Rycerstwo: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 1528 bajtów ,  2 lata temu
m
MalarzBOT: przerabiam link na wywołanie szablonu {{encyklopedia PWN}}
m (Wycofano edycje użytkownika 79.163.239.79 (dyskusja). Autor przywróconej wersji to MemicznyJanusz.)
Znacznik: Wycofanie zmian
m (MalarzBOT: przerabiam link na wywołanie szablonu {{encyklopedia PWN}})
Początki rycerstwa sięgają czasów wczesnego średniowieczna. Był to stan o ściśle określonych prawach i obowiązkach. Pierwotnie rycerzem mógł być nazwany każdy konny wojownik, lecz od około XI wieku nazwę tę mógł nosić tylko wojownik [[Pasowanie na rycerza|pasowany na rycerza]]{{r|gutenberg}}.
 
Rycerstwo jako wyodrębniona grupa społeczna pojawiło się w końcu X wieku w północnej i wschodniej [[Francja|Francji]], w XI wieku — w [[Italia|Italii]], [[Niemcy|Niemczech]], chrześcijańskich państwach [[Półwysep Iberyjski|Półwyspu Iberyjskiego]] i w [[Anglia|Anglii]], później w krajach Europy Środkowej (w tym w [[Polska|Polsce]] od XII wieku)<ref>{{Cytujencyklopedia PWN|id url=https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/rycerstwo; 3970344.html | tytuł=rycerstwo - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=encyklopedia.pwn.pl | język=pl | data dostępu=2019-07-19}}</ref>.
 
Wpływ na powstanie tej grupy miały przemiany społeczno-polityczne na terenie dawnego [[Imperium Karolińskie|imperium Karolingów]]. Wiązały się one z kryzysem władzy centralnej i kształtowaniem się stosunków zależności [[feudalizm|feudalnej]]. Równocześnie nastąpił wzrost znaczenia [[ciężka jazda|ciężkiej konnicy]] w prowadzeniu wojen, powodujące zapotrzebowanie na konnych wojowników<ref>{{Cytujencyklopedia PWN|id url=https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/rycerstwo; 3970344.html | tytuł=rycerstwo - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=encyklopedia.pwn.pl | język=pl | data dostępu=2019-07-19}}</ref>. Początkowo o przynależności do stanu rycerskiego nie decydowało pochodzenie, lecz status materialny pozwalający na zakup kosztownego uzbrojenia i koni, jak również umiejętność walki konno. W skład rycerstwa wchodzili na początku [[wasal]]e różnych szczebli, zobowiązani do służby wojskowej na rzecz pana feudalnego, a także obciążeni obowiązkiem świadczenia takiej służby niektórzy członkowie grup ludności poddanej<ref>{{Cytujencyklopedia PWN|id url=https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/rycerstwo; 3970344.html | tytuł=rycerstwo - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=encyklopedia.pwn.pl | język=pl | data dostępu=2019-07-19}}</ref>. Rycerstwo w tym okresie było warstwą mającą charakter otwarty. Mogli do niej łatwo przeniknąć przedstawicielom bogatszych rodzin [[mieszczanie|mieszczańskich]] i [[chłopstwo|chłopskich]].
 
Od X do XII wieku następowało formowanie się rycerstwa jako osobnej grupy społecznej. Miedzy XII a XIII wiekiem rycerstwo przeobraziło się w stan zamknięty przed napływem ludzi z pozostałych grup społecznych cenzusem szlachetnego urodzenia<ref>{{Cytujencyklopedia PWN|id url=https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/rycerstwo; 3970344.html | tytuł=rycerstwo - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=encyklopedia.pwn.pl | język=pl | data dostępu=2019-07-19}}</ref>. Rycerze, którzy dysponowali kosztowną bronią żelazną oraz umieli się nią posługiwać, stanowili największą siłę militarną spośród wszystkich grup społecznych i trzon europejskich armii. Czasy największego znaczenia rycerstwa przypadły na epokę [[krucjata|krucjat]] (od końca XI do XIII wieku).
 
Kształtowaniu się tożsamości rycerstwa i jego odrębności jako warstwy społecznej sprzyjał rozwój swoistej obyczajowości, etyki i kultury rycerskiej. W tym okresie ustalił się specjalny rytuał pasowania na rycerza (mający charakter rytu inicjacyjnego i obrzędu religijnego). Atrybutami rycerza stały się [[miecz]] z pasem i [[ostrogi]]. Wzorcem była postać dzielnego wojownika, walczącego dla sławy, hojnego, bezwarunkowo wiernego podjętym zobowiązaniom.
Z czasem, pod wpływem [[Kościół katolicki|Kościoła katolickiego]], zakres obowiązków rycerza został poszerzony o zapewnianie obrony i opieki kobietom, duchownym, pielgrzymom, sierotom i najuboższym, poszanowanie dla świątyń chrześcijańskich, walkę w obronie wiary<ref>{{Cytujencyklopedia PWN|id url=https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/rycerstwo; 3970344.html | tytuł=rycerstwo - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=encyklopedia.pwn.pl | język=pl | data dostępu=2019-07-19}}</ref>.
 
Charakterystycznym elementem kultury rycerstwa stało się również powstanie znaków i zawołań bitewnych — [[herb]]ów i dewiz rodów, które od XIII w. stały się dziedziczne.
 
Oprócz wzorca rycerza-wojownika, kształtował się też wzorzec życia rycerza dworskiego, który obejmował: służbę wobec pana i wybranej damy. Ideały wzorca rycerskiego opiewały ówczesne dzieła literackie, takie jak: cykle powieści epickich ([[chansons de geste]]) i romanse rycerskie, które opisujace czyny rycerstwa w czasach historycznych (np. cykl karoliński z ''[[Pieśń o Rolandzie|Pieśnią o Rolandzie]]'') lub legendarnych (cykl arturiański, ''[[Pieśń o Nibelungach]]''), albo wydarzenia z bliższej przeszłości (m.in. ''[[Pieśń o Cydzie]]''). Odrębne miejsce zajmowała liryka prowansalskich [[trubadurzy|trubadurów]] i północnofrancuskich [[truwer]]ów (XII–XIII w.) oraz niemieckich [[minnesinger]]ów<ref>{{Cytujencyklopedia PWN|id url=https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/rycerstwo; 3970344.html | tytuł=rycerstwo - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=encyklopedia.pwn.pl | język=pl | data dostępu=2019-07-19}}</ref>.
 
Formą typową dla kultury rycerstwa były [[turniej rycerski|turnieje]], które pojawiły się około XII wieku i stały się jedną z najwyżej cenionych rozrywek rycerstwa, aż do XVI wieku<ref>{{Cytujencyklopedia PWN|id url=https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/rycerstwo; 3970344.html | tytuł=rycerstwo - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=encyklopedia.pwn.pl | język=pl | data dostępu=2019-07-19}}</ref>.
 
Specyficzną formą organizacji rycerstwa, były [[zakon rycerski|zakony rycerskie]], powstałe w epoce krucjat, stanowiące próbę połączenia ideału rycerza i mnicha.
Rozwój techniki militarnej, zwiększający koszt uzbrojenia, rujnował finanse części rycerstwa, a część skłoniło do poświęcania większej uwagi dochodom z posiadłości ziemskich, dając początek procesowi przekształcania się tej warstwy w osiadłą [[szlachta|szlachtę]].
 
Próby odnowy ducha rycerstwa w XIV i XV wieku wyraziły się gloryfikacją jego ideałów w kulturze dworskiej, nawiązywaniem do jego tradycji w ceremoniale dworskim, wskrzeszaniem dawnych wątków literackich<ref>{{Cytujencyklopedia PWN|id url=https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/rycerstwo; 3970344.html | tytuł=rycerstwo - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=encyklopedia.pwn.pl | język=pl | data dostępu=2019-07-19}}</ref>.
 
== Status społeczno-prawny ==
4 009 913

edycji