Makrozoobentos: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 8395 bajtów ,  1 rok temu
rozbudowa
m ({{Integruj}} zamieniam na {{Integracja}})
(rozbudowa)
[[Plik:Źródła Centurii - zoobentos.JPG|mały|[[Kiełże]] i [[wirki trójjelitowe|wypławki]] – przedstawiciele makrozoobentosu]]
{{Integracja|Makrobentos}}
[[Plik:Zoobentos sampling Krippenbach.jpg|mały|Pobór organizmów zoobentosowych siatką hydrobiologiczną i ich wybieranie z kuwety]]
{{Dopracować|źródła=2012-09}}
[[Plik:Przesiewanie bentosu.jpg|mały|Przesiewanie próby pobranej z dna cieku w celu oddzielenia makrobezkręgowców]]
'''Makrozoobentos''' – element [[bentos]]u, wodne [[zwierzęta]] [[bezkręgowce|bezkręgowe]] stosunkowo dużych rozmiarów. Do makrobentosu zaliczane są [[mięczaki]], [[pijawki]], [[skorupiaki]], [[owady wodne]]: [[ważki]], [[jętki]], [[widelnice]], [[chruściki]], [[muchówki]]. Makrobentos wykorzystywany jest w [[biomonitoring]]u wód ([[Rzeka|rzeki]], [[jezioro|jeziora]]).
'''Makrozoobentos, makrofauna bentosowa''' – zgrupowanie makrobezkręgowców bentosowych, a więc zwierząt zaliczanych do [[bentos]]u o stosunkowo dużych rozmiarach. Często w jego określeniu pomija się człon podkreślający aspekt zwierzęcy i jako synonimu używa nazwy '''makrobentos'''{{r|tonczyk|belgia|bis}}, choć formalnie termin [[makrobentos]] odnosi się także do roślin, obejmując też makroflorę<ref name=lmn>{{Cytuj stronę | url = https://life.bio.sunysb.edu/marinebio/glossary.lmn.html | tytuł = LMN | autor = J. Levinton | praca = Glossary of Marine Biology | język = en | data dostępu = 2020-01-30}}</ref>.
 
Samo określenie rozmiarów definiujących nie jest jednoznacznie ustalone i dotyczy nie tyle samych zwierząt, ile oczek [[kasarek|siatki hydrobiologicznej]] lub sita służących do ich poboru z siedliska. Według różnych badaczy może to być rozmiar od 0,3 mm × 0,3 mm do 1 mm × 1 mm{{r|tonczyk}}. Często są to wymiary 0,5 mm × 0,5 mm{{r|tonczyk}}<ref name="kkk">{{Cytuj książkę | autor = Andrzej Kołodziejczyk, Paweł Koperski, Maciej Kamiński | tytuł = Klucz do oznaczania słodkowodnej makrofauny bezkręgowej dla potrzeb bioindykacji stanu środowiska | wydawca = Główny Inspektorat Ochrony Środowiska | miejsce = Warszawa | data = 1998 | seria = Biblioteka Monitoringu Środowiska | strony = 2-9 | isbn = 83-7217-041-X}}</ref>. Pod uwagę może też być brany jedynie krótszy z wymiarów{{r|lmn}}. Bezkręgowce bentosowe o mniejszych rozmiarach określa się jako [[mejobentos]]<ref name="tonczyk">{{Cytuj książkę | tytuł = Klucz do oznaczania makrobezkręgowców bentosowych dla potrzeb oceny stanu ekologicznego wód powierzchniowych | wydawca = Główny Inspektorat Ochrony Środowiska | miejsce = Warszawa | data = 2013 | seria = Biblioteka Monitoringu Środowiska | strony = 6 | isbn = 978-83-61227-25-0 | inni = Grzegorz Tończyk, Jacek Siciński (red.) | rozdział = Makrobezkręgowce bentosowe | imię r = Grzegorz | nazwisko r = Tończyk | url = http://www.gios.gov.pl/images/dokumenty/pms/monitoring_wod/KLUCZ_MAKROFAUNA.pdf}}</ref>.
 
Do makrozoobentosu zalicza się przede wszystkim zwierzęta związane z różnego rodzaju podłożami podwodnymi – żyjące w osadach dennych, na kamieniach, na powierzchni roślin lub w ich wnętrzu ([[Owady minujące|minujące]]). Jednak oprócz gatunków ściśle [[zoobentos]]owych, zalicza się do niego zwierzęta także pływające swobodnie lub biernie lub zamieszkujące powierzchnię wody{{r|kkk}}, czyli z innych grup wyróżnianych w bardziej dokładnej klasyfikacji. Ponieważ to bardziej [[nekton]]iczny tryb życia, określa się je jako [[nektonobentos]] lub nektobentos{{r|tonczyk}}.
 
W Europie do słodkowodnych makrobezkręgowców bentosowych są zaliczani przedstawiciele następujących taksonów{{r|tonczyk}}:
* [[gąbki]]
* [[stułbiopławy]]
* [[wirki]]
* [[nitnikowce]]
* [[ślimaki]]
* [[małże]]
* [[wieloszczety]]
* [[skąposzczety]]
* [[pijawki]]
* [[bezpancerzowce]]
* [[przekopnice]]
* [[muszloraczki]]
* [[tarczenice]]
* [[wąsonogi]]
* [[lasonogi]]
* [[równonogi]]
* [[obunogi]]
* [[dziesięcionogi]]
* [[pajęczaki]]
* [[jętki]]
* [[ważki]]
* [[widelnice]]
* [[pluskwiaki różnoskrzydłe]]
* [[wielkoskrzydłe]]
* [[siatkoskrzydłe]]
* [[motyle]]
* [[chruściki]]
* [[chrząszcze]]
* [[muchówki]]
* [[mszywioły]].
 
W wodach morskich do częściej występujących grup makrofauny należą<ref name=belgia>{{Cytuj książkę | autor = Steven Degraer, Hans Hillewaert, Jan Wittoeck, Kris Hostens, Ward Appeltans, Jan Mees, Kris Cooreman, Edward Vanden Berghe, Tim Deprez, Magda Vincx | tytuł = The macrobenthos atlas of the Belgian part of the North Sea | wydawca = Belgian Science Policy | miejsce = Bruksela | data = 2006 | strony = 157-161 | isbn = 90-810081-6-1| url=http://www.vliz.be/imisdocs/publications/ocrd/100355.pdf}}</ref>:
* wieloszczety
* obunogi
* [[pośródki]]
* [[dziesięcionogi]]
* równonogi
* lasonogi
* [[cienkopancerzowce]]
* [[kleszczugi]]
* wąsonogi
* [[kikutnice]]
* [[bezczaszkowce]]
* [[koralowce]]
* [[szkarłupnie]]
* małże
* ślimaki
* [[chitony]]
* [[wstężnice]].
 
== Bioindykacja ==
Makrobezkręgowce bentosowe powszechnie są wykorzystywane do tworzenia biotycznych [[wskaźniki jakości wód|wskaźników jakości wód]], gdyż w [[ciek]]ach, zwłaszcza mniejszych, są jedną z dominujących grup organizmów i są stosunkowo łatwe do rozpoznania. Przy tym mają znaną [[Tolerancja ekologiczna|tolerancję ekologiczną]], więc można wyznaczyć ich wartość wskaźnikową. W pewnym uproszczeniu można przypisać taką wartość nie tylko konkretnym [[Gatunek wskaźnikowy|gatunkom wskaźnikowym]], ale większym grupom, których oznaczenie wymaga mniej dogłębnej wiedzy taksonomicznej. Przykładowo, zwykle larwy [[widelnice|widelnic]] czy [[jętki|jętek]] występują w wodach mało zanieczyszczonych, a larwy ''[[Chironomus]]'' czy [[Naididae|rureczniki]] znoszą większe [[Zanieczyszczenia wody|zanieczyszczenie]]{{r|kkk}}.
 
Jednym z najwcześniej stosowanych indeksów biotycznych opartych o skład makrozoobentosu był [[Indeks Biotyczny Rzeki Trent]]{{r|kkk}}, na którego podstawie rozwinięto kolejne indeksy dostosowane do innych [[ekoregion]]ów. Nieco inna grupa wskaźników uwzględnia nie tylko skład zoobentosu, ale również liczebność przedstawicieli poszczególnych grup. Podstawowym jej indeksem jest [[Sumaryczny Wskaźnik Jakości Wody]] (BMWP), również adaptowany do regionalnych warunków<ref>{{Cytuj pismo | autor = Małgorzata Gorzel, Ryszard Kornijów | tytuł = Biologiczne metody oceny jakości wód rzecznych | czasopismo = Kosmos. Problemy nauk biologicznych | wydanie = 53 | wolumin = 2 | strony = 183–191 | język = pl | data = 2004 | url = http://kosmos.icm.edu.pl/PDF/2004/183.pdf}}</ref>. Bardziej złożone indeksy są metriksami wielometrycznymi, czyli są wypadkową (np. średnią ważoną) indeksów składowych. Tworzące je indeksy składowe to indeksy ogólne takie jak BMWP lub szczegółowe odwołujące się do występowania konkretnych taksonów lub [[Funkcjonalne grupy troficzne|funkcjonalnych grup troficznych]]. Jednym ze wskaźników wielometrycznych jest [[Polski Wielometryczny Wskaźnik Stanu Ekologicznego Rzek]] (MMI_PL)<ref name="bis">{{cytuj książkę | tytuł = Przewodnik do oceny stanu ekologicznego rzek na podstawie makrobezkręgowców bentosowych | wydawca = Narodowa Fundacja Ochrony Środowiska, Główny Inspektorat Ochrony Środowiska | miejsce = Warszawa | data = 2012 | strony = 82–93 | inni = Barbara Bis (red.) | rozdział = Typy biocenotyczne rzek Polski: wyznaczenie granic klas za pomocą Polskiego Wielometrycznego Wskaźnika Stanu Ekologicznego Rzek MMI_PL, na podstawie makrobezkręgowców bentosowych (moduł oceny: RIVECO macro)| autor r = Barbara Bis, Artur Mikulec | url = http://www.gios.gov.pl/images/dokumenty/pms/monitoring_wod/PRZEWODNIK_DO_OCENY_STANU_EKOLOGICZNEGO_RZEK_MAKROBENTOS_2013.pdf}}</ref>.
 
Z tego względu stan biocenozy bezkręgowców bentosowych jest jednym z biologicznych elementów klasyfikacji [[stan ekologiczny wód|stanu ekologicznego wód]] wskazanych w [[ramowa dyrektywa wodna|ramowej dyrektywie wodnej]]. Ocenie podlega zarówno ich skład, jak i liczebność. Wskaźniki mające to ocenić powinny uwzględniać następujące parametry jako odchylenie od warunków referencyjnych: skład i liczebność makrofauny (obecność konkretnych gatunków lub ich grup oraz liczebność ogólna lub poszczególnych taksonów), stosunek ilościowy taksonów typowych dla wód zdegradowanych do taksonów typowych dla wód naturalnych oraz poziom [[różnorodność biologiczna|różnorodności biologicznej]] (całkowitej lub wewnątrz konkretnych grup). Dotyczy to wszystkich kategorii wód powierzchniowych – cieków, jezior, [[wody przejściowe|wód przejściowych]] i [[wody przybrzeżne|przybrzeżnych]]<ref>{{Cytuj książkę | autor = Working Group 2A | tytuł = Guidance document no. 13. Overall approach to the classification of ecological status and ecological potential | wydawca = Office for Official Publications of the European Communities | miejsce = Luksemburg | data = 2003 | strony = 8-10 | isbn = 92-894-6968-4 | url = https://circabc.europa.eu/sd/a/06480e87-27a6-41e6-b165-0581c2b046ad/Guidance%20No%2013%20-%20Classification%20of%20Ecological%20Status%20(WG%20A).pdf}}</ref>.
 
== Przypisy ==
{{Przypisy}}
 
[[Kategoria:Ekologia zwierząt]]
[[Kategoria:Zespoły organizmów wodnych]]
[[Kategoria:Ekologia zwierzątBiomonitoring]]
16 167

edycji