obywatelskie]] po powiadomieniu parlamentu<ref>Zgodnie z art. 48 Konstytucji w przypadku ''poważnego naruszenia lub zagrożenia bezpieczeństwa publicznego i porządku'', prezydent mógł wydać ''konieczne zarządzenia'' (''nötigennötige Maßnahmen'') w celu przywrócenia owego bezpieczeństwa i porządku, a w razie potrzeby uciec się do pomocy siły zbrojnej. W tym celu mógł przejściowo zawiesić zupełnie lub częściowo prawa obywatelskie, gwarantowane w Konstytucji w art. 114 (wolność osobista), 115 (nietykalność mieszkania), 117 ([[tajemnica korespondencji]]), 118 ([[wolność słowa]] i druku), 124 (wolność zrzeszania) i 153 ([[prawo własności]]). Wszystkie takie zarządzenia powinien podać bezzwłocznie do wiadomości Reichstagu, który mógł je uchylić. Bliższe szczegóły określić miała ustawa, do której uchwalenia przez Reichstag nie doszło. [[Pożar Reichstagu]] był pretekstem do wydania takiego rozporządzenia w 1933 r. Analiza: Eberhard Jäckel, ''Panowanie Hitlera'', Wrocław 1989.</ref>.
 
{{osobny artykuł|Prezydenci Niemiec}}
 
== Rząd Rzeszy ==
SkładałRząd Rzeszy ({{w języku|de|Reichsregierung}}) składał się z kanclerza i [[minister|ministrów]]. [[rząd (prawo)|Rząd]] musiał uzyskać poparcie [[parlament]]u, był przed nim odpowiedzialny politycznie i konstytucyjnie. Wytyczne jego [[polityka|polityki]] określał kanclerz.
 
== Rada Rzeszy ==
Kraje związkowe reprezentowane były w Radzie Rzeszy ({{w języku|de|Reichsrat}}) przez członków swoich rządów. Każdy posiadał jeden głos. Więksi członkowie 1 delegata na 1 milion mieszkańców, przy czym nie można było przekroczyć 40% ilościliczby głosów w celu uniknięcia dominacji jednego z krajów. Rada jako taka nie posiadała prawa inicjatywy ustawodawczej. Składane były do niej projekty ustaw przez rządy krajowe, a ta przekazywała je do Sejmu. Posiadała weto zawieszające. Mogło zostać odrzucone kwalifikowaną większością 2/3 głosów Reichstagu. Miała być kontynuacją Rady Związkowej działającej w II Rzeszy. W rzeczywistości posiadała o wiele mniejsze znaczenie. Konstytucja nie zawierała dokładnego opisu zadań i kompetencji, przez co jej rola znacznie zmalała w porównaniu do pierwowzoru.
 
== Sądownictwo ==
 
== Po roku 1933 ==
[[Ustawa o pełnomocnictwach]] z 23 marca 1933 dozwalałapozwalała rządowi Rzeszy<ref>Był to rząd koalicyjny i likwidacja partii innych niż [[Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników|NSDAP]] latem 1933 r. pozbawiała tę ustawę podstaw. Tamże.</ref> na wydawanie ustaw bez względu na brzmienie Konstytucji i bez konieczności uzyskiwania każdorazowej zgody Reichstagu. Ograniczenia były czysto formalne (zakaz likwidacji instytucji Reichstagu, Rady Rzeszy, rządu i prezydenta) i wkrótce zlekceważone. Radę Rzeszy rozwiązano 14 lutego 1934, wkrótce po ustawie z 30 stycznia 1934 o ''przejęciu suwerenności krajów przez Rzeszę'', latem tego roku połączono urzędy prezydenta i kanclerza. Pozostałe wymienione instytucje obradowały coraz rzadziej, Reichstag ostatni raz 26 kwietnia 1942, rząd zaprzestał posiedzeń 5 lutego 1938 od [[Afera Blomberga-Fritscha|afery Blomberga]] (podpisy ministrów pod uchwałami zbierano obiegiem), kluczowe decyzje kanclerz podejmował sam (czasem zlecając podpisanie ich dygnitarzom, jak szef [[Oberkommando der Wehrmacht|OKW]], [[Plan Czteroletni (III Rzesza)|pełnomocnik Planu Czteroletniego]] czy [[Reichskommissar für die Festigung deutschen Volkstums|Komisarz Rzeszy Umacniania Niemczyzny]]).
 
[[Ustawa zasadnicza Republiki Federalnej Niemiec]] w art. 140 przejęła z Konstytucji z 1919 art. 136 ([[wolność wyznania]]), 137 (zakaz religii urzędowej), 138 (gwarancje własności związków wyznaniowych i stowarzyszeń dobroczynnych), 139 (ustawowe regulowanie dni wolnych) i 141 (gwarancja dobrowolności obrzędów religijnych w siłach zbrojnych, zakładach karnych, szpitalach i innych zakładach publicznych).
 
== Przypisy ==
 
== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.documentarchiv.de/wr/wrv.html Die Verfassung des Deutschen Reichs ("Weimarer„Weimarer Reichsverfassung"Reichsverfassung”) vom 11.08.1919 in Volltext]
 
{{Kontrola autorytatywna}}
67 588

edycji