Bereza: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 914 bajtów ,  2 lata temu
wikizacja, ilustracja, drobne merytoryczne
m ({{Inne znaczenia}})
(wikizacja, ilustracja, drobne merytoryczne)
|nazwa = Bereza
|nazwa oryginalna =
|zdjęcie = BiarozaTownHallБяроза (кляштар картэзіянцаў).JPGjpg
|opis zdjęcia = RatuszRuiny klasztoru kartuzów
|herb = Coat of Arms of Biaroza, Belarus.svg
|flaga = Flag of Biaroza-Kartuskaja.svg
== Historia ==
=== KlasztorI KartuzówRzeczpospolita ===
[[Plik:Biaroza Kartuskaja. Бяроза Картуская (1750).jpg|mały|lewo|Klasztor kartuzów w XVIII w.]]
Klasztor [[Kartuzi|Kartuzówkartuzów]] ufundował [[podkanclerzy litewski]] [[Kazimierz Leon Sapieha (1609–1656)|Kazimierz Leon Sapieha]] w roku 1648. Kamień węgielny pod budowę klasztoru poświęcił [[nuncjusz apostolski]] Jan de Torres (abp adrianopolitański). [[Kartuzja]] budowana była przez architekta sprowadzonego z [[Włochy|Włoch]]. Uposażenie klasztoru (okoliczne miasteczka, wsie, wody i lasy) zatwierdził sejm w 1653. Po zakończeniu budowy kościoła klasztornego [[Konsekracja kościoła|konsekrował]] go [[Biskupi wileńscy|biskup wileński]] [[Aleksander Kazimierz Sapieha]] dnia 6 czerwca 1666. Kościół wraz z [[Eremita|eremami]] otoczony został wałami tak, że całość miała kształt sześciokątnej twierdzy. W 1706 [[car]] [[Piotr I Wielki]] wraz z [[August II Mocny|Augustem II]] zajęli klasztor z wojskiem. W klasztorze pozostał garnizon 1500 [[Dragoni|dragonów]]. Klasztor został zdobyty przez wojska króla Szwecji [[Karol XII|Karola XII]] w dniu 28 kwietnia 1706. Karol XII w klasztorze spędził dzień 30 kwietnia. [[Sekularyzacja|Kasata]] klasztoru nastąpiła w roku 1831. Później kościół klasztorny służył jako kościół [[parafia]]lny [[dekanat]]u [[Prużana|prużańskiego]]{{fakt|data=2014-04}}.
 
Bereza Kartuska przynależała administracyjnie do [[powiat brzeskolitewski (I Rzeczpospolita)|powiatu brzeskolitewskiego]] [[województwo brzeskolitewskie|województwa brzeskolitewskiego]].
 
=== WPod XIX w.zaborami ===
[[Plik:BiarozaKlastar-NapaleonOrda.jpg|mały|lewo|[[Napoleon Orda]], ''Klasztor obronny Kartuzów'' (XIX w.)]]
Miejscowość zajęta w [[III rozbiór Polski|III rozbiorze Polski]] przez [[Imperium Rosyjskie|carską Rosję]]. Administracyjnie leżała w [[Powiat prużański (1795-1915)|powiecie prużańskim]] [[Gubernia grodzieńska|guberni grodzieńskiej]]. Po [[Powstanie listopadowe|powstaniu listopadowym]] w 1831 nastąpiła [[Sekularyzacja|kasata]] klasztoru. Później kościół klasztorny służył jako kościół [[parafia]]lny [[dekanat]]u [[Prużana|prużańskiego]]{{fakt|data=2014-04}}.
 
=== W XIX w. ===
Stacja kolejowa drogi żelaznej [[Moskwa|moskiewsko]]–[[Brześć|brzeskiej]] między Liniewem a Kosowem. Wcześniej, gdy funkcjonowała poczta konna, była tu stacja pocztowa między pobliskimi stacjami Swadbicze i Zapole. Poczta konna obsługiwała trasę aż do Moskwy.
{{clear|left}}
=== II Rzeczpospolita ===
[[Plik:Biaroza Kartuskaja, Rynak. Бяроза Картуская, Рынак (1919-39).jpg|mały|lewo|Rynek za czasów II RP]]
{{Osobny artykuł|Bój pod Berezą Kartuską}}
Na początku 1919 roku Berezę Kartuską zajęli bolszewicy. 14 lutego 1919 roku miejscowość została odbita przez grupę [[Wojsko Polskie (II RP)|Wojska Polskiego]] pod dowództwem kpt. Piotra Mienickiego. Polacy zmusili bolszewicki garnizon do wycofania się na wschód, wzięli do niewoli 80 żołnierzy i zdobyli 2 karabiny maszynowe ([[Bój pod Berezą Kartuską]]). Datę tę przyjmuje się jako początek [[wojna polsko-bolszewicka|wojny polsko-bolszewickiej]]<ref name = wojna>{{cytuj książkę | nazwisko = Wyszczelski| imię = Lech| autor link = Lech Wyszczelski| tytuł = Wojna polsko-rosyjska 1919–1920| url = | wydanie = 1| wydawca = Bellona| miejsce = [[Warszawa]]| rok=2010| strony = 57| rozdział = Wstępna faza walk| tom = | tytuł tomu = | isbn = 978-83-11-11934-5}}</ref>.
 
Przed 1939 miasto znajdowało się w [[powiat prużański|powiecie prużańskim]] w [[Województwo poleskie|województwie poleskim]]. Burmistrzem miasta był [[Jan Downar]] (w 1945 pierwszy starosta [[powiat kętrzyński|powiatu kętrzyńskiego]]). W Berezie był jeden kościół katolicki i jedna [[Cerkiew Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Berezie|cerkiew]]. Miasto było siedzibą wiejskiej [[gmina Bereza Kartuska|gminy Bereza Kartuska]] (do 1932). 1 kwietnia 1939 roku do miasta włączono wieś Nowosiółki z [[Gmina Sielec (województwo poleskie)|gminy Sielec]]<ref>{{Dziennik Ustaw|1939|27|178}}</ref>.
=== Przed 1939 ===
Na początku 1919 roku Berezę Kartuską zajęli bolszewicy. 14 lutego 1919 roku miejscowość została odbita przez grupę [[Wojsko Polskie (II RP)|Wojska Polskiego]] pod dowództwem kpt. Piotra Mienickiego. Polacy zmusili bolszewicki garnizon do wycofania się na wschód, wzięli do niewoli 80 żołnierzy i zdobyli 2 karabiny maszynowe ([[Bój pod Berezą Kartuską]]). Datę tę przyjmuje się jako początek [[wojna polsko-bolszewicka|wojny polsko-bolszewickiej]]<ref name = wojna>{{cytuj książkę | nazwisko = Wyszczelski| imię = Lech| autor link = Lech Wyszczelski| tytuł = Wojna polsko-rosyjska 1919–1920| url = | wydanie = 1| wydawca = Bellona| miejsce = [[Warszawa]]| rok=2010| strony = 57| rozdział = Wstępna faza walk| tom = | tytuł tomu = | isbn = 978-83-11-11934-5}}</ref>.
Przed 1939 miasto znajdowało się w [[powiat prużański|powiecie prużańskim]] . Burmistrzem miasta był [[Jan Downar]] (w 1945 pierwszy starosta [[powiat kętrzyński|powiatu kętrzyńskiego]]). W Berezie był jeden kościół katolicki i jedna [[Cerkiew Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Berezie|cerkiew]]. Miasto było siedzibą wiejskiej [[gmina Bereza Kartuska|gminy Bereza Kartuska]] (do 1932). 1 kwietnia 1939 roku do miasta włączono wieś Nowosiółki z [[Gmina Sielec (województwo poleskie)|gminy Sielec]]<ref>{{Dziennik Ustaw|1939|27|178}}</ref>.
 
=== Obóz dla więźniów politycznych ===
{{Osobny artykuł|Miejsce Odosobnienia w Berezie Kartuskiej}}
W latach 1934–1939 w Berezie Kartuskiej funkcjonował obóz zwany [[Miejsce Odosobnienia w Berezie Kartuskiej|Miejscem Odosobnienia w Berezie Kartuskiej]], przeznaczony głównie dla więźniów politycznych będących przeciwnikami [[Sanacja|rządów sanacyjnych]]. Przetrzymywano w nim m.in. działaczy [[Endecja|endeckich]], [[Komunizm|komunistycznych]], [[Ruch ludowy|ludowych]] i [[Socjalizm|socjalistycznych]] oraz nacjonalistów ukraińskich<ref>{{Cytuj|autor=Sławomir Koper|tytuł=Afery i skandale Drugiej Rzeczypospolitej|miejsce=Warszawa|data=2015|s=285}}</ref>.
 
== Demografia inne ==
Liczba mieszkańców:
* 1 stycznia 1878 – 2507 osób, w tym 1386 kobiet (w liczbie ogólnej 1113 Żydów)
* przed 1939 – 3986 osób.
 
== Ludzie związani z Berezą ==
* [[Mirosław Mossakowski]] – polski lekarz neurolog i neuropatolog, prezes Polskiej Akademii Nauk,
* [[Gieorgij Stacewicz]] – radziecki działacz partyjny.
== Demografia inne ==
Liczba mieszkańców:
* 1 stycznia 1878 – 2507 osób, w tym 1386 kobiet (w liczbie ogólnej 1113 Żydów)
* przed 1939 – 3986 osób.
 
== Galeria ==
<gallery>
Plik:BiarozaKlastar-NapaleonOrda.jpg|[[Napoleon Orda]], ''Klasztor obronny Kartuzów''
Plik:BiarozaKlastar2.JPG|Ruiny klasztoru
Plik:BiarozaStaraja.JPG|Stara część miasta
Plik:Бяроза. Кляштар 09.jpg|Zachowana brama klasztorna
Plik:BiarozaStaraja.JPG|Stara część miasta
Plik:Бяроза. Царква.jpg|[[Cerkiew Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Berezie|Cerkiew św. Piotra i św. Pawła]]
Plik:Orthodox Church Biaroza.jpg|Cerkiew św. Michała Archanioła
Plik:Бяроза. Новы касцёл.jpg|Kościół Św. Trójcy
Plik:BiarozaTownHall.JPG|Ratusz
</gallery>
 
9888

edycji