Język hurycki: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 28 bajtów ,  3 lata temu
poprawa przek., WP:SK+ToS+mSK, +wikisłownik
(→‎Imiona własne w języku huryckim: Poprawiono literówkę)
Znaczniki: Z internetu mobilnego Z wersji mobilnej
(poprawa przek., WP:SK+ToS+mSK, +wikisłownik)
[[Plik:Hurrian-language-rus.PNG|thumb|Rozpowszechnienie języka huryckiego w II tysiącleciu p.n.e.]]
[[Plik:Hurritische hymne.gif|thumb|Hymn w języku huryckim; tekst z około 1400 rok p.n.e.]]
'''Język hurycki''' – wymarły język, używany przez [[Huryci|Hurytów]] na obszarach północnej [[Mezopotamia|Mezopotamii]], nad jeziorem [[Wan (jezioro)|Wan]], wschodniej [[Anatolia|Anatolii]] i [[Syria starożytna|Syrii]] północnej już w połowie III tysiąclecia p.n.e.
 
== Źródła do badań nad językiem huryckim ==
Język hurycki poświadczony jest w dokumentach, spisanych na tabliczkach glinianych [[Pismo klinowe|pismem klinowym]]<ref name="Uberti46">M. L. Uberti, ''Wprowadzenie do historii starożytnego Bliskiego Wschodu'', Warszawa 2010, s. 46.</ref>. Za źródła do badań nad nim uchodzą huryckie teksty, nazwy własne i geograficzne oraz wyrazy, odkryte w tekstach niehuryckich.
 
Najstarszym huryckim zabytkiem pisanym jest datowana na koniec III tysiąclecia p.n.e. inskrypcja [[Tiszatal]]a z [[Urkisz]]. Jest to dokument fundacyjny. Następnymi w kolejności chronologicznej są [[Dialekt babiloński|teksty babilońskie]] prawdopodobnie z [[Larsa|Larsy]]. Mają charakter religijny i magiczny. Na koniec XVIII wieku datowana jest dokumentacja religijna z [[Mari]]. Zachowało się sześć fragmentów tekstu. W egipskim [[Amarna|Tell el-Amarna]] znaleziono tzw. „[[list z Mitanni]]”, napisany przez [[Tuszratta|Tuszrattę]]. List należy do jednego z najważniejszych świadków języka huryckiego. Z XIV–XIII wieku p.n.e. pochodzą odkrycia z [[Hattusa]]. Zabytki stanowią najliczniejszy zbiór tekstów huryckich. Na ten sam okres datowane są teksty z [[Ugarit]], pisane między innymi w [[Alfabet ugarycki|alfabecie ugaryckim]]. Z XIII wieku p.n.e. pochodzą teksty z [[Emar]] o charakterze słownikowym, medycznym i magicznym, oraz z [[Cypr (wyspa)|Cypru]], co do których istnieje przypuszczenie, że zostały napisane w języku huryckim [[Pismo cypro-minojskie|pismem cypro-minojskim]]. Wyrazy huryckie w tekstach, pisanym innym językiem, odkryte zostały w źródłach z [[Arrapha]], [[Alalach]], Ugarit i Hattusa<ref>M. Popko, ''Huryci'', Warszawa 2005, s. 106.</ref>.
 
== Charakterystyka języka ==
Język hurycki należy do [[Języki huro-urartyjskie|huro-urartyjskiej]] rodziny językowej. Pokrewieństwo języka huryckiego z urartyjskim, będącym późną formą huryckiego, udowodniono już w dziewiątej i dziesiątej dekadach XIX wieku na skutek badań nad językiem urartyjskim. W 1954 roku badacze języka urartyjskiego – [[Georgij Klimow]] i [[Jan Braun]] – wykazywali jego pokrewieństwo z [[Języki wajnachskie|językami wajnachskimi]] z grupy językowej [[Języki północno-wschodniokaukaskie|nachijsko-dagestańskiej]]<ref name="Popko107"/>, niemniej jednak – z powodu dalszej analizy – twierdzenie, że język hurycki jest spokrewniony z [[Języki kaukaskie|językami kaukaskimi]], jest pozbawione podstaw<ref>J. Laessoe, ''Ludy Asyrii'', Warszawa 1972, s. 41.</ref>.
 
Hurycki jest językiem [[Aglutynacyjność|aglutynacyjnym]], [[Język ergatywno-absolutywny|ergatywnym]] i [[Języki polisyntetyczne|polisyntetycznym]]<ref name="Popko107">M. Popko, ''Huryci'', Warszawa 2005, s. 107.</ref>.
 
Słownictwo Hurytów miało liczne zapożyczenia z [[Język akadyjski|akadyjskiego]] i [[Język sumeryjski|sumeryjskiego]] (m.in. ''szarii'' – król, ''hikalli'' – pałac, ''tamkari'' – kupiec, ''tabali'' – kowal), co sugeruje, że [[Huryci]], zanim przybyli do Mezopotamii, byli ludem stosunkowo słabo rozwiniętym. W dostępnych tekstach huryckich dostrzegalne jest zróżnicowanie dialektalne. Najlepiej rozwinięte wydawały się dialekty zachodnie, prezentowane przez „list z Mitanni”, znaleziska z Hattuszy oraz [[Ugarit]]<ref name="Popko108">M. Popko, ''Huryci'', Warszawa 2005, s. 108.</ref>. W II tysiącleciu p.n.e. język wzbogacił się o element indoirański. Tzw. ''marijannu'' (rydwan i człowiek na rydwanie<ref>J. Laessoe, ''Ludy Asyrii'', Warszawa 1972, s. 129.</ref>), dzięki umiejętności posługiwania się zaprzęgniętymi w konie rydwanami, przeniknęli na [[Wyżyna Armeńska|Wyżynę Armeńską]] i stworzyli podwaliny do powstania państwa [[Mitanni]]<ref name="Uberti47">M. L. Uberti, ''Wprowadzenie do historii starożytnego Bliskiego Wschodu'', Warszawa 2010, s. 47.</ref>. Z tego okresu pochodzą takie zapożyczenia, jak, na przykład, ''hapalki'' – żelazo. Wyraz ten za pośrednictwem Hurytów przyjął się w języku akadyjskim<ref name="Popko108"/>.
 
Łatwe do ustalenia, dzięki dostarczonemu materiałowi źródłowemu, są huryckie imiona osób. Wyróżniają się między nimi imiona teoforyczne, które w większości składają się z dwóch członów: atrybutu i imienia bóstwa, na przykład: Szarrikuszuh – [[Kuszuh]] jest królem. Powszechnie używano zdrobnień od imion, opartych na imionach bóstw, na przykład: Kiliteszub – Kilija. Imiona były tworzone także od wyrazów pospolitych, do których dodawano morfem słowotwórczy<ref>M. Popko, ''Huryci'', Warszawa 2005, s. 109.</ref>.
{{wikisłownik|hurycki}}
 
== Przypisy ==
== Bibliografia ==
* Laessoe J., ''Ludy Asyrii'', Warszawa 1972.
* {{Cytuj|autor = [[Maciej Popko]]; |tytuł = Huryci |data = 2005 |isbn = 83-06-02969-0 |miejsce = Warszawa |wydawca = Państwowy Instytut Wydawniczy |oclc = 749506212 }}
* {{Cytuj|autor = Maria Luisa Uberti |tytuł = Wprowadzenie do historii starożytnego Bliskiego Wschodu |data = 2010 |isbn = 978-83-235-0680-5 |inni = Andrzej Mrozek (tłum.); Marek Stępień (red.) |miejsce = Warszawa |wydawca = Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego |oclc = 751354697 }}
 
[[Kategoria:Języki starożytnego Bliskiego Wschodu|H]]