Pireus: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 13 bajtów ,  2 lata temu
WP:SK+ToS+mSI+Bn, usunięcie zbędnych linków do dat, drobne redakcyjne, drobne techniczne
m (Wycofano edycje użytkownika 85.222.11.42 (dyskusja). Autor przywróconej wersji to Ciacho5.)
Znacznik: Wycofanie zmian
(WP:SK+ToS+mSI+Bn, usunięcie zbędnych linków do dat, drobne redakcyjne, drobne techniczne)
|4. jednostka administracyjna = [[Pireus (gmina)|Pireus]]
|powierzchnia =
|wysokość = 0-60–6
|rok = 2011
|liczba ludności = 163 688
}}
[[Plik:Piraeus harbor 3-2004.JPG|thumb|300px|Widok portu w Pireusie]]
'''Pireus''' ([[język nowogrecki|gr.]] Πειραιάς, ''Pireas''; [[język grecki|starogrecki]] / ''[[katharewusa]]'' Πειραιεύς, ''Peiraieús'', ''Pireẹfs'') – miasto portowe w [[Grecja|Grecji]], w administracji zdecentralizowanej [[Attyka (administracja)|Attyka]], w regionie [[Region Attyka|Attyka]], w jednostce regionalnej [[Jednostka regionalna Pireus|Pireus]], w południowo-zachodniej części [[Wielkie Ateny|aglomeracji ateńskiej]]{{fakt|data=2015-11}}. Siedziba i jedyna miejscowość gminy [[Pireus (gmina)|Pireus]]. W 2011 roku liczyło 163 688 mieszkańców<ref>[http://www.statistics.gr/documents/20181/1210503/resident_population_census2011rev.xls/956f8949-513b-45b3-8c02-74f5e8ff0230 Απογραφή Πληθυσμού - Κατοικιών 2011. ΜΟΝΙΜΟΣ Πληθυσμός].</ref>.
 
== Położenie ==
Pireus był najważniejszym portem starożytnych [[Ateny|Aten]]. Usytuowany w doskonale ufortyfikowanej naturalnej zatoce, dzielił się na trzy mniejsze porty: Kantharos, Zea i Munichia.
 
W czasach wczesnego antyku Pireus był kamienistą wyspą (Munichia - współcześnie [[Kastella]]), połączoną z lądem wąską, zalewaną przez morską wodę ścieżką, która w suchym okresie była wykorzystywana do pozyskiwania soli. Nazywała się Halipedon i jej podłoże pozwalało, mimo trudności, na jej przebycie.
 
Z biegiem czasu ląd się utwardził, ustało zalewanie wodą i we wczesnych czasach klasycznych przejście stało się bezpieczne. [[Temistokles]] przewidując odwetowy atak [[Iran|Persów]], jeszcze przed [[bitwa pod Maratonem|bitwą pod Maratonem]] - w latach (493–492) p.n.e. rozpoczął budowę fortyfikacji Pireusu. Wtedy Pireus zwiększył swoje znaczenie i jako port o głębokiej wodzie, zastąpił dotychczasowy w Faleronie, stając się portem wojennym Aten ([[493 p.n.e.]]). Powstałe tam stocznie wybudowały flotę walczącą później pod [[bitwa pod Salaminą|Salaminą]].
 
Fortyfikacje zostały ukończone w [[460 p.n.e.]] przez [[Kimon]]a i [[Perykles]]a. Później Pireus był połączony z Atenami [[Długie Mury|Długimi Murami]], budowanymi w latach 461-457461–457 p.n.e., dającymi bezpieczne połączenie między oboma miastami, wzdłuż obecnej ulicy Pireos (''(Οδός Πειραιώς)'') i przebiegającej tędy naziemnie linii metra.
 
Fortyfikacje zostały ukończone w [[460 p.n.e.]] przez [[Kimon]]a i [[Perykles]]a. Później Pireus był połączony z Atenami [[Długie Mury|Długimi Murami]], budowanymi w latach 461-457 p.n.e., dającymi bezpieczne połączenie między oboma miastami, wzdłuż obecnej ulicy Pireos ''(Οδός Πειραιώς)'' i przebiegającej tędy naziemnie linii metra.
Przyległe do portu miasto na planie prostopadłych ulic otaczających port, hale kolumnowe i doki, zostało zaplanowane przez [[Hippodamos z Miletu|Hippodamosa z Miletu]]. [[Agora]] w Pireusie została później nazwana jego imieniem.
 
Podczas [[wojny peloponeskie|wojen peloponeskich]] Pireus był głównym portem Aten i podzielił ich los. [[Sparta]]nie spalili Pireus i zburzyli mury. Dopiero po restaurowaniu [[demokracja ateńska|demokracji]] [[Konon (wódz ateński)|Konon]] odbudował mury w [[392 p.n.e.]]
 
Kolejne zniszczenia miały miejsce po zdobyciu Pireusu przez [[Sulla|Sullę]], gdy został opanowany przez [[Cesarstwo Rzymskie|Rzymian]]. Dzieła dokończyli [[Goci]] pod wodzą [[Alaryk]]a w [[395]].
 
W okresie [[cesarstwo Bizantyńskie|bizantyjskim]] port był wykorzystywany okresowo ze względu na dużą odległość od stolicy - [[Konstantynopol]]a. W czasie okupacji tureckiej Pireus był opuszczony - była tam tylko komora celna i klasztor świętego Spirydona.
 
Część murów fortyfikacji Temistoklesa, otaczających linię brzegową, przetrwała w stanie częściowej ruiny, ale w bardzo dobrym stanie przyziemia, do dni dzisiejszych i są częścią promenady. Odkopano pozostałości ''neos oikoi'', w których były podczas zimy przechowywane [[trirema|triremy]]. Wykopaliska te są źródłem informacji o antycznej żegludze i budowie statków.
== Pireus współczesny ==
[[Plik:Blue Star Ferry leaving Piraeus.jpg|thumb|300px|Nocny prom opuszcza port w Pireusie udając się na [[Dodekanez]]]]
Wraz z powstaniem niepodległej Grecji i proklamowaniem Aten stolicą rozpoczął się gwałtowny rozwój miasta, powstało wiele okazałych budynków. Jednym z nich jest gmach teatru miejskiego, będący przykładem budownictwa [[klasycyzm|klasycystycznego]].
 
Pireus jest jednym z najważniejszych centrów przemysłowych współczesnej [[Grecja|Grecji]], największym jej portem, trzecim co do wielkości portem [[Morze Śródziemne|Morza Śródziemnego]], a według bieżących prognoz, od roku 2019 także pierwszym pod względem przeładunków kontenerowych <ref> [https://www.newsbeast.gr/financial/arthro/4699266/handelsblatt-o-peiraias-ginetai-to-limani-me-tin-megalyteri-diakinisi-konteiner-sti-mesogeio informacja prasowa z marca 2019].</ref>. Z [[Ateny|Atenami]] łączy go linia [[metro|metra]] i Pireus stanowi z nimi wspólny kompleks miejski. Liczba mieszkańców ''[[demos]]'' (gminy) Pireus (Δήμος Πειραιóς) wynosi 163 688 (2011).
 
Baseny portowe Kantaros, położone w centrum miasta, stanowi największy z attyckich portów promowych, przyjmując największe jednostki i łącząc kontynent z [[Kreta|Kretą]], [[Cyklady|Cykladami]], [[Dodekanez]]em i wieloma z południowych i północnych [[Morze Egejskie|wysp Egejskich]]. We wschodniej części basenu portowego działa duży dworzec morski, obsługi połączeń międzynarodowych, głównie wycieczkowców. Zachodnia część portu, tj. zespół basenów zajmujący znaczną część przedmieść Drapetsona i Kieratsini, jest wykorzystywana do obsługi ładunków [[terminal cargo|cargo]]. Z Drapetsony, lokalnymi promami, kursującymi non-stop, Pireus połączony jest z kolejnym, węzłowym portem promowym na sąsiedniej wyspie Salaminie. Ponadto istnieją mniejsze porty lokalne, nowy i aktualnie wciąż rozbudowywany, wielki port kontenerowy (aktualnie w gestii inwestora chińskiego) i porty wojenne (Zea i Munichia) oraz duże mariny sportowo-turystyczne. Największa z nich zlokalizowana jest obok słynnej hali sportowej w kształcie "spodka" „spodka” SEF (Stadio Irinis kie Filias - Stadion Pokoju i Przyjaźni), położonej w Nowym Faleronie.
 
=== Przynależność administracyjna ===
[[Pireus (gmina)|Pireus]] to nazwa jednej z [[demos|jednostek municypalnych]], leżącą na płd.-zach. od Aten, wchodzących w skład [[Wielkie Ateny|metropolii ateńskiej]]{{fakt|data=2015-11}}. Cztery pozostałe jednostek municypalne, które kiedyś były dzielnicami Pireusu, mają teraz własne samorządy i w Grecji, formalnie stanowią oddzielne miasta (podobnie jak każda z dzielnic Aten){{fakt|data=2015-11}}. Są to: [[Kieratsini-Drapetsona]], [[Koridalos (gmina)|Koridalos]], [[Nikiea-Ajos Joanis Rendis]] i [[Perama (gmina)|Perama]]. Liczba ludności tych siedmiu jednostek wynosi 448 997 (2011) i jest częścią ludności [[Wielkie Ateny|Wielkich Aten]]. Pireus był też stolicą [[Pireus (nomarchia)|Nomarchii Pireusu]], rozłożonej w południowej [[Attyka (kraina historyczna)|Attyce]], na [[Wyspy Sarońskie|Wyspach Sarońskich]], północnym [[Półwysep Argolidzki|Półwyspie Argolidzkim]] oraz wyspie [[Kíthira|Kithirze]]. Administracyjnie [[Pireus (gmina)|gmina Pireus]] należy do [[region Attyka|regionu Attyka]].
 
=== Wyższe uczelnie w PireusieUczelnie ===
* [[Uniwersytet w Pireusie]] [http://www.unipi.gr/eng_site/default.php]
* TEI - wyższa uczelnia techniczna typu greckiego, zbliżonego do polskich WSI [http://3w.teipir.gr/tp/TEIeng/]
 
=== Muzea ===
 
Miejska Galeria Malarstwa [http://www.culture.gr/4/42/422/42201/42201e/e42201e1.html]
 
=== Kluby sportowe ===
* [[Olympiakos SFP]] - piłka nożna - Stadion Karaiskaki [http://www.olympiakos.gr/]
* [[Olympiakos BC|Olympiakos Pireus]] - koszykówka - Stadion Pokoju i Przyjaźni [http://members.tripod.com/~MAVROS/thrilos.html]
* Ethnikos Pireus
 
* Pasalimani (Zea)
* Mikrolimano
* Krążownik pancerny [[Georgios Averof (1911)|"Georgios„Georgios Averof"Averof”]] (Trokadero Marina, Palaio Faliro), okręt-muzeum, pływał w latach 1911 - 19551911–1955.
 
== Miasta partnerskie ==
 
== Ciekawostka ==
Pireus znany jest również dzięki przebojowi ''Dzieci Pireusu'' (gr. ''Τα παιδιά του Πειραιά''), śpiewanemu przez [[Melina Mercouri|Melinę Mercouri]], pochodzącego z filmu ''Nigdy w niedzielę'' reż. [[Jules Dassin|Jules'aJules’a Dassina]].
 
== Przypisy ==
{{Przypisy}}
 
== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.greece.org/poseidon/work/sea-ports/piraeus.html Historia portu w Pireusie] {{lang|en}}
* [http://www.statistics.gr Państwowa służba statystyczna Grecji]
 
== Przypisy ==
{{Przypisy}}
 
{{Kontrola autorytatywna}}
 
[[Kategoria:Pireus|* ]]
[[Kategoria:Miasta starożytnej Grecji]]
[[Kategoria:Miasta w Grecji]]
66 081

edycji