Nowe Miasto (Wałbrzych): Różnice pomiędzy wersjami

poprawa przek., drobne techniczne, WP:SK
m (Dodaję nagłówek przed Szablon:Przypisy)
(poprawa przek., drobne techniczne, WP:SK)
|www =
}}
'''Nowe Miasto''' (z [[język niemiecki|niem.]] ''Waldenburg Neustadt'') – duża dzielnica mieszkalna [[Wałbrzych]]a i jego [[jednostka pomocnicza gminy|jednostka pomocnicza]]<ref>Uchwała Rady Miejskiej Wałbrzycha z dnia 30 grudnia 2004 r. ws. utworzenia jednostki pomocniczej Gminy Wałbrzych pod nazwą Wspólnota Samorządowa „Nowe Miasto” i nadania Statutu tej jednostce (Dz. Urz. Woj. Dolnośląskiego z 2005 r., Nr 21, poz. 503)</ref>, zajmująca grzbiet i wschód zbocza Parkowej Góry i północno-wschodniej Góry Powstańców oraz północne podnóże [[Niedźwiadki (Góry Wałbrzyskie)|Niedźwiadków]].
[[Plik:Wałbrzych, ulica Piłsudskiego.JPG|thumb|300px|ulica Piłsudskiego]]
 
 
== Historia ==
Nowe Miasto powstało po 1880 r. na terenach należących do [[Stary Zdrój|Starego Zdroju]], ale od początku rozwijało się jako reprezentacyjna wówczas dzielnica Wałbrzycha. Już w 1794 roku istniała tutaj [[Kopalnia Węgla Kamiennego „Herman”]], którą zamknięto w około 1930 roku. W związku z dynamiczną ekspansją władze miejskie rozpoczęły plany budowy nowej dzielnicy. W ramach tego zamierzenia odkupiono w 1905 roku pod przyszłą dzielnicę teren tzw. [[Dobra rycerskie|dóbr rycerskich]]. Do sporządzenia planu urbanistycznego Nowego Miasta (niem. Neustadt) zaangażowano Josefa Stübbena, jednego z najbardziej uznanych w ówczesnych Niemczech planistów miejskich.<ref>Störtkuhl Beate, Moderne Architektur in Schlesien 1900 - 1939, 2013, s. 119.</ref>. Ożywiony ruch budowlany rozpoczął się ok. 1905 r., a po I wojnie światowej Nowe Miasto stało się dzielnicą w obrębie Wałbrzycha. Do jego rozwoju przyczyniało się bliskie sąsiedztwo centrum miasta, a równocześnie atrakcyjne położenie poza strefą przemysłową. Dlatego po 1925 r. wzniesiono tu największy w Wałbrzychu kompleks sportowy ze stadionem mieszczącym ok. 30 tys. widzów. Służył nie tylko do rozgrywania imprez sportowych, ale też jako miejsce masowych zgromadzeń i demonstracji. W [[Park im. Króla Jana III Sobieskiego (Wałbrzych)|Parku Sobieskiego]] zbudowano schronisko turystyczne znane wówczas z pięknego widoku.
 
Inną atrakcją dzielnicy stało się [[Mauzoleum w Wałbrzychu|Mauzoleum]], które było miejscem organizowanych w czasach hitlerowskich demonstracji patriotycznych. Mauzoleum było wybudowane na pamiątkę zabitych pionierów ruchu narodowo-socjalistycznego i Ślązaków poległych w czasie I wojny światowej.
 
W okresie II wojny światowej przy ul. Psie Pole koło szkoły (dzisiejszy komisariat policji dawniejszy Dom Opieki Społecznej z 1910 roku)<ref>[http://dolny-slask.org.pl/509823,Walbrzych,Komisariat_Policji_nr_2.html dolny-slask.org.pl]</ref>. istniał obóz jeniecki dla żołnierzy [[Robotniczo-Chłopska Armia Czerwona|AR]]. W czasie [[II wojna światowa|II wojny światowej]] kopalnie „Herman” przebudowano na duży schron z dużą siecią podziemnych korytarzy podlegającemu departamentowi obrony cywilnej. Dzisiaj jest to drugi tajemniczy obiekt na terenie dzielnicy<ref>[http://dolny-slask.org.pl/544038,Walbrzych,Szyb_Hermann.html dolny-slask.org.pl]</ref>.
Po 1945 r. Nowe Miasto początkowo nadal pełniło rolę reprezentacyjnej dzielnicy mieszkalnej Wałbrzycha, ale już w latach 60. zaczęło tracić ten charakter, ponieważ z jednej strony eksploatacja węgla przez KWK „Thorez” powodowała szkody górnicze, z drugiej strony zaczęto realizować nowe dzielnice mieszkalne, przede wszystkim [[Piaskowa Góra (Wałbrzych)|Piaskową Górę]], które stały się „sypialniami” miasta. W pierwszych latach po wojnie dzielnica nosiła nieoficjalną, ale popularną nazwę „Paryż”, ponieważ osiedliło się tu sporo reemigrantów z Francji. Nowe Miasto zaczęło stopniowo podupadać, a proces ten nasilił się po upadku górnictwa. Daje się zauważyć wyraźna dekapitalizacja starszej zabudowy, całkowicie podupadł kompleks sportowy, chociaż są podejmowane próby jego reaktywowania. Na obrzeżach, szczególnie w południowej części rozwija się budownictwo jednorodzinne. W 1989 r. erygowano przy ul. Asnyka [[Parafia Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Wałbrzychu|parafię Matki Bożej Nieustającej Pomocy]] i podjęto budowę świątyni, ponieważ wcześniej nie było tu żadnego kościoła.
 
 
== Bibliografia ==
* [[Słownik geografii turystycznej Sudetów]], Tom 10: Góry Wałbrzyskie, Pogórze Wałbrzyskie, Pogórze Bolkowskie, Wrocław, 2005
 
== Linki zewnętrzne ==