Powiat morąski: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 8 bajtów ,  4 lata temu
[wersja przejrzana][wersja przejrzana]
m (MalarzBOT: poprawki)
{{Polska jednostka administracyjna infobox
|nazwa = Powiat morąski
|dopełniacz nazwy =
|jednostka = [[Powiat (Polska)|powiat]]
|lata istnienia = do 1975
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|herb =
|flaga =
|wariant flagi = PRL
|województwo = [[Województwo olsztyńskie (1946–1975)|olsztyńskie]]
|data powstania =
|data likwidacji = 1975
|siedziba = [[Morąg]]
|stanowisko zarządzającego = starosta
|zarządzający =
|rok powierzchni =
|powierzchnia = 1203
|rok ludności = 1973
|liczba ludności = 51 400
|gęstość zaludnienia = 43
|plan =
|liczba miejscowości =
|mapa województwa =
|mapa powiatu =
|wariant mapy = 1951
|współrzędne =
|commons =
}}
'''Powiat morąski''' – powiat istniejący do roku [[1975]] na terenie obecnych powiatów [[powiat ostródzki|ostródzkiego]], [[powiat iławski|iławskiego]] ([[województwo warmińsko-mazurskie|woj. warmińsko-mazurskie]]) i [[powiat sztumski|sztumskiego]] ([[województwo pomorskie|woj. pomorskie]]). Jego ośrodkiem administracyjnym był [[Morąg]]. W skład byłego powiatu oprócz Morąga wchodziły [[Zalewo]] i [[Miłakowo]] (wówczas wsie) oraz gminy [[Małdyty (gmina)|Małdyty]] i [[Stary Dzierzgoń (gmina)|Stary Dzierzgoń]]. Powiat wchodził w skład województwa [[Województwo olsztyńskie (1946–1975)|olsztyńskiego]].
W XVI wieku [[Prusy Górne]] stanowiły powiat Prus Książęcych, ze starostwami w: [[Pasłęk]]u, Miłakowie, Morągu, [[Przezmark (województwo warmińsko-mazurskie)|Przezmarku]], Kwidzynie, Prabutach, [[Szymbark (województwo warmińsko-mazurskie)|Szymbarku]], Iławie, Miłomłynie, Ostródzie, Olsztynku, Dąbrównie, Działdowie, Nidzicy i Szczytnie. Od północy graniczyły z Warmią, od zachodu z powiatem [[Natangia]].
 
W okresie późniejszym część starostw dawnych Prus Górnych znalazło się w prowincji [[Prusy Zachodnie]]. Morąg i Pasłęk (powiat morąski) stanowiły zachodnią część [[Prusy Wschodnie|Prus Wschodnich]], graniczących z Prusami Zachodnimi i Warmią (od północy). W latach 1772-18071772–1807 powiat morąski zajmował większy obszar. W XX w. był już podzielony na dwie części – północną [[powiat pasłęcki]], i południowa – powiat morąski<ref>Mapy w: S. Achremczyk, ''Historia Warmii i Mazur'', Olsztyn 1997.</ref>
 
W latach 1918-19391918–1939 (1944) powiat morąski należał do rejencji królewieckiej. Jako jeden z nielicznych powiatów [[Prusy Wschodnie|Prus Wschodnich]] uniknął zniszczeń w czasie pierwszej wojny światowej (był jedynie punktem etapowym dla uciekinierów z terenów okupowanych lub objętych działaniami wojennymi). W 1925 r. powiat liczący 112 gmin (w tym 3 miasta: Morąg, [[Zalewo]], [[Miłakowo]]) zajmował obszar 1265 km², w tym 877 km² stanowiły użytki rolne. W 1910 roku w powiedzie odnotowano 51 396 mieszkańców, w 1925 – 53 892, a w 1939 56 255 osób<ref>''Morąg – z dziejów miasta i powiatu'', Pojezierze, Olsztyn 1973.</ref>.
 
W 1945 roku, po włączeniu części dawnych Prus Wschodnich do Polski, zachowano dawne granice powiatu morąskiego (sprzed 1944 r.). W czerwcu 1945 r. starosta morąski dokonał podziału powiatu na jedno miasto Morąg (zniesiono miasta [[Miłakowo]] i [[Zalewo]]) i 7 gmin wiejskich: [[Małdyty (gmina)|Małdyty]] (początkowo jako ''Niebytów''; siedziba mieściła się przejściowo w [[Zajezierze (województwo warmińsko-mazurskie)|Zajezierzu]] – wówczas jako ''Zajezierzyce''), [[Miłakowo (gmina)|Miłakowo]] (początkowo jako ''Lubieniów''), [[Morąg (gmina)|Morąg]], [[gmina Myślice|Myślice]] (początkowo jako ''Miślewo''), [[gmina Słonecznik|Słonecznik]] (początkowo jako ''Wesołowo''), [[Stary Dzierzgoń (gmina)|Stary Dzierzgoń]] (siedziba mieściła się przejściowo w [[Stare Miasto (województwo pomorskie)|Starym Mieście]]) i [[Zalewo (gmina)|Zalewo]]. Ponieważ obszar tych gmin przekraczał 10 tysięcy ha, władze powiatowe utworzyły 3 nowe gminy: [[gmina Hanuszewo|Janiki Wielkie]] (jako ''Hanuszewo''), [[gmina Boguchwały|Boguchwały]] i [[gmina Bramka|Bramka]] (początkowo jako ''Niebostrzeż''; siedziba mieściła się okresowo w [[Bogaczewo (powiat ostródzki)|Bogaczewie]]), natomiast siedzibę gminy Morąg przeniesiono do [[Królewo (województwo warmińsko-mazurskie)|Królewa]], tworząc [[gmina Królewo|gminę Królewo]]). W 1947 roku siedzibę gminy Janiki Wielkie przeniesiono do [[Boreczno|Boreczna]], tworząc [[gmina Boreczno|gminę Boreczno]]<ref>Pismo starosty morąskiego z 30X 1945 (Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Olsztynie, Urząd Pełnomocnika Rządu RP na Okręg Mazurski w Olsztynie, 170, k. 56)</ref><ref>Pismo wojewody Robla z 4 maja 1946 roku (Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Olsztynie, Urząd Pełnomocnika Rządu RP na Okręg Mazurski w Olsztynie, 199, k. 28)</ref><ref>F. Sokołowski, Materiały źródłowe do początków administracji polskiej na Warmii i Mazurach w 1945 roku, Rocznik Olsztyński, 1972, t. X, ss. 323–329;</ref>. Podział na 10 gmin i jedno miasto utrzymał się do 1954 r. Podział gmin na gromady ustabilizował się w 1948: w skład gmin wchodziło 108 gromad. W 1950 liczba gromad wzrosła do 116.
 
== Zobacz też ==
* [[Podział administracyjny Polski (1957–1975)|podział administracyjny Polski 1957-19751957–1975]]
 
=== Bibliografia ===