Wojna litewsko-moskiewska (1558–1570): Różnice pomiędzy wersjami

brak opisu edycji
m (Usunięto kategorię "Wojna litewsko-rosyjska 1558–1570"; Dodano kategorię "Wojna litewsko-moskiewska 1558–1570" za pomocą HotCat)
[[Plik:Polock 1563.jpg|thumb|266px|Szturm armii rosyjskiejmoskiewskiej na [[Połock]] w 1563, w: ''Warrhafftige und erschreckliche Zeitung von dem grausamen Feind dem Moskowiter'' [[Augsburg]] 1563]]
'''Wojna litewsko-rosyjskamoskiewska 1558–1570''' – stoczona w latach 1558–1570
pomiędzy [[Wielkie Księstwo Litewskie|Wielkim Księstwem Litewskim]], wspieranym przez [[Korona Królestwa Polskiego|Polskę]] a [[Carstwo RosyjskieMoskiewskie|Carstwem RosyjskimMoskiewskim]].
 
Była częścią większych zmagań [[Polska|Polski]], [[Litwa|Litwy]], [[Szwecja|Szwecji]], [[Dania|Danii]] i [[Rosja|Rosji]] o ''[[Wojny inflanckie|dominium Maris Baltici]]'' (władztwo Morza Bałtyckiego), znanych jako [[I wojna północna]].
[[Car]] [[Iwan IV Groźny]] potraktował to jako ''casus belli'' i rozpoczął mobilizację swoich armii.
 
[[Plik:Ivan the Terrible sending his envoys on Lithuania.PNG|thumb|left|266px|''Iwan IV Groźny wysyła swoich posłów na Litwę'', rosyjskamoskiewska miniatura z XVI wieku]]
[[Plik:Russians capturing Narva in 1558.JPG|thumb|266px|Rosjanie zdobywają Narwę w 1558]]
 
== Wybuch ==
W styczniu 1558 70 tysięczne wojska rosyjskiemoskiewskie uderzyły na Inflanty. Rosjanie zajęli Dorpat, [[Narwa (miasto)|Narwę]] i kilka zamków inflanckich. [[Święte Cesarstwo Rzymskie]] nie udzieliło żadnej pomocy wojskowej, formalnie podległemu sobie terytorium, poprzestając na 100 tys. [[gulden]]ów subsydium i nałożeniu [[embargo|embarga]] na handel towarami strategicznymi z państwem rosyjskimmoskiewskim.
 
12 maja skapitulowała [[Narwa (miasto)|Narwa]]. Zakon złożył z urzędu Fürstenberga, który bez wiedzy zakonu rozpoczął tajne pertraktacje z [[Dania|Danią]]. Nowym wielkim mistrzem został wybrany stronnik polski [[Gotthard Kettler]].
== I faza wojny ==
W 1561 Inflanty zostały obsadzone przez 10 tysięczny korpus polskich [[wojsko zaciężne|wojsk zaciężnych]], dowodzony przez [[hetman polny koronny|hetmana polnego koronnego]] [[Florian Zebrzydowski|Floriana Zebrzydowskiego]].
W 1562 wojska litewskie Mikołaja Radziwiłła Rudego przeprowadziły uderzenie na [[Wieliż]]. 19 sierpnia tego roku wojska polskie w sile 1300 jazdy i 200 piechoty, pod wodzą [[starosta|starosty]] [[Różan|różańskiego]] [[Stanisław Leśniowolski|Stanisława Leśniowolskiego]] pobiły w [[Bitwa pod Newlem|bitwie pod Newlem]] wielokrotnie liczniejsze wojska rosyjskiemoskiewskie (ok. 25 000 ludzi) dowodzone przez [[Andriej Kurbski|Andrzeja Kurbskiego]].
 
=== Wojna połocka ===
Na początku 1563 na Litwę uderzyły dwie armie rosyjskiemoskiewskie w sile odpowiednio 80 i 40 tysięcy ludzi i 200 armat, pod osobistym dowództwem cara Iwana IV Groźnego.
31 stycznia zgrupowanie wojsk moskiewskich w sile 32 tysięcy żołnierzy uderzyło z okolic [[Wielkie Łuki|Wielkich Łuk]] w kierunku [[Połock]]a. Po krótkotrwałym oblężeniu [[Rosjanie]] zdobyli to miasto 15 lutego.
Do niewoli dostał się [[wojewodowie połoccy|wojewoda połocki]] [[Stanisław Dowojno]], a Rosjanie utopili w [[Dźwina|Dźwinie]] wszystkich miejscowych [[Żydzi|Żydów]]. Podpisano następnie kilkumiesięczne zawieszenie broni.
== II faza wojny ==
[[Plik:Muscovy cavalryman XVI century.PNG|thumb|200px|Jeździec moskiewski z połowy XVI wieku]]
Na [[Ryga|Rygę]] uderzyły wojska szwedzkie, które bezskutecznie obległy miasto, zmuszone do odwrotu przez odsiecz polskich wojsk zaciężnych pod wodzą [[Ernest Weiher|Ernesta Weihera]]. W grudniu 1563 Rosjanie przeprowadzili koncentrację dwóch zgrupowań: pod wodzą kniazia [[Piotr Szujski|Piotra Szujskiego]] w Połocku i kniazia [[Piotr Oboleński|Piotra Oboleńskiego]] w Smoleńsku. Koncentryczne uderzenie wojsk rosyjskichmoskiewskich na Litwę, zostało powstrzymane przez Mikołaja Radziwiłła Rudego, który 26 stycznia 1564 wraz z [[hetman polny litewski|hetmanem polnym litewskim]] [[Grzegorz Chodkiewicz|Grzegorzem Chodkiewiczem]] pobił Rosjan dowodzonych przez kniazia Piotra Szujskiego w [[Bitwa pod Czaśnikami (1564)|bitwie pod Czaśnikami]], a 7 lutego rozbił wojska moskiewskie w [[Bitwa pod Orszą (1564)|bitwie pod Orszą]].
We wrześniu wojska polskie dowodzone przez [[hetman wielki koronny|hetmana wielkiego koronnego]] [[Mikołaj Sieniawski (hetman wielki koronny)|Mikołaja Sieniawskiego]] połączyły się z litewskimi i podjęły nieudaną próbę odbicia Połocka. W listopadzie wojska rosyjskiemoskiewskie zdobyły [[Jezieryszcze]].
 
W szeregach rosyjskichmoskiewskich pojawiły się wówczas pierwsze oznaki zwątpienia we własne siły. W kwietniu na stronę polsko-litewską przeszedł kniaź Andrzej Kurbski, jeden z najbliższych współpracowników Iwana IV Groźnego. Wydał on wszystkich skrytych stronników Rosji w Inflantach i ujawnił stronie litewskiej siatkę płatnych agentów moskiewskich.
 
Wojska polsko-litewskie przeprowadziły uderzenie dywersyjne na Inflanty i [[Siewierszczyzna|Siewierszczyznę]], podchodząc pod [[Starodub]] i [[Czernihów]].
Rosjanie zaatakowali [[województwo mścisławskie]].
W 1565 wojska polsko-litewskie spustoszyły okolice [[Newel (Rosja)|Newla]], [[Wieliż]]a i [[Wielkie Łuki|Wielkich Łuków]], uprowadzając 8 tysięcy jeńców rosyjskichmoskiewskich. W lipcu [[1566]] podpisano krótkie zawieszenie broni. Obie strony wykorzystały ten czas na prace fortyfikacyjne. Rosjanie rozpoczęli wznoszenie twierdz na zajętych przez siebie ziemiach Połocczyzny. Rozpoczęto wznosić zamki w [[Ułła|Ulle]], [[Turowla (wieś)|Turowli]], [[Susza (obwód witebski)|Suszy]],
[[Nieszczerdo|Nieszczerdzie]], [[Koziany|Kozianach]] i [[Rossony|Sokole]], pod osłoną których wojska rosyjskiemoskiewskie zamierzały wyprowadzić uderzenie w serce terytorium litewskiego. W odpowiedzi [[Litwini]] z polecenia Grzegorza Chodkiewicza rozpoczęli budowę zamków w [[Lepel|Leplu]], [[Voroneț|Worońcu]], [[Wierchniedźwińsk|Dryssie]], [[Dzisna (miasto)|Dziśnie]] i [[Krzywia|Krzywi]] – zagradzając tym samym drogę potencjalnym działaniom wojsk moskiewskich.
 
=== Wyprawa radoszkowicka ===
[[Plik:Polska kawaleria XVI wieku.PNG|thumb|166px|Polska kawaleria z połowy XVI wieku]]
 
16 lutego 1567 Rosja zawarła ze Szwecją przymierze skierowane przeciwko Litwie. 20 lipca [[wojewodowie bracławscy|wojewoda bracławski]] [[Roman Sanguszko (hetman litewski)|Roman Sanguszko]] pobił wojska rosyjskiemoskiewskie w [[Bitwa pod Czaśnikami (1567)|II bitwie pod Czaśnikami]]. Zygmunt II August postanowił wówczas przeprowadzić kolejną demonstrację zbrojną, licząc na wywołanie w Rosji powstania kniaziów i bojarów, niezadowolonych z rządów [[Opricznina|opryczniny]]. Pod [[Radoszkowicze|Radoszkowiczami]], niedaleko [[Mińsk]]a zebrało się na [[popis]] 47 000 żołnierzy – z tego 30 000 [[pospolite ruszenie|pospolitego ruszenia]] oraz 2400 posiłkowych żołnierzy z [[Korona Królestwa Polskiego|Korony]] z ok. 100 działami<ref>K. Piwarski, Niedoszła wyprawa radoszkowicka Zygmunta Augusta na Moskwę (rok 1567-1568), „Ateneum Wileńskie”, t. IV, Wilno 1927, s. 256–286.</ref>. Jednocześnie na państwo moskiewskie spadł najazd, działających w porozumieniu z Polską i Litwą [[Chanat Krymski|Tatarów krymskich]] [[Dewlet I Girej]]a.
Iwan IV Groźny zmuszony został tym samym powstrzymać ofensywę, i powrócił do Rosji, gdzie rozpoczął krwawą rozprawę z potencjalnymi spiskowcami.
 
== III faza wojny ==
Strona polsko-litewska przeszła teraz wyraźnie do kontrofensywy. Na początku 1568 [[wojewodowie witebscy|wojewoda witebski]] [[Stanisław Pac]] zdobył zamek [[Wielkie Sitno|Sitno]] i zagroził [[Uświat]]owi i Wieliżowi. [[Starosta]] [[orsza]]ński [[Filon Kmita]] uderzył na [[Smoleńsk|Smoleńszczyznę]] i podszedł aż pod [[Wiaźma|Wiaźmę]]. 20 sierpnia 1568 Roman Sanguszko zdobył szturmem zamek w [[Ułła|Ulle]]. RosyjskaMoskiewska wyprawa odwetowa spaliła Witebsk. Wykorzystując osłabienie Szwecji, Iwan IV Groźny utworzył w 1570 na terytorium Inflant marionetkowe [[Królestwo Inflant|królestwo]], osadzając na jego tronie [[Magnus Inflancki|Magnusa Inflanckiego]].
 
== Rozejm ==
Rosja uzyskała podstawy do dalszej ekspansji na ziemie litewskie. W wyniku zagrożenia podstaw egzystencji Wielkiego Księstwa Litewskiego nastąpiło ściślejsze jego zespolenie z Polską, która jako sojusznik Litwy w ciągu 7 lat wystawiła 300 [[Rota (wojsko)|rot]] wojsk kosztem 2 milionów złotych. W 1569 podpisano [[unia lubelska|unię lubelską]].
 
Pograniczne ziemie litewsko-rosyjskiemoskiewskie zostały do tego stopnia spustoszone i ogołocone z pożywienia, że już w 1571 wybuchła tam wielka epidemia ''[[Morowe powietrze|morowego powietrza]]'' połączona z przypadkami [[kanibalizm]]u.
 
== Przypisy ==