Stekowce: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 2158 bajtów ,  2 lata temu
cz. III. c.d.n.
(cz. II. c.d.n.)
(cz. III. c.d.n.)
'''Stekowce''' (Monotremata) – [[rząd (biologia)|rząd]] prymitywnych [[ssaki|ssaków]] charakteryzujących się [[jajorodność|jajorodnością]]. Nazwa łacińska, Monotremata (jednootworowce), nawiązuje do faktu, że ich [[układ pokarmowy]], [[układ wydalniczy kręgowców|wydalniczy]] i [[układ rozrodczy|rozrodczy]] mają wspólne ujście w [[kloaka (biologia)|steku]] (''cloaca'').
 
Z [[filogeneza|filogenetycznego]] punktu widzenia stekowce stanowią osobną linię rozwojową. Od gadów oddzieliły się w [[mezozoik]]u. Planowane sekwencjonowanie genomu dziobaka powinno rzucić nowe światło na wiele pytań związanych z ich ewolucyjną historią<ref>{{cytuj stronę | url = http://www.ensembl.org/Ornithorhynchus_anatinus/index.html | tytuł = Platypus (''Ornithorhynchus anatinus'') | opublikowany = Ensembl | data dostępu = 2007-10-21}}</ref>. Współcześnie żyjące stekowce występują na obszarze [[kraina australijska|krainy australijskiej]], a ściślej na kontynencie [[Australia (kontynent)|australijskim]], na [[Nowa Gwinea|Nowej Gwinei]] i [[Tasmania|Tasmanii]].
 
== Systematyka i taksonomia ==
 
Dziobak australijski występuje wzdłuż wschodniego wybrzeża Australii i na Tasmanii. Zasięg występowania jest przeważnie ciągły, jedynie na niektórych obszarach [[Queensland]]u obecne są izolowane populacje lub tylko osobniki migrujące. Analizy [[filogeografia|filogeograficzne]] sugerują występowanie dwóch głównych [[klad]]ów dziobaków: z Australii kontynentalnej i z Tasmanii/King Island. Ostatni wspólny przodek tych dwóch kladów żył prawdopodobnie nie więcej niż milion lat temu{{r|Gongora2012}}. Kolczatka australijska ma szeroki [[zasięg (biogeografia)|zasięg występowania]], obejmujący Australię, Tasmanię i większą część Nowej Gwinei. Prakolczatki (''Zaglossus'') występują na Nowej Gwinei: ''Z. bruijnii'' na zachodzie, ''Z. bartoni'' w centrum i na wschodzie, a ''Z. attenboroughi'' znana jest tylko z [[Pegunungan Cyclops|Gór Cyclops]] na północnym wybrzeżu{{r|Flannery1998|Helgen2012}}. Możliwe jednak, że zasięg występowania ''Z. bruijnii'' obejmuje również Australię; Helgen i in. (2012) opisali stary okaz muzealny tego gatunku zebrany w 1901 roku w regionie West Kimberley w zachodniej Australii{{r|Helgen2012}}. O występowaniu tego gatunku w Australii świadczą również naskalne malowidła [[Aborygeni australijscy|Aborygenów]] oraz opowieści Aborygenów z East Kimberley, mówiące o kolczatce innej od ''Tachyglossus''. Sugeruje to, że ''Z. bruijnii'' jeszcze do niedawna (do XX wieku) występowała w Australii, a być może [[relikt]]owe populacje żyją tam do dziś{{r|Helgen2012}}.
 
== Ekologia ==
Dziobak prowadzi skryty tryb życia. Żyje wyłącznie w zbiornikach wodnych, często bardzo zimnych, gdzie poluje na wodne bezkręgowce, głównie [[mięczaki]]. Grube futro chroni go przed wychłodzeniem{{r|Warren2008}}. Jest aktywny głównie w nocy, kiedy jest chłodniej, gdyż źle znosi wysokie temperatury. Dziobakom zagraża niewiele drapieżników – mimo iż rozmnażają się powoli{{r|Szarski1985}}, wciąż są względnie liczne w naturalnych siedliskach, choć rośnie liczba zagrożeń dla tego gatunku, a wiele populacji straciło na liczebności lub całkiem wyginęło{{r|Bino2019}}.
 
Kolczatki australijskie zasiedlają bardzo różnorodne siedliska{{r|Helgen2012}}. Podobnie jak dziobaki prowadzą głównie [[nocny tryb życia]], choć zimą często pożywiają się również w dzień. Preferują temperatury od 16 do 20 °C, nie pożywiają się poniżej 9 i powyżej 32 °C{{r|Abensperg1992}}. Prakolczatki żyją głównie w lasach deszczowych i podgórskich łąkach{{r|Helgen2012}}. Spotykane są na dużych wysokościach: ''Zaglossus bruijnii'' dochodzi do co najmniej 2250 m n.p.m., ''Z. bartoni'' żyje na wysokości 2000–3200 m n.p.m., a ''Z. attenboroughi'' – 1600 m n.p.m.{{r|Flannery1998}}
 
== Morfologia ==
* żebra szyjne nie są zrośnięte z kręgami
 
[[Plik:Echidna - melbourne zoo.jpg|250px|right|thumb|[[Kolczatka australijska]]]]
; Cechy przybliżające je do ssaków:
* [[żuchwa]] zbudowana z jednej kości
* układ krążenia i oddychania typowy dla ssaków
 
[[Plik:Echidna - melbourne zoo.jpg|250px|right|thumb|[[Kolczatka australijska]]]]
; Cechy szczególne:
* kolce jadowe na tylnych kończynach (czynne tylko u [[samiec|samców]] [[dziobak]]ów)
 
== Przypisy ==
{{Przypisy|2|
<ref name="miiz">Systematyka i nazwy polskie za: {{Cytuj książkę | autor = Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz| tytuł = Polskie nazewnictwo ssaków świata | wydawca = Muzeum i Instytut Zoologii PAN | miejsce = Warszawa | rok = 2015 | isbn = 978-83-88147-15-9| strony = 1}}</ref>
<ref name="msw">{{MSW3 | id = 10300001| nazwa = Monotremata| data = 2019-12-31}}</ref>
<ref name=Gongora2012>{{Cytuj pismo |autor=Jaime Gongora, Amelia B. Swan, Amanda Y. Chong, Simon Y.W. Ho, Chandramaya S. Damayanti, Stephen Kolomyjec, Tom Grant, Emily Miller, David Blair, Elise Furlan, Nick Gust |rok=2012 |tytuł=Genetic structure and phylogeography of platypuses revealed by mitochondrial DNA |czasopismo=Journal of Zoology |wolumin=286 |wydanie=2 |strony=110–119 |doi=10.1111/j.1469-7998.2011.00854.x |język=en}}</ref>
<ref name=Flannery1998>{{Cytuj pismo |autor=T.F. Flannery, C.P. Groves |rok=1998 |tytuł=A revision of the genus ''Zaglossus'' (Monotremata, Tachyglossidae), with description of new species and subspecies |czasopismo=Mammalia |wolumin=62 |wydanie=3 |strony=367–396 |doi=10.1515/mamm.1998.62.3.367 |język=en}}</ref>
<ref name=Abensperg1992>{{Cytuj pismo |autor=M. Abensperg-Traun, E.S. De Boer |rok=1992 |tytuł=The foraging ecology of a termite- and ant-eating specialist, the echidna ''Tachyglossus aculeatus'' (Monotremata: Tachyglossidae) |czasopismo=Journal of Zoology |wolumin=226 |wydanie=2 |strony=243–257 |doi=10.1111/j.1469-7998.1992.tb03837.x |język=en}}</ref>
<ref name=Szarski1985>{{Cytuj książkę |autor=Henryk Szarski |rok=1985 |tytuł=Historia zwierząt kręgowych |wydanie=IV |wydawca=Państwowe Wydawnictwo Naukowe |miejsce=Warszawa |isbn=}}</ref>
<ref name=Warren2008>{{Cytuj pismo |autor=Wesley C. Warren i inni |rok=2008 |tytuł=Genome analysis of the platypus reveals unique signatures of evolution |czasopismo=Nature |wolumin=453 |strony=175–183 |doi=10.1038/nature06936 |język=en}}</ref>
<ref name=Bino2019>{{Cytuj pismo |autor=Gilad Bino, Richard T Kingsford, Michael Archer, Joanne H Connolly, Jenna Day, Kimberly Dias, David Goldney, Jaime Gongora, Tom Grant, Josh Griffiths, Tahneal Hawke, Melissa Klamt, Daniel Lunney, Luis Mijangos, Sarah Munks, William Sherwin, Melody Serena, Peter Temple-Smith, Jessica Thomas, Geoff Williams, Camilla Whittington |rok=2019 |tytuł=The platypus: evolutionary history, biology, and an uncertain future |czasopismo=Journal of Mammalogy |wolumin=100 |wydanie=2 |strony=308–327 |doi=10.1093/jmammal/gyz058 |język=en}}</ref>
}}
 
23 925

edycji