Alpy: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 761 bajtów ,  2 lata temu
sekcja uwagi
(→‎Podział geograficzny: drobne merytoryczne, źródła/przypisy, drobne techniczne)
(sekcja uwagi)
'''Alpy''' ([[język francuski|fr.]] ''Alpes'', [[język niemiecki|niem.]] ''Alpen'', [[język włoski|wł.]] ''Alpi'', [[język słoweński|słoweń.]] ''Alpe'', [[Język romansz|ret.]] ''Alps'') – najwyższy [[łańcuch górski]] [[Europa|Europy]], ciągnący się łukiem od wybrzeża [[Morze Śródziemne|Morza Śródziemnego]] w okolicy [[Savona|Savony]] po dolinę [[Dunaj]]u w okolicach [[Wiedeń|Wiednia]]. Łańcuch ma długość około 1200 km, szerokość od 150 do 250 km i zajmuje powierzchnię około 220 tys. km².
 
Grań główna Alp biegnie od przełęczy [[Colle di Cadibona|Bocchetta di Altare]] (daw. nazwa [[Colle di Cadibona]]), która oddziela Alpy od [[Apeniny|Apeninów]]){{u|SOIUSA}}{{r|SOIUSA s.3}}, najpierw w kierunku południowo-zachodnim, następnie północno-zachodnim, północnym i na najdłuższym odcinku w kierunku północno-wschodnim aż do Höflein an der Donau na północnym skraju [[Las Wiedeński|Lasu Wiedeńskiego]].
 
Najwyższym szczytem Alp, a zarazem całej Europy, jest położony na [[granica państwowa|granicy]] francusko-włoskiej [[Mont Blanc]] ([[język włoski|wł.]] ''Monte Bianco''). Wznosi się na wysokość 4808{{r|mapCH MtBlanc}} m [[n.p.m.]]
 
Alpy położone są na terytorium kilku państw europejskich, są to{{u|SOIUSA}} od południowego-zachodu: [[Monako]], [[Francja]], [[Włochy]], [[Szwajcaria]], [[Liechtenstein]], [[Niemcy]], [[Austria]], [[Słowenia]], [[Węgry]]{{u|Monako}}. Niektóre z nich, w których Alpy zajmują znaczącą część terytorium, nazywane są często [[Kraje alpejskie|alpejskimi]].
 
== Nazwa ==
{{Dopracować|sekcja|<li>Nie istnieje jeden oficjalny, uniwersalny podział Alp na grupy górskie używany we wszystkich krajach alpejskich, mimo podejmowanych prób stworzenia międzynarodowej klasyfikacji podgrup Alp. [[Suddivisione Orografica Internazionale Unificata del Sistema Alpino|SOIUSA]] jest tylko jednym z wielu podziałów (ma swój odrębny artykuł), a [[AVE]] dotyczy tylko Alp Wschodnich, czyli innego artykułu.</li><li> Zupełny brak źródeł. Powielono (zbyt szczegółowo) wiele informacji z innych artykułów bez podania źródeł.</li><li> Błędy w nazewnictwie – swobodne tłumaczenie nazw. [[Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej]] nie wymienia wielu poniższych nazw polskich.</li><li>Podziałów na podgrupy górskie dokonuje się na podstawie różnorodnych cech fizycznogeograficznych. Nad aspektami geologicznymi mogą przeważać inne, w szczególności ukształtowanie terenu (góry są pojęciem geomorfologicznym!). "Odmienność geologiczna budowy" (lub jej brak) nie musi decydować o podziałach geograficznych. Nieuźródłowiona podsekcja ''Podział geologiczny'' obejmuje tylko Alpy Wschodnie.</li>}}
=== Podział geograficzny ===
W podstawowym podziale wyróżnia się dwie{{u|SOIUSA}} części: wyższe [[Alpy Zachodnie]] oraz niższe [[Alpy Wschodnie]]. Granica przebiega obniżeniem [[Jezioro Bodeńskie|Jeziora Bodeńskiego]], doliną górnego [[Ren]]u, [[przełęcz]]ą [[Splügenpass|Splügen]] i doliną [[Valle San Giacomo]]{{r|mapCH Valle San Giacomo}}{{r|KSNGbrak}}{{r|KSNGcytat}}, aż do jeziora [[Lago di Como]].
 
Tak przyjęty podział na Alpy Wschodnie i Alpy Zachodnie nie jest kwestią arbitralnych ustaleń, lecz {{fakt|data=2017-11|posiada istotne uzasadnienie w odmienności geologicznej budowy Alp Wschodnich i Alp Zachodnich.}}
{{Wikicytaty|dopełniacz=o Alpach}}
{{wikisłownik|Alpy}}
 
== Uwagi ==
{{Uwagi
|SOIUSA= Według klasyfikacji [[Suddivisione Orografica Internazionale Unificata del Sistema Alpino|SOIUSA]].{{r|SOIUSA}}
|Monako= Żaden fragment [[Monako]] nie leży ponad 300 m n.p.m., czyli nie znajduje się na obszarze górskim. Klasyfikacja [[Partizione delle Alpi]] włączała południową część Prowansji i Monako do Alp, ale spotykało się to krytyką, np. Marazziego.{{r|SOIUSA}}
}}
 
== Przypisy ==
|KSNGcytat={{cytuj stronę| url = http://ksng.gugik.gov.pl/wpngs.php | tytuł = Urzędowy wykaz polskich nazw geograficznych świata, Przedmowa, s. XVIII; Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej przy Głównym Geodecie Kraju, Warszawa, 2013 | data dostępu = 2019-07-20| autor = Główny Urząd Geodezji i Kartografii}}{{cytat|Niewymienienie danego obiektu jest jednoznaczne ze stwierdzeniem, że Komisja nie zaleca dla niego polskiej nazwy, nawet jeżeli taka spotykana jest w niektórych publikacjach.}}
|mapCH Valle San Giacomo={{cytuj stronę| url = https://map.geo.admin.ch/?lang=de&topic=ech&bgLayer=ch.swisstopo.pixelkarte-farbe&layers=ch.swisstopo.zeitreihen,ch.bfs.gebaeude_wohnungs_register,ch.bav.haltestellen-oev,ch.swisstopo.swisstlm3d-wanderwege&layers_visibility=false,false,false,false&layers_timestamp=18641231,,,&E=2744401.86&N=1141605.16&zoom=4 | tytuł = Karten der Schweiz - Schweizerische Eidgenossenschaft - ''map.geo.admin.ch'' | autor = ''Bundesamt für Landestopografie'' | data dostępu = 2019-07-20}}
|SOIUSA={{cytuj stronę| url = http://www.fioridimontagna.it/it/soiusa/Artic-11p-AtlOrAlpi-SOIUSA.pdf | tytuł = La “Suddivisione orografica internazionale unificata del Sistema Alpino” (SOIUSA) | opublikowany = Fioridimontagna.it | autor = Sergio Marazzi | język = it | data dostępu = 2019-07-20}}
}}
 
1561

edycji