Estetyka: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 18 bajtów ,  2 lata temu
drobne redakcyjne
(Redukuję zapis autora)
(drobne redakcyjne)
'''Estetyka''' ([[gr.]] ''aisthetikos'' - dosł. 'dotyczący„dotyczący poznania zmysłowego'zmysłowego”, ale też 'wrażliwy'„wrażliwy”) – dziedzina filozofii zajmująca się [[piękno|pięknem]] i innymi [[wartości estetyczne|wartościami estetycznymi]]. W polskiej literaturze filozoficznej przedmiot estetyki w sposób najbardziej precyzyjny został określony przez [[Maria Gołaszewska|Marię Gołaszewską]] w jej książce pt. ''Zarys estetyki'', gdzie opisano estetykę jako naukę zajmującą się tzw. ''sytuacją estetyczną''. W ramy sytuacji estetycznej wchodzą artysta (twórca), proces twórczy, dzieło sztuki, odbiorca, proces percepcji sztuki oraz wartości estetyczne. Zadaniem estetyki filozoficznej jest opisać relacje pomiędzy poszczególnymi elementami ''sytuacji estetycznej''.
{{dopracować|styl}}
'''Estetyka''' ([[gr.]] ''aisthetikos'' - dosł. 'dotyczący poznania zmysłowego', ale też 'wrażliwy') – dziedzina filozofii zajmująca się [[piękno|pięknem]] i innymi [[wartości estetyczne|wartościami estetycznymi]]. W polskiej literaturze filozoficznej przedmiot estetyki w sposób najbardziej precyzyjny został określony przez [[Maria Gołaszewska|Marię Gołaszewską]] w jej książce pt. ''Zarys estetyki'', gdzie opisano estetykę jako naukę zajmującą się tzw. ''sytuacją estetyczną''. W ramy sytuacji estetycznej wchodzą artysta (twórca), proces twórczy, dzieło sztuki, odbiorca, proces percepcji sztuki oraz wartości estetyczne. Zadaniem estetyki filozoficznej jest opisać relacje pomiędzy poszczególnymi elementami ''sytuacji estetycznej''.
 
== Estetyka ''implicite'' i ''explicite'' ==
Estetyka jako systematycznie prowadzony namysł nad pięknem i sztuką jest najmłodszą dziedziną filozofii. ''Explicite'' pojawiła się w XVIII wieku za sprawą [[Alexander Gottlieb Baumgarten|Aleksandra Gottlieba Baumgartena]], który wyznaczył jej zadanie opisywania procesów poznawczych, czyli ''de facto'' traktował jako gałąź [[epistemologia|epistemologii]]. Takie rozumienie estetyki obecne jest jeszcze w ''Krytyce czystego rozumu'' [[Immanuel Kant|Immanuela Kanta]] (estetyka transcendentalna), jednak już w ''Krytyce władzy sądzenia'' Kant zrywa z epistemologicznie rozumianym pojęciem estetyki i kładzie podwaliny pod nową gałąź filozofii - estetykę jako wiedzę o pięknie i sztuce. Od czasów Kanta estetyka funkcjonuje jako "regularna„regularn”" dziedzina filozoficzna, uprawiana przez myślicieli tej miary co [[Friedrich Wilhelm Joseph von Schelling|Schelling]], [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Hegel]] czy [[Theodor Adorno|Adorno]]. Jest to tzw. estetyka ''explicite''.
 
Pod pojęciem estetyki ''implicite'' rozumie się bądź wszelkie poglądy na temat piękna i sztuki, które pojawiały się u filozofów, artystów i twórców doktryn artystycznych przy okazji omawiania innych zagadnień, bądź koncepcje powstające poza [[paradygmat]]em estetyki jako gałęzi filozofii świadomej swoich metod i celów poznawczych. Stąd też np. [[Władysław Tatarkiewicz]] mógł pisać historię estetyki od starożytności, przez średniowiecze, aż po XVIII wiek, chociaż samo pojęcie estetyki jako dziedziny wiedzy w owych epokach nie istniało.
 
Rozróżnienie między estetyką ''explicite'' i ''implicite'' z pewnością nie jest wystarczającojasno jasneokreślone. Pojawiało się wiele koncepcji – w starożytności koncepcja [[pitagorejczycy|pitagorejczyków]] czy [[Platon|platońska]] koncepcja wartości poznawczej sztuki – które można by dziś nazwać estetykami, chociaż, gdy powstawały, pojęcie estetyki jeszcze nie istniało.
 
== Estetyka w XX wieku ==
W ramach estetyki nie pojawił się żaden nowy prąd filozoficzny, jak np. [[filozofia dialogu]] czy [[personalizm]] w [[etyka|etyce]]. Ma za to miejsce sytuacja odwrotna, wszelkie możliwe nurty filozoficzne odciskają swoje piętno na estetyce. Na przestrzeni XX wieku pojawiały się: estetyka pragmatyczna ([[John Dewey]]), marksistowska ([[György Lukács]]), fenomenologiczna ([[Roman Ingarden]]), feministyczna ([[Carolyn Korsmeyer]]), ekologiczna ([[Gernot Boehme]]) czy [[neuroestetyka]] ([[Semir Zeki]]). Estetyka ostatnich lat stanowi obszar badań interdyscyplinarnych. Na szczególną uwagę zasługują koncepcje [[estetyka neopragmatyczna|estetyki neopragmatycznej]] [[Richarda Shustermana]] i [[anestetyka|anestetyki]] [[Wolfgang Welsch|Wolfganga Welscha]]. Ten ostatni ogłosił estetykę "współczesną„współczesną ''filozofią pierwszą''" - zdaniem Welscha Zachód podlega procesowi estetyzacji kultury w stopniu budzącym obawę, odruchem na estetyzację jest anestetyzacja (stępienie zmysłów), zadaniem estetyki jest badanie procesów estetyzacji i anestetyzacji. Również za przyczyną Welscha rozwija się tzw. [[estetyka transkulturowa]], której w Polsce głównym przedstawicielem i popularyzatorem jest [[Krystyna Wilkoszewska]].
 
== Bibliografia ==
* M. Gołaszewska, ''Zarys estetyki'', PWN, Warszawa, 1985.
* ''Estetyki filozoficzne XX wieku'', red. K. Wilkoszewska, Universitas, Kraków, 2000.
* W. Tatarkiewicz, ''Historia estetyki'', t. I, Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, Wrocław, 1962.
{{wikisłownik|estetyka}}
* [http://www.iphils.uj.edu.pl/pte Polskie Towarzystwo Estetyczne]
 
* {{SEP | url = aesthetics-of-everyday/ | autor = Yuriko Saito | tytuł = Aesthetics of the Everyday | data = 2015-09-30 | data dostępu = 2017-12-30 }}
 
Anonimowy użytkownik