Gruczoł mlekowy człowieka: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 296 bajtów ,  2 lata temu
różne poprawki
m (uaktualnienie odnośnika do kategorii w Wikimedia Commons)
(różne poprawki)
7. Tkanka tłuszczowa<br />
8. Skóra]]
'''Gruczoł mlekowy''' (łac. ''glandula lactifera'') lub '''sutkowy''' (łac. ''glandula mammaria''), pot. '''pierś''' – największy [[gruczoł]] skórny człowieka, jeden z parzystych narządów, rozwijający się u [[kobieta|kobiet]] w okresie [[pokwitanie|pokwitania]]. Gruczoł mlekowy jest nazywany '''sutkiem''' ([[łacina|łac.]] ''mamma''), jednak określenie "sutek" bywa również traktowane jako synonim [[brodawka sutkowa|brodawki sutkowej]]<ref>[http://sjp.pwn.pl/haslo.php?id=2525438 rozróżnienie pomiędzy sutkiem a brodawką sutkową w słowniku PWN]</ref>, która jest częścią tego gruczołu, bezpośrednio wydzielającą mleko.
 
'''Gruczoł mlekowy''' (łac. ''glandula lactifera'') lub, '''gruczoł sutkowy''' (łac. ''glandula mammaria''), pot. '''pierś''' – największy [[gruczoł]] skórny człowieka, jeden z parzystych narządów, rozwijający się u [[kobieta|kobiet]] w okresie [[pokwitanie|pokwitania]]. Gruczoł mlekowy jest nazywany '''sutkiem''' ([[łacina|łac.]] ''mamma''), jednak określenie "sutek"„sutek” bywajest równieżteż traktowaneużywane jako synonim [[brodawka sutkowa|brodawki sutkowej]]<ref>Hasło [http://sjp.pwn.pl/haslo.php?id=2525438 rozróżnienie pomiędzy sutkiem a brodawką sutkową„sutek”] w słowniku PWN]</ref>, która jestbędącej częścią tego gruczołu, bezpośrednio wydzielającą mleko.
Sutek jest wyniosłością w kształcie [[półkula|półkuli]] lub [[Stożek (bryła)|stożka]]; u młodych kobiet leży na wysokości od III do VII żebra, spoczywa głównie na powierzchni [[mięsień piersiowy większy|mięśnia piersiowego większego]] – jedynie niewielka część boczna leży na [[powięź|powięzi]] [[mięsień zębaty przedni|mięśnia zębatego przedniego]]. U kobiet karmiących sutki zwykle się powiększają i sięgają niżej. Między sutkami znajduje się zmiennej szerokości podłużna szczelina, anatomicznie nazywana zatoką sutkową (''sinus mammarum'').
 
Sutek jest wyniosłością w kształcie [[półkula|półkuli]] lub [[Stożek (bryła)|stożka]]; u młodych kobiet leży na wysokości od III do VII żebra, spoczywa głównie na powierzchni [[mięsień piersiowy większy|mięśnia piersiowego większego]] – jedynie niewielka część boczna leży na [[powięź|powięzi]] [[mięsień zębaty przedni|mięśnia zębatego przedniego]]. U kobiet karmiących sutki zwykle się powiększają i sięgają niżej. Między sutkami znajduje się zmiennej szerokości podłużna szczelina, anatomicznie nazywana zatoką sutkową (''sinus mammarum'').
 
== Budowa sutka ==
[[Plik:African Breast SG.jpg|thumb|Sutek z brodawką sutkowąi jej otoczką]]
Sutek rozwija się z zawiązków apokrynowych [[Gruczołgruczoł apokrynowy|gruczołów apokrynowych]], będących kulistymi zgrubieniami [[naskórek|naskórka]], wrastających w głąb podłoża, począwszy od 4. miesiąca życia płodowego. U mężczyzn gruczoł sutkowy się nie rozwija i jego wymiary wynoszą wokoło tym15 wypadku× około 15x55 mm – wsilniejszy przypadku silniejszego rozwojurozwój gruczołu, mówimyjest ostanem patologiipatologicznym, zwanejzwanym [[ginekomastia|ginekomastią]].
 
Sutek składa się z tkanki gruczołowej – ciała sutka (''corpus mammae'') i otaczającego je ciała tłuszczowego (''corpus adiposum mammae''). Nieco poniżej środka każdego z sutków, na jego szczycie, wystaje ciemniej zabarwiona, cylindryczna bądźlub stożkowata wyniosłość – [[brodawka sutkowa]] (''papilla mammae''), zajmująca środek okrągłego, pigmentowanego pola, zwanego otoczką brodawki sutkowej (''areola mammae'').
 
Kształt i wielkość brodawki bywają zmienne, co może utrudniać ssanie [[mleko|mleka]] przez noworodka – bywa bowiem, że brodawka jest słabo rozwinięta i nie wystaje ponad otoczkę, bądź nawet jest wciągnięta. W brodawce przebiegają okrężne i spiralne włókna mięśniowe gładkie, które u jej podstawy przechodzą na otoczkę, a u jej wierzchołka tworzą sitowatą blaszkę. Przy skurczu mięśniówki następuje [[erekcja (fizjologia)|erekcja]] brodawki, podtrzymywana przez silniejsze wypełnienie żył brodawki.
 
U obu płci mogą występować [[politelia|dodatkowe brodawki sutkowe (zob. [[Politelia|hyperthelia]]).
 
Na otoczce brodawki widoczne są okrężnie biegnące [[zmarszczki]]. Na jej obwodzie występuje kilkanaście guzków, zawierających gruczoły otoczki – są to przeważnie wielkie gruczoły kłębkowate oraz rozrzucone wśród nich gruczoły łojowe i potowe. W otoczce przebiegają promieniste włókna mięśniówki gładkiej, powiązane z mięśniówką brodawki.
 
Gruczoł sutkowy składa się z 15-20 płatów (''lobi glandulae mammariae''), będącymi właściwie złożonymi gruczołami pęcherzykowymi. Z każdego płata uchodzi przewód mleczny (''ductus lactiferus''), który przed swym ujściem na brodawce sutkowej rozszerza się w zatokę mleczną (''sinus lactiferus''). Zatoki te, o przekroju rzędu 5–8&nbsp;mm i długości średnio 12&nbsp;mm, kończą się u podstawy brodawki zwężeniem.
 
Odpływ [[chłonka|chłonki]] z gruczołu sutkowego jest wielokierunkowy:
* z bocznej części gruczołu chłonka odpływa do węzłów chłonnych pachowych piersiowych i węzłów chłonnych międzyżebrowych tylnych;
* z dolnej części sutka poprzez węzły chłonne piersiowo-nabrzuszne do węzłów chłonnych pachowych centralnych;
* z przyśrodkowej części gruczołu do węzłów chłonnych międzyżebrowych przednich, skąd chłonka odpływa poprzez pień mostkowy do węzłów chłonnych śródpiersiowych przednich, bądźalbo bezpośrednio do przewodu piersiowego (''ductus thoracicus'') lub przewodu chłonnego prawego – w niewielkim procencie chłonka z węzłów chłonnych mostkowych uchodzi do węzłów chłonnych nadobojczykowych;
* z górnej części gruczołu poprzez węzły chłonne międzypiersiowe do węzłów chłonnych pachowych centralnych lub bezpośrednio do węzłów chłonnych pachowych szczytowych.
 
== Unaczynienie ==
Sutek jest unaczyniony tętniczo przez:
* gałęzie sutkowe boczne od tętnicy piersiowej bocznej,
* gałęzie sutkowe wewnętrzne od tętnicy piersiowej wewnętrznej,
* gałęzie sutkowe od gałęzi bocznych tętnic międzyżebrowych III-VII,
* gałęzie piersiowe tętnicy piersiowo-barkowej (zaopatrujące głównie ogon Spence'a).
 
{{Wikicytaty|na temat biustu|Biust}}
{{commonscat|Female human breasts}}
* [[mammografia]], [[biopsja piersi]]
* '''[[Gruczoł mlekowy]]''' u zwierząt
* '''Choroby:''' [[rak sutka]], [[gruczolakowłókniak]], [[zapalenie sutka]]
* '''Diagnostyka:''' [[badanie palpacyjne piersi|badanie palpacyjne]], [[mammografia]], [[biopsja piersi]]
* '''Zwyczaje:''' [[prasowanie piersi]]
* '''Choroby:''' [[rak sutka]], [[gruczolakowłókniak]], [[zapalenie sutka]]
* '''[[Gruczołgruczoł mlekowy]]''' u zwierząt
* '''Zwyczaje:''' [[prasowanie piersi]]
 
== Przypisy ==
25 535

edycji