Montivipera: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 3994 bajty ,  1 rok temu
uzupełnienie
m (MalarzBOT: regeneracja szablonu {{Zwierzę infobox}})
(uzupełnienie)
|okres istnienia =
|grafika = Montivipera wagneri.jpg
|opis grafiki = Przedstawiciel rodzaju – '''[[żmija turecko-irańska]]''' (''M. xanthinawagneri'')
|typ = [[strunowce]]
|podtyp = [[kręgowce]]
|podrząd = [[węże]]
|infrarząd = [[Alethinophidia]]
|nadrodzina = Elapoidea
|rodzina = [[żmijowate]]
|podrodzina = [[żmije właściwe|żmije]]
Rodzaj obejmuje gatunki występujące w [[Europa|Europie]] ([[Grecja]]) i [[Azja|Azji]] ([[Armenia]], [[Azerbejdżan]], [[Turcja]], [[Syria]], [[Liban]], [[Izrael]] i [[Iran]]){{r|Uetz&Hallermann|repfocus}}.
 
== Systematyka i ewolucja ==
Analizy [[filogeneza|filogenetyczne]] zgodnie wskazują, że rodzajem najbliżej spokrewnionym z ''Montivipera'' jest ''[[Macrovipera]]''{{r|Stumpeletal|Freitasetal}}. Ostatni wspólny przodek tych rodzajów żył w [[miocen]]ie, prawdopodobnie między 15,7{{r|Stumpeletal}} a 12,86 mln lat temu{{r|Freitasetal}}. [[klad bazalny|Bazalna]] dywergencja linii ewolucyjnych w obrębie ''Montivipera'' także miała miejsce w miocenie – analizy [[zegar molekularny|molekularne]] wskazują, że miało to miejsce między 12,3{{r|Stumpeletal}} a 8 milionami lat{{r|Freitasetal}}. Niektóre z obecnie wyróżnianych gatunków{{r|Uetz&Hallermann}} nie są dobrze zróżnicowane i występuje pomiędzy nimi przepływ genów{{r|Stumpeletal}}, przez co [[taksonomia]] rodzaju nie jest jeszcze w pełni ustalona{{r|Freitasetal}}.
 
Uproszczone dendrogramy rodzaju (z szacowanym czasem rozejścia się poszczególnych linii ewolucyjnych podanym w milionach lat) według:
{|
|- valign=top
|
* Stümpela i wsp. (2016){{r|Stumpeletal}}
{{Klad
| style = line-height:90%
| 1 = '''''Montivipera'''''&nbsp;<br />12,3
| 1.1 = &nbsp;1,5&nbsp;
| 1.1.1 = &nbsp;''[[Montivipera latifi|M. latifi]]''
| 1.1.2 = &nbsp;0,4&nbsp;
| 1.1.2.1 = &nbsp;''[[Montivipera albicornuta|M. albicornuta]]''
| 1.1.2.2 = &nbsp;''[[Montivipera raddei|M. raddei]]''
| 1.2 = &nbsp;5,5&nbsp;
| 1.2.1 = &nbsp;''[[żmija bliskowschodnia|M. xanthina]]''
| 1.2.2 = &nbsp;2,7&nbsp;
| 1.2.2.1 = &nbsp;''[[Montivipera bornmuelleri|M. bornmuelleri]]''
| 1.2.2.2 = &nbsp;2,2&nbsp;
| 1.2.2.2.1 = &nbsp;''[[żmija turecko-irańska|M. wagneri]]''
| 1.2.2.2.2 = &nbsp;0,4&nbsp;
| 1.2.2.2.2.1 = &nbsp;''[[Montivipera bulgardaghica|M. b. bulgardaghica]]''
| 1.2.2.2.2.2 = &nbsp;''[[Montivipera albizona|M. bulgardaghica albizona]]''
}}
|
* Freitas i wsp. (2020){{r|Freitasetal}}:
{{Klad
| style = line-height:90%
| 1 = '''''Montivipera'''''&nbsp;<br />8
| 1.1 = &nbsp;1,68&nbsp;
| 1.1.1.1 = &nbsp;''[[Montivipera kuhrangica|M. kuhrangica]]''
| 1.1.1.2 = &nbsp;''[[Montivipera latifi|M. latifi]]''
| 1.1.2.1 = &nbsp;''[[Montivipera albicornuta|M. albicornuta]]''
| 1.1.2.2.1 = &nbsp;''[[Montivipera raddei|M. raddei]]''
| 1.1.2.2.2 = &nbsp;''[[Montivipera kurdistanica|M. kurdistanica]]''
| 1.2 = &nbsp;4,78&nbsp;
| 1.2.1 = &nbsp;''[[żmija bliskowschodnia|M. xanthina]]''
| 1.2.2.1 = &nbsp;''[[Montivipera bornmuelleri|M. bornmuelleri]]''
| 1.2.2.2.1 = &nbsp;''[[żmija turecko-irańska|M. wagneri]]''
| 1.2.2.2.2.1 = &nbsp;''[[Montivipera bulgardaghica|M. bulgardaghica]]''
| 1.2.2.2.2.2 = &nbsp;''[[Montivipera albizona|M. albizona]]''
}}
|}
 
=== Etymologia ===
''Montivipera'': {{łac.|mons}}, ''montis'' „góra”; vipera „żmija”, od ''vivus'' „żywy”; ''pario'' „urodzić”{{r|Nilson&inni}}.
=== Podział systematyczny ===
Do rodzaju należą następujące gatunki{{r|Uetz&Hallermann}}:
* ''[[Montivipera albizona]]'' – wątpliwa ważność gatunku{{r|Freitasetal}}, być może podgatunek ''M. bulgardaghica''{{r|Stumpeletal}}
* ''[[Montivipera bornmuelleri]]''
* ''[[Montivipera bulgardaghica]]'' – wątpliwa ważność gatunku{{r|Freitasetal}}
* ''[[Montivipera kuhrangica]]'' – wątpliwa ważność gatunku{{r|Freitasetal}}
* ''Montivipera latifii'' – [[żmija irańska]]; wątpliwa ważność gatunku{{r|Freitasetal}}
* ''Montivipera raddei'' – [[żmija armeńska]]
* ''Montivipera wagneri'' – [[żmija turecko-irańska]]{{r|pwn}}; wątpliwa ważność gatunku{{r|Freitasetal}}
* ''Montivipera xanthina'' – [[żmija bliskowschodnia]]{{r|Keller&inni}}
 
== Przypisy ==
{{Przypisy|
# <ref name="Nilson&inni">{{cytuj pismo |autor = G. Nilson, B. Tuniyev, A. Andren, N. Orlov, U. Joger & H.W. Herrmann|tytuł = Taxonomic position of the ''Vipera xanthina'' complex|url = |czasopismo = Kaupia| wolumin = 8 |strony = 101|rok = 1999|język = en}}</ref>
# <ref name="Uetz&Hallermann">{{cytuj stronę | url = http://reptile-database.reptarium.cz/advanced_search?genus=Montivipera&exact%5B0%5D=genus&submit=Search| tytuł = Genus: ''Montivipera''| opublikowany = The Reptile Database | data dostępu = 2019-11-22| autor = P. Uetz & J. Hallermann| język = en }}</ref>
# <ref name="repfocus">{{cytuj stronę | url = http://www.repfocus.dk/Montivipera.html| tytuł = ''Montivipera''| opublikowany = RepFocus| data dostępu = 2019-11-22| autor = R. Midtgaard| język = en}}</ref>
# <ref name="pwn">{{cytuj książkę| autor = Praca zbiorowa|tytuł = Zwierzęta: encyklopedia ilustrowana | rok = 2005 | wydawca = Wydawnictwo Naukowe PWN | miejsce = Warszawa | strony = 412|isbn = 83-01-14344-4}}</ref>
# <ref name="Keller&inni">{{cytuj książkę| autor = E. Keller (red.), J.H. Reinchholf, G. Steinbach, G. Diesener, U. Gruber, K. Janke, B. Kremer, B. Markl, J. Markl, A. Shlüter, A. Sigl & R. Witt| tytuł = Gady i płazy|url = |rok = 2003|wydawca = Świat Książki|miejsce = Warszawa|seria = Leksykon Zwierząt|isbn = 83-7311-873-X|strony = 154|język = pl}}</ref>
# <ref name="Freitasetal">{{otwarty dostęp}} {{Cytuj pismo |autor=I. Freitas, S. Ursenbacher, K. Mebert, O. Zinenko, S. Schweiger, W. Wüster, J.C. Brito, J. Crnobrnja-Isailović, B. Halpern, S. Fahd, X. Santos, J.M. Pleguezuelos, U. Joger, N. Orlov, E. Mizsei, O. Lourdais, M.A.L. Zuffi, A. Strugariu, Ş.R. Zamfirescu, Í. Martínez-Solano, G. Velo-Antón, A. Kaliontzopoulou & F. Martínez-Freiría |tytuł= Evaluating taxonomic inflation: towards evidence-based species delimitation in Eurasian vipers (Serpentes: Viperinae) |czasopismo=Amphibia-Reptilia |wolumin= |wydanie= |strony= |rok=2020 |doi=10.1163-15685381-bja10007 |język=en}}</ref>
<ref name="Stumpeletal">{{Cytuj pismo |autor=N. Stümpel, M. Rajabizadeh, A. Avcı, W. Wüster & U. Joger |tytuł=Phylogeny and diversification of mountain vipers (''Montivipera'', Nilson et al., 2001) triggered by multiple Plio–Pleistocene refugia and high-mountain topography in the Near and Middle East |czasopismo=Molecular Phylogenetics and Evolution |wolumin=101 |strony=336–351 |rok=2016 |doi=10.1016/j.ympev.2016.04.025 |język=en}}</ref>
}}
 
23 925

edycji