Zgorzelec: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 152 bajty ,  2 lata temu
m
Znacznik: edytor kodu źródłowego 2017
Znacznik: edytor kodu źródłowego 2017
 
== Historia ==
[[Plik:Goerlitz 1575.jpg|thumb|Widok miasta „Gorlitz” od wschodu, [[1575]]]]
[[Plik:Görlitz 1650 Merian.jpg|thumb|Widok miasta „Görlitz” w [[1650]] na [[Miedzioryt|miedziorycie]] [[Matthäus Merian|Matthäusa Meriana]]. Teren dzisiejszego Zgorzelca widoczny z prawej strony jako przedmieście [[Görlitz]]]]
[[Plik:Plan der Stadt Goerlitz (um 1750).jpg|thumb|Mapa miasta „Goerlitz” i jego wschodniego przedmieścia (u góry mapy) z [[1750]]]]
* okolice obecnego Zgorzelca początkowo zamieszkiwali [[Bieżuńczanie]] (Besunzane civitates II) oraz [[Milczanie]] (Milzane civitates XXX) wymienieni w połowie IX wieku w nocie „[[Geograf Bawarski|Geografa Bawarskiego]]” sporządzonej dla [[Ludwik II Niemiecki|Ludwika Niemca]]<ref>Descriptio civitatum et regionum ad septentrionalem plagam Danubii.</ref><ref>{{cytuj stronę |url=http://www.powiatzgorzelecki.pl/images/stories/pdf/publ_przewrower.pdf |tytuł=Szlakiem grodzisk słowiańskich i średniowiecznych zamków |autor=Waldemar Bena |data dostępu=2017-12-31}}</ref><ref>{{cytuj stronę |url=http://archeologia.com.pl/2017/02/26/grodziska-plemienne-w-sudetach |tytuł=Wczesnośredniowieczne grodziska plemienne w Sudetach |autor=Krzysztof Jaworski |data=2017-02-26 |data dostępu=2017-12-31}}</ref><ref>[http://www.zinfo.hostings.pl/bombas3/szkice%20tom%202.pdf *] Szkice Górnołużyckie tom 2 W. Bena, U. Zubrzycka, P. Zubrzycki, K. Fokt, {{ISSN|1642-5529}}, Zgorzelec 2004.</ref>.
* 871–894[[871]]–[[894]] – teren [[Państwo wielkomorawskie|państwa wielkomorawskiego]]
* na przełomie X i XI w. [[gród]] [[Serbołużyczanie|Serbołużyczan]] zajęty i włączony do Polski wraz z [[Łużyce|Łużycami]] przez [[Bolesław I Chrobry|Bolesława I Chrobrego]]; po jego śmierci przejściowo pod panowaniem [[Marchia Brandenburska|margrabiów brandenburskich]], następnie [[Czechy|Czech]]
* [[1071]] – Pojawia się najstarsza pisemna wzmianka o Zgorzelcu w dokumencie wystawionym przez cesarza [[Henryk IV Salicki|Henryka IV]]. Zgodnie z jego wolą [[biskup]]owi [[Diecezja miśnieńska|miśnieńskiemu]] [[Benon z Miśni|Benonowi]] zostało przekazanych z rąk [[Banicja|banity]] o imieniu Ozer osiem „[[Łan (miara powierzchni)|łanów królewskich]]” w „[[Villa (nazwa miejscowości)|Villa]] Goreliz” (''Gorelic'')<ref name="autonazwa1" />
* [[1076]] – osada wraz ze wschodnią częścią [[Łużyce Górne|Łużyc Górnych]] przyłączona do Czech
* [[1131]] – powstał gród nad [[Nysa Łużycka|Nysą Łużycką]] z polecenia [[Władcy Czech|czeskiego księcia]] [[Sobiesław I Przemyślida|Sobiesława]]
* [[1303]] – [[prawa miejskie]]<ref>Według ''Encyclopædia Britannica'' rok 1303, według ''PWN'' ok. 1215.</ref>
* 1319–1329[[1319]]–[[1329]] – miasto częścią piastowskiego [[Księstwo jaworskie|księstwa jaworskiego]] pod panowaniem [[Henryk I jaworski|Henryka I Jaworskiego]]. W 1319 miasto złożyło księciu hołd, a 26 sierpnia 1319 roku książę potwierdził przywileje miasta<ref>{{Cytuj | url=https://www.deutsche-biographie.de/pnd142400076.html#adbcontent | tytuł=Deutsche Biographie - Heinrich I<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=www.deutsche-biographie.de | data dostępu=2019-11-29}}</ref>
* 1346–1815[[1346]]–[[1815]] – miasto-członek górnołużyckiego [[Związek Sześciu Miast|Związku Sześciu Miast]]
* [[1377]] – powstało oddzielne [[księstwo Görlitz]] utworzone przez [[Władcy Czech|króla czeskiego]] i [[Święty cesarz rzymski|cesarza]] [[Karol IV Luksemburski|Karola IV]], z [[Jan Zgorzelecki|Janem Zgorzeleckim]] jako [[Książę|księciem]]
* [[1466]] – pod panowaniem [[Władcy Węgier|króla węgierskiego]] [[Maciej Korwin|Macieja Korwina]]
* [[1490]] – miasto ponownie w granicach [[Królestwo Czech|Korony Czeskiej]]
* 1618–1648[[1618]]–[[1648]] – zniszczenia w czasie [[Wojna trzydziestoletnia|wojny trzydziestoletniej]]
* [[1635]] – z Łużycami Górnymi włączone do [[Elektorat Saksonii|Elektoratu Saksonii]]
* 1697–1763[[1697]]–[[1763]] – we władaniu [[Król Polski|królów Polski]] [[August II Mocny|Augusta II Mocnego]] i [[August III Sas|Augusta III Sasa]]. Przez miasto biegła wówczas jedna z tras łączących [[Drezno]] i [[Warszawa|Warszawę]]<ref>{{Cytuj | url=http://www.dresden-warszawa.eu/pl/prolog/informacja-historyczna/ | tytuł=» Informacja historycznaDresden-Warszawa<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=www.dresden-warszawa.eu | język=pl | data dostępu=2019-11-29}}</ref>
* [[1806]] – miasto zostaje częścią [[Królestwo Saksonii|Królestwa Saksonii]], od 1807 w unii z [[Księstwo Warszawskie|Księstwem Warszawskim]]
* [[1815]] – po [[Kongres wiedeński|kongresie wiedeńskim]] włączony został do [[Królestwo Prus|Prus]] i stał się częścią prowincji [[Śląsk (prowincja)|Śląsk]] (''Schlesien''),
* od [[1848]] połączenie [[Transport kolejowy|kolejowe]] z [[Węgliniec|Węglińcem]], od [[1865]] z [[Lubań (województwo dolnośląskie)|Lubaniem]] i [[Jelenia Góra|Jelenią Górą]]
* 1914–1919[[1914]]–[[1919]] – w czasie [[I wojna światowa|I wojny światowej]] znajdował się tu [[Obóz jeniecki w Görlitz (1914–1919)|obóz jeniecki]], w którym Niemcy przetrzymywali m.in. Rosjan, Francuzów i Brytyjczyków a później już nie jako jeńców – Greków.
* [[1919]] – miasto zostaje częścią prowincji [[Dolny Śląsk (prowincja)|Dolny Śląsk]]
* W [[1940]] do Zgorzelca i okolic dotarł pierwszy gaz przesłany z [[Gazownia miejska w Wałbrzychu|Gazowni Miejskiej]] w [[Wałbrzych]]u i znacząco poprawiło rozwój miasta<ref>{{cytuj stronę |url=http://www.wroclaw.psgaz.pl/onas/historia/zg_wa/1935_2007 |tytuł=Historia Zakładu w Wałbrzychu – lata 1935–2007[[1935]]–[[2007]] |archiwum=https://web.archive.org/web/20150324061956/http://www.wroclaw.psgaz.pl/onas/historia/zg_wa/1935_2007 |zarchiwizowano=2015-03-24}}</ref>.
* w czasie [[II wojna światowa|II wojny światowej]] 1939–1945 obóz dla [[Jeniec wojenny|jeńców]] – podoficerów i szeregowych różnej narodowości ([[Stalag VIII A]]), przez który według szacunków przeszło ponad 100 tysięcy więźniów<ref>{{cytuj stronę |url=https://dolny-slask.org.pl/3254214,Zgorzelec,Stalag_VIII_A__niemiecki_oboz_jencow_wojennych.html |tytuł=Stalag VIII A – niemiecki obóz jeńców wojennych |opublikowany=dolny-slask.org.pl |data dostępu=2017-12-31}}</ref><ref>{{cytuj stronę |url=https://www.it.zgorzelec.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=81&Itemid=41 |tytuł=Stalag VIII A na Ujeździe |opublikowany=www.it.zgorzelec.pl |data dostępu=2017-12-31}}</ref>, a zginęło kilka tysięcy jeńców – głównie radzieckich i włoskich
* kwiecień [[1945]] – zacięte walki o sforsowanie [[Nysa Łużycka|Nysy Łużyckiej]] na północ od Zgorzelca w okolicach wsi [[Prędocice]], miasto nie zostało dotknięte bezpośrednimi działaniami wojennymi. Wysadzenie wszystkich mostów na [[Nysa Łużycka|Nysie Łużyckiej]] przez oddziały [[Schutzstaffel|SS]]
* [[1945]] – ustalenie granicy na Nysie Łużyckiej, w wyniku czego prawobrzeżna część miasta zostaje włączona do Polski; wysiedlenie dotychczasowej ludności do Niemiec
* [[1948]] – data powstania obowiązującej nazwy miasta (zamiast Zgorzelice)
* 6 lipca [[1950]] – podpisano tu [[układ zgorzelecki]] między [[Polska Rzeczpospolita Ludowa|PRL]] a [[Niemiecka Republika Demokratyczna|NRD]] uznający formalnie [[Granica na Odrze i Nysie Łużyckiej|granicę na Odrze i Nysie Łużyckiej]]
* Po [[II wojna światowa|II wojnie światowej]] osiedlono tu (oraz w [[Police|Policach]] w [[Województwo zachodniopomorskie|woj. zachodniopomorskim]]) dużą kolonię [[Grecy|greckich]] i [[Macedończycy|macedońskich]] uchodźców (głównie [[Komunizm|komunistycznych]] [[partyzant]]ów), którzy szukali schronienia w Polsce po [[Historia Grecji|greckiej wojnie domowej]] 1946–1948. Łącznie ich liczba sięgała 14 tysięcy osób. Wielu z nich wróciło do Grecji po upadku [[Dyktatura|dyktatury wojskowej]] i [[Amnestia|amnestii]] dla uczestników wojny. Od 1998<ref>{{cytuj stronę |url=https://www.zinfo.pl/artykuly/24060 |tytuł=JAK BAWILI SIĘ GRECY I POLACY 20 LAT TEMU? PIERWSZY FESTIWAL PIOSENKI GRECKIEJ | autor =Andrzej Żuber |opublikowany=www.zinfo.pl | data = 2017-07-05 | data dostępu=2019-09-18}}</ref> w mieście odbywa się festiwal piosenki greckiej (→ [[Eleni]]) pod patronatem [[Grecja|ambasady greckiej]] organizowany przez [[Nikos Rusketos|Nikosa (Nikolaosa) Rusketosa]].
* 1959–1965[[1959]]–[[1965]] – niedaleko Zgorzelca zlokalizowano odkrywkową [[Kopalnia Węgla Brunatnego Turów|Kopalnię Węgla Brunatnego Turów]] oraz [[Elektrownia Turów|Elektrownię Turów]].
* [[1998]] – 5 maja proklamowano powołanie wraz z Görlitz [[Europamiasto|Europamiasta Zgorzelec/Görlitz]] (Europastadt Görlitz/Zgorzelec)
 
{{Zobacz też|Tramwaje w Zgorzelcu|Most staromiejski Zgorzelec-Görlitz}}
2688

edycji