Daty nowego i starego porządku: Różnice pomiędzy wersjami

różne poprawki
(Wycofano ostatnią zmianę treści (wprowadzoną przez 79.191.20.116) i przywrócono wersję 54443539 autorstwa Hektor Absurdus)
(różne poprawki)
{{Dopracować|źródła=2017-09}}
[[Plik:Marriage certificate-1907.jpg|thumb|330px|Podwójne datowanie na świadectwieakcie ślubu, Warszawa 1907]]
 
'''Daty nowego i starego porządku''' (daty nowego stylu i starego stylu) – problem z dziedziny rachuby czasu związany z przechodzeniem poszczególnych krajów z kalendarza [[kalendarz juliański|juliańskiego]] („starego porządku”) na [[kalendarz gregoriański|gregoriański]] („nowego porządku”).
[[Plik:Marriage certificate-1907.jpg|thumb|330px|Podwójne datowanie na świadectwie ślubu, Warszawa 1907]]
 
== Historia wprowadzenia ==
Ze względu na fakt, że zmiana ta dokonała się w różnych krajach w różnym czasie, daty zapisane na dokumentach wytworzonych np. w [[XVI wiek|XVI]]-, [[XVII wiek|XVII]]-, a nawet [[XVIII wiek|XVIII]]-wiecznej (z I połowy wieku) [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]] nie były utożsamiane z tak samo zapisanymi datami w [[Hiszpania|Hiszpanii]], [[Portugalia|Portugalii]], [[Włochy|Włoszech]], [[Polska|Polsce]] i we [[Francja|Francji]].
 
[[Plik:1900.2.12 Szczotkowski-do matki (telegram).jpg|thumb|330px|Telegram nadany z Leoben w Austrii do Warszawy w lutym 1900. Na drukowanym po rosyjskurosyjskim formularzu widnieje (po lewej stronie, w rubryce ''Принята'') data przyjęcia 12.2.1900 podana według obowiązującego w zaborze rosyjskim starego stylu; widoczna jest też data nadania (po prawej, w rubryce ''Подана''), według używanego w Austrii kalendarza nowego stylu był to 24 lutego.]]
[[Plik:Kraj, 1903 rok, tygodnik, okładka, rok XXII, nr 37, ogólnego zbioru nr 1106,.jpg|thumb|Numer tygodnika Kraj z 1903„1903” roku, z  podwójnym datowaniem wydania.]]
 
{| class="wikitable" style="float: left; width: auto; margin-right: 1em;"
|+ '''Różnice pomiędzymiędzy datami juliańskimi ia gregoriańskimi'''
|-
! width="170"|Zakres lat<br />od 1.03. pierwszego roku<br />do 28.02. ostatniego roku
! width="50"|Korekta (dni)
|-
| align="center"|+14
|}
Wymienione kraje wprowadziły kalendarz gregoriański w 1582 (cztery pierwsze 4 października tego roku, [[Francja]] 20 grudnia, licząc według nowego porządku), [[Austria]], [[Czechy]] i [[Śląsk]] w 1584 roku, protestancka część [[Niemcy|Niemiec]] w 1700 roku, natomiast [[Wielka Brytania]] i jej [[Imperiumimperium brytyjskie|imperialne posiadłości]] 14 „nowego” września 1752,. a [[Rosja]] (i jej posiadłości) zrobiła to jeszcze później: po [[rewolucja październikowa|rewolucji październikowej]] w 1917, a dokładnie 14 lutego 1918 roku (z ilustracji obok – u góry – wynika jednak, że w Polsce – w zaborze rosyjskim – w dokumentach urzędowych stosowano niekiedy datowanie podwójne). Niemal równocześnie zrobiły to prawosławne kraje bałkańskie – [[Rumunia]], [[Serbia]], [[Bułgaria]] orazi [[Grecja]] (ta ostatnia dopiero w 1924 roku), a z krajów muzułmańskich – [[Turcja]] orazi [[Egipt]].
 
Wynikające z tego nieporozumienia skutkują na przykład tym, że wspomniana rewolucja nosi nazwę „październikowej”, choć rozpoczęła się według rachuby obowiązującego w większości Europy i w Ameryce nowego porządku 7 listopada 1917 (a według obowiązującego wówczas w Rosji starego porządku juliańskiego – 25&nbsp;października). Innym przykładem jest data śmierci [[William SzekspirShakespeare|Szekspira]] i [[Miguel de Cervantes|Cervantesa]], określana na 23 kwietnia 1616, choć w rzeczywistości Szekspir zmarł dziesięć dni po Cervantesie: [[Anglicy]] do zapisu daty śmierci Szekspira używają bowiem stosowanej tam wówczas rachuby starego stylu. Z kolei [[Wilhelm III Orański]] wypłynął w 1688 z [[Holandia|Holandii]] 11 listopada, a wylądował w [[Brixham]] w Anglii 5 listopada, choć przecież nie mógł wkroczyć do Anglii przed wyruszeniem na wyprawę, tylko po prostu czas rozpoczęcia podróży liczony jest według nowej rachuby, a dokonania Wilhelma w Anglii – według starej.
 
== Początek roku kalendarzowego ==
Dodatkowe komplikacje biorą się jeszcze stąd, że choć początkiem roku kalendarzowego był w większości Europy 1 stycznia, to w Wielkiej Brytanii liczono go od dnia [[Zwiastowanie Pańskie|dnia Zwiastowania]], przypadającego 25 marca. Dlatego, na przykład, dzień śmierci [[Elżbieta I Tudor|Elżbiety I Tudor]] 24 marca przypadł w ostatni dzień roku 1602 według rachuby brytyjskiej, choć według rachuby obowiązującej w pozostałej części Europy był to rok 1603. Choć według nowego porządku juliański 24 marca przypadał w zapisie gregoriańskim 3 kwietnia, to przyjęło się zapisywać datę śmierci tej królowej bez korekty daty dziennej i miesięcznej, a jedynie ze skorygowanym (na 1603) rokiem. Podobnie datę egzekucji [[Karol I Stuart|Karola I Stuarta]] zapisywaną niegdyś jako 30 stycznia 1648 koryguje się obecnie na 1649, ale bez doliczania dodatkowych dni do daty dziennej.
 
== Podwójne datowanie ==
Aby uniknąć nieporozumień, historycy do opisywania dat z okresu, w którym obowiązywały różne kalendarze, stosują niekiedy (zazwyczaj, gdy piszą o krajach posługujących się różnymi kalendarzami) – format podwójny, np. „24 grudnia 1602 / 3 stycznia 1603” albo „25 października / 7 listopada&nbsp;1917”. Tak samo zresztą, jak pokazano na ilustracji z 1907, postępowali urzędnicy w krajach stosujących kalendarz starego porządku. W tym układzie aktualną (gregoriańską) datą jest ta druga.
 
W ten sam sposób źródła polskie z XIX i początku XX wieku datowały wydarzenia zaszłe w zaborze rosyjskim: na [[ziemie zabrane|ziemiach zabranych]] i w [[Królestwo KongresowePolskie (kongresowe)|Królestwie Polskim]]. Kalendarz gregoriański (nowy styl) wyprzedza juliański (stary styl) o 13 dni (od 1900 r.). W latach 1582–1699 różnica wynosiła 10 dni, w latach 1700–1799 – 11 dni, a w latach 1800–1899 – 12 dni. W miarę postępów [[rusyfikacja|rusyfikacji]] po upadku powstań [[Powstanie listopadowe|listopadowego]] i [[Powstanie styczniowe|styczniowego]] – {{fakt|stary styl stawał się stopniowo jedynym obowiązującym urzędowo sposobem datowania w tym zaborze.|data=2011-09}} Sytuacja ta trwała do wycofania się Rosjan z Polski w 1915 roku.
 
== Wprowadzenie 1 stycznia jako początku roku i kalendarza gregoriańskiego ==
|colspan="3"|<center>[[567]] – zniesienie 1 stycznia jako początku roku</center>
|-
| [[Republika Wenecka]] || [[1522]] || [[1582]]
|-
| [[Rzesza Niemiecka]] || [[1544]] || [[1583]]
|-
| [[Rzeczpospolita Obojga Narodów|Rzeczpospolita]], [[Hiszpania]], [[Portugalia]], i katolicka część [[Niderlandy (region historyczny)|Niderlandów]] || [[1556]] || [[1582]]
|-
| [[Prusy (państwo)|Prusy]] || [[1559]] || [[1700]]
|-
| [[Dania]] || początek [[XIV wiek]]uwieku || [[1700]]
|-
| [[Szwecja]] || [[1559]] || [[1753]]
|-
| [[Francja]] || [[1564]] || [[1582]]
|-
| [[Lotaryngia]] || [[1579]] || [[1682]]
|-
| Protestanckaprotestancka część Niderlandów || [[1583]] || [[1700]]
|-
| [[Szkocja]] || [[1600]] || [[1752]]
|-
| [[Rosja]] || [[1700]] || [[1918]]
|-
| [[Toskania]] || [[1721]] || [[1750]]
|-
| [[Anglia]] || [[1752]] || [[1752]]
|}
 
25 535

edycji