Maria Chmieleńska: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 932 bajty ,  1 rok temu
m
drobne merytoryczne, źródła/przypisy, kat.
m (zamieniam magiczny ISBN na szablon)
m (drobne merytoryczne, źródła/przypisy, kat.)
'''Maria Chmieleńska''' ps. ''Klara'' (ur. [[1869]] w [[Kijów|Kijowie]], zm. ok. [[1945]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Polski Indeks Biograficzny |data = 2012-05-18 |data dostępu = 2020-05-23 |isbn = 978-3-11-094797-7 |wydawca = Walter de Gruyter |url = https://books.google.pl/books?id=TnHDPbau3Q4C&pg=PA210&lpg=PA210&dq=maria+chmiele%C5%84ska&source=bl&ots=SWiv_UQHTN&sig=ACfU3U2kJXhIJQD8j0x6mTygWBVNsf4o8Q&hl=pl&sa=X&ved=2ahUKEwicyaai98rpAhVHPJoKHcwGAPkQ6AEwEnoECA0QAQ#v=onepage&q=maria%20chmiele%C5%84ska&f=false |język = pl}}</ref>) – polska działaczka socjalistyczna, niepodległościowa i feministyczna.
'''Maria Chmieleńska''' (1869–1945?) ps. Klara – działaczka socjalistyczna, niepodległościowa i feministyczna.
 
== Życie i działalność ==
Urodziła się w polskiej rodzinie ziemiańskiej, [[Leszczyc (herb szlachecki)|herbuh. Leszczyc]] w Kijowie, córka generała armii rosyjskiej Antoniego ([[1835]]-[[1920]]) i Walerii z Brzostowskich ([[1838]]–[[1921]]). Dwaj bracia ojca, [[Ignacy Chmieleński|Ignacy]] i [[Zygmunt Chmieleński|Zygmunt]], byli uczestnikami [[Powstanie styczniowe|powstania styczniowego]]. Jej młodszą siostrą była [[Helena Sujkowska]]. Uczyła się w gimnazjum żeńskim w Kijowie, gdzie uczestniczyła w pracach tajnego kółka samokształceniowego. Po ukończeniu szkoły pracowała jako prywatna nauczycielka w Kijowie, m.in. udzielała lekcji [[Anatolij Łunaczarski|Anatolijowi Łunaczarskiemu]]<ref>Alicja Pacholczykowa, M''aria Chmieleńska (1869-1945?),'' Słownik Biograficzny Działaczy Polskiego Ruchu Robotniczego, t. 1, Warszawa 1978, s. 306</ref>. W 1897 przeniosła się do [[Warszawa|Warszawy]], nadal pracując jako prywatna nauczycielka. Tam w 1898 wstąpiła do [[Polska Partia Socjalistyczna|Polskiej Partii Socjalistycznej]]. Posługując się pseudonimem „Klara” brała udział w kolportażu nielegalnej prasy partyjnej. Uczestniczyła też w pracy oświatowej, wykładając język polski i historię w kółkach robotniczych<ref>Adam Próchnik, ''Kobieta w polskim ruchu socjalistycznym,'' Warszawa 1948, s. 23</ref>. Od 1899 kierowała pracą kół kobiecych i prowadziła koła metalowców w Warszawie. Aresztowana w marcu 1901 i przetrzymywana do 14 sierpnia w [[X Pawilon Cytadeli Warszawskiej|X Pawilonie]] Cytadeli<ref>Adam Próchnik, ''Kobieta w walce o niepodległość i socjalizm,'' Warszawa 1938, s. 15, [https://polona.pl/item/kobieta-w-walce-o-niepodleglosc-i-socjalizm-w-polsce,NzI1NTM2MTE/20/#info:metadata Biblioteka Polona – wersja elektroniczna]</ref>. Zwolniona za kaucją, została skazana w 1903 przez Warszawską Izbę Sądową na 3 lata zesłania do guberni wiackiej<ref name=":0">Alicja Pacholczykowa, M''ariaMaria Chmieleńska (1869-19451869–1945?) ...,'' s. 307</ref>. Po amnestii obniżono jej karę zesłania o rok. Po powrocie do Warszawy w styczniu 1905 jako członek Warszawskiego Okręgowego Komitetu Robotniczego prowadziła tzw. biuro centralne PPS, później kolejno kierowała pracą dzielnic PPS Powiśle i Mokotów. W sierpniu 1905 ponownie aresztowana i osadzona na oddziale kobiecym tzw. ,,Serbia” więzienia na [[Pawiak|Pawiaku]]<ref>Maria Chmieleńska, ''Wrażenia z rewolucji 1905 r. w "Serbii"„Serbii”,'' "Niepodległość"„Niepodległość” t. 8, 1933, s. 284-290284–290 [https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/31094/edition/27922/content?ref=desc&format_id=2 Śląska Biblioteka Cyfrowa – wersja elektroniczna]</ref>. Zwolniona za kaucją 30 września 1905, wróciła do poprzedniej działalności. Następnie była członkiem OKR PPS kolejno w [[Kalisz|Kaliszu]] i [[Lublin|Lublinie]]. Po rozłamie w PPS od września 1906 należała do [[Polska Partia Socjalistyczna – Frakcja Rewolucyjna|Polskiej Partii Socjalistycznej – Frakcji Rewolucyjnej]]. W 1907 zagrożona aresztowaniem wyjechała do Rosji, przez pewien czas mieszkając u rodziny w Kijowie<ref>Alicja Pacholczykowa,name=":0" Maria Chmieleńska (1869-1945?) ...,'' s. 307</ref>.
 
Po wybuchu [[I wojna światowa|I wojny światowej]] mieszkając w Warszawie podjęła na nowo działalność w PPS-Frakcji odbudowując jej struktury wraz z [[Artur Śliwiński|Arturem Śliwińskim]]. Następnie działała w warszawskim OKR PPS. Brała także udział w pracach [[Polska Organizacja Wojskowa|Polskiej Organizacji Wojskowej]]. W listopadzie 1915 brała udział w założeniu [[Uniwersytet Latający|Uniwersytetu Latającego]], którego członkiem zarządu pozostała do 1924. Delegatka na XII i XIII Zjazd PPS, od stycznia 1916 kierowała pracami Centralnego Wydziału Oświatowego CKR PPS. W latach 1916–1918 współpracowała z tygodnikiem partyjnym „Jedność Robotnicza”. Z ramienia PPS członkini [[Centralny Komitet Narodowy w Warszawie|Centralnego Komitetu Narodowego]] od listopada 1916 do lutego 1917. Uczestniczyła w pracach Komisji Szkolnej CKN<ref>[[Jerzy Zbigniew Pająk|Jerzy Z. Pająk]], ''O rząd i armię. Centralny Komitet Narodowy (1915-19171915–1917),'' Kielce 2003, s, 140, 209, 245, 252, 258, 276 {{ISBN|83-7133-208-4}}</ref>. Jednocześnie uczestniczyła w pracach [[Liga Kobiet Polskich Pogotowia Wojennego|Ligi Kobiet Pogotowia Wojennego]], początkowo w kole warszawskim. Od 28 czerwca 1917 do 29 grudnia 1918 członkini Naczelnego Zarządu LKP PW – reprezentowała w nim okręg warszawski. Uważała wówczas, że Liga powinna się zajmować głównie działalnością oświatowo-kulturalną oraz polityczną. Uczestniczyła w zjeździe zjednoczeniowym Lig Galicji, Śląska i Królestwa (29–30 grudnia 1918 w Krakowie) – gdzie została wybrana do Naczelnego Zarządu LKP – reprezentowała w nim okręg warszawski<ref>Joanna Dufrat, ''Kobiety w kręgu lewicy niepodległościowej. Od Ligi Kobiet Pogotowia Wojennego do Ochotniczej Legii Kobiet (1908–1918/1919),'' Toruń 2001, s. 284, 288, 298, 300, 301, 304, 306, {{ISBN|83-7174-980-5}}</ref>. Brała także udział w pracach POW. Działaczka Centralnego Komitetu Równouprawnienia Kobiet (1918)<ref>Joanna Dufrat, ''W służbie obozu marszałka Józefa Piłsudskiego. Związek Pracy Obywatelskiej Kobiet (1928-19391928–1939),'' Kraków 2013, s. 82, {{ISBN|978-83-7730-952-0}}</ref>.
 
W okresie międzywojennym pracowała od 1919 jako urzędniczka Sekcji II Ubezpieczeń Społecznych w Ministerstwie Pracy i Opieki Społecznej. Politycznie była zaangażowana w działalność [[Polska Partia Socjalistyczna|Polskiej Partii Socjalistycznej,]] uczestniczyła w zjazdach partyjnych, m.in. w XVIII Kongresie PPS (23–27 VIIlipca 1921 w Łodzi). Była szczególnie aktywna od 1924 w Centralnym Wydziale Kobiecym. W IVWkwietniu 1927 była delegatką na VII Zjazd Kobiet PPS w Warszawie. W czerwcu 1928 została wybrana wiceprzewodniczącą Warszawskiego Wydziału Kobiet PPS, a 24 września 1928 skarbnikiem Prezydium Centralnego Wydziału Kobiecego. Z ramienia tego Wydziału współpracowała z Towarzystwem Służby Społecznej, gdzie kierowała sekcją ogródków działkowych. Zajmowała się także działalnością oświatową oraz sprawami opieki nad młodzieżą i dziećmi. Reprezentowała PPS na Zjeździe Oświaty Robotniczej w [[Liège|Liege]] (1930)<ref>Alicja Pacholczykowa,name=":0" M''aria Chmieleńska (1869-1945?) ...,''s. 307</ref>. Członkini [[Klub Polityczny Kobiet Postępowych|Klubu Politycznego Kobiet Postępowych]] (1919-19301919–1930)<ref>Joanna Dufrat, ''W służbie obozu marszałka Józefa Piłsudskiego ...,'' s. 94</ref>.
 
Pod koniec latalat trzydziestych30. wycofała się z działalności w PPS, zaczęła interesować się teozofią i zbliżyła się do Towarzystwa Teozoficznego. [[Okupacja niemiecka ziem polskich (1939–1945)|Okupację]] spędziła w Warszawie. Po [[Powstanie warszawskie|powstaniu warszawskim]] 1944, chora, została umieszczona w szpitalu w jednej z podwarszawskich miejscowości. Niedługo potem zmarła.
 
Odznaczona Krzyżem Niepodległości (13 kwietnia 1931)<ref>Joanna Dufrat, ''W służbie obozu marszałka Józefa Piłsudskiego ...,'' s. 412</ref><ref>Monitor Polski nr 87/1931.</ref>.
 
=== Wspomnienia ===
Maria Chmieleńska, ''Początki pracy PPS wśród kobiet,'' „Głos Kobiet"Kobiet” czerwiec-lipiecczerwiec–lipiec 1926; [http://lewicowo.pl/poczatki-pracy-pps-wsrod-kobiet/ wersja elektroniczna – Portal Lewicowo.pl]
 
== Odznaczenia ==
 
* [[Krzyż Niepodległości]] (13 kwietnia 1931)<ref>[http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19310870137 M.P. z 1931 r. nr 87, poz. 137] „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.</ref>,
* Srebrny [[Krzyż Zasługi]] (5 czerwca 1936)<ref>[http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19361320241 M.P. z 1936 r. nr 132, poz. 241] „za zasługi na polu pracy społecznej”.</ref>.
 
== Przypisy ==
 
== Bibliografia ==
* Alicja Pacholczykowa, ''Maria Chmieleńska (1869–1945?)'', [w:] ''Słownik Biograficzny Działaczy Polskiego Ruchu Robotniczego'', t. 1, Warszawa 1978, s. 306–307.
 
{{SORTUJ:Chmieleńska, Maria}}
[[Kategoria:Leszczycowie]]
[[Kategoria:Członkinie Ligi Kobiet Polskich (II Rzeczpospolita)]]
[[Kategoria:Członkinie Ligi Kobiet Polskich Pogotowia Wojennego]]
[[Kategoria:Członkowie Polskiej Partii Socjalistycznej – Frakcja Rewolucyjna]]
[[Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej]]
[[Kategoria:Członkowie Polskiej Partii Socjalistycznej – Frakcja Rewolucyjna]]
[[Kategoria:Leszczycowie]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Kijowie]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości]]
[[Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita)]]
[[Kategoria:Politycy Polskiej Partii Socjalistycznej (1892–1906)]]
[[Kategoria:Politycy Polskiej Partii Socjalistycznej (1919–1939)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1869]]
[[Kategoria:Urzędnicy Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej]]