Louis Riel: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 319 bajtów ,  1 rok temu
m
Słowo "senior" po nazwisku pisze się inaczej (https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/junior-i-senior;8583.html); dodałem lub poprawiłem linki interwiki i zwykłe; poprawiłem drobne błędy; musiałem dać spację w tekstach umieszczonych w szablonie {{według kogo}}, bo z nieznanych mi przyczyn zjadał on spację.
m (Poprawiam styl interwiki po samym sobie.)
m (Słowo "senior" po nazwisku pisze się inaczej (https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/junior-i-senior;8583.html); dodałem lub poprawiłem linki interwiki i zwykłe; poprawiłem drobne błędy; musiałem dać spację w tekstach umieszczonych w szablonie {{według kogo}}, bo z nieznanych mi przyczyn zjadał on spację.)
{{Dopracować|źródła=2020-06}}
{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Louis „David” Riel
'''Louis „David” Riel''' (ur. [[22 października]] [[1844]], zm. [[16 listopada]] [[1885]]) – przywódca [[Metysi#Metysi kanadyjscy|Metysów]] żyjący w drugiej połowie [[XIX wiek]]u w [[Kanada|Kanadzie]].
 
Louis Riel urodził się w [[St. Boniface (Manitoba)|St. Boniface]]. Jego rodzicami byli {{link-interwiki|Louis Riel (Senior)senior|en|Louis Riel Sr.}} i Julie Lagimodiere. Oboje byli niezwykle pobożnymi katolikami. Po ojcu młody Louis odziedziczył metyskie pochodzenie. Wzrastał w społeczności metyskiej nad [[Red River (rzekadopływ wjeziora KanadzieWinnipeg)|Red River]] (Rzeka Czerwoną). Jako że Louis wykazywał się zdolnościami w nauce oraz pobożnością, wraz z dwoma innymi chłopcami – Danielem McDougallem i Luisem{{link-interwiki|Louis Schmidt|en|Louis Schmidt|Louisem Schmidtem}} został wysłany przez biskupa [[Alexandre-Antonin Tache|biskupa Tache]] na studia do [[Montreal]]u. W 1858 rozpoczął studia na College{{link-interwiki|Collège de Montréal|en}}, gdzie otrzymał klasyczne wykształcenie obejmujące łacinę, grekę, angielski, francuski, filozofię i nauki stosowane. Louis był doskonałym studentem i zawsze plasował się w czołówce swej klasy. Gdy w 1864 zmarł jego ojciec, Louis przeszedł okres załamania psychicznego, które wpłynęło na jego wyniki w nauce, jak i podkopały wiarę. Ostatecznie zrezygnował z kariery duchownego.
 
Otrzymawszy solidne wykształcenie powrócił w 1868 do [[Manitoby|Manitoba|Manitoby]] bez większych perspektyw na przyszłość. Niespodziewanie dla samego siebie został przywódcą społeczności metyskiej. Doskonały mówca, posiadał charyzmę, która pociągała za nim innych. Choć sam Louis Riel miał pokojowy charakter, nastroje w metyskiej społeczności skierowały go na drogę przemocy. Najpierw stał się przywódcą [[Rebelia nad RzekąRed CzerwonąRiver|rebelii nad RzekąRed CzerwonąRiver]] w 1869. Po jej spacyfikowaniu ukrywał się pod fałszywym nazwiskiem, a następnie zmuszony został do emigracji do [[Stany Zjednoczone|USA]], gdzie pracował jako nauczyciel w [[jezuici|jezuickiej]] misji w [[Minnesota|Minnesocie]]. W 1885, bezpośrednio przed [[Rebelia północno-zachodnia|rebelią północno-zachodnią]], wrócił do Kanady, by wziąć w niej udział jako przywódca polityczny.
 
[[Plik:Riel-o.png|thumb|Louis Riel przemawiający na swoim procesie.]]
Po zdławieniu rebelii Riel został ujęty i oskarżony o zdradę stanu. {{link-interwiki|Proces Louisa Riela|en|Trial of Louis Riel|Jego proces}} rozpoczął się 20 czerwca 1885. Riel nie przyznał się do zarzuconych win. Obrońcy starali się skierować obronę w kierunku uznania niepoczytalności oskarżonego. Sam Riel jednak w swych zeznaniach zbił argumenty swych obrońców. Przedstawił siebie jako osobę walczącą o sprawiedliwość i w pełni świadomą swych czynów. Został uznanym winnym i skazany na śmierć wyrokiem ogłoszonym 18 września. Natychmiast rozpoczęto proces odwoławczy. Sąd wyższej instancji podtrzymał wyrok. Kolejna apelacja została odrzucona. {{fakt|[[Premier Kanady]] nie był zdecydowany jak postąpić|data=2020-06}}. Ostatecznie wystąpił o odroczenie egzekucji, by dać czas na badania psychiatryczne Riela. Konsylium psychiatrów nie potwierdziło niepoczytalności skazanego. Ostateczny termin egzekucji wyznaczono na 16 listopada. 6 listopada Riel sporządził testament. W nocy z 15. na 16. napisał pożegnalny list do matki i przyjął [[sakrament]]y. 16 listopada o godzinie ósmej rano stanął na szafocie. Został powieszony w [[Regina (Kanada)|Reginie]]. Ciało Riela zostało zwrócone rodzinie 9 grudnia i pozostało dwa dni w domu matki, po czym zostało pogrzebane na cmentarzu przy katedrze w St. Boniface.
 
Proces Riela wzbudził natychmiastowe kontrowersje. Wielu uznało go za stronniczy i nieuczciwy. Na ławie przysięgłych zasiadały wyłącznie osoby o pochodzeniu anglosaskim i protestanci. Sędzia wielokrotnie przerywał mowy obrońców mówiąc, że proces dotyczy Riela, a nie rządu Kanady. {{według kogo| Surowość kary wydawała się niewspółmierna do czynów. Żal wzbudził także fakt, że nie skorzystano z prawa łaski|data=2020-06}}.
 
Louis Riel stał się bohaterem i męczennikiem sprawy Metysów i [[Indianie kanadyjscy|Indian]]. Także [[frankofonMiędzynarodowa Organizacja Frankofonii|frankofoni]]i włączyli go do swojej martyrologii. {{według kogo| Choć współcześnie emocje z nim związane opadły, jego sprawa ciągle uznawana jest za niechlubny epizod w historii Kanady|data=2020-06}}.
 
Jego imię nosi [[Instytut Louis'aLouisa Riela]] (placówka kulturalna i oświatowa prowadzona przez Metysów z Manitoby)<ref>{{cytuj stronę |url=http://www.louisrielinstitute.com/background.php |tytuł=Louis Riel Institute Background |opublikowany=louisrielinstitute.com |język=en |data dostępu=2020-06-13}}</ref> oraz pub i dawny budynek kina na terenie kampusu {{link-interwiki|Uniwersytet Sasketchewanu|en|University of Saskatchewan|Uniwersytetu Saskatchewanu}} w [[Saskatoon]]<ref>{{cytuj stronę |url=http://scaa.usask.ca/gallery/uofs_events/articles/1980.php |tytuł=1980: Place Riel opens |opublikowany=scaa.usask.ca |język=en |data dostępu=2020-06-13 |archiwum=https://web.archive.org/web/20200313203802/http://scaa.usask.ca/gallery/uofs_events/articles/1980.php |zarchiwizowano=2020-03-13}}</ref>. Poza tym od [[2008]] roku w trzeci poniedziałek lutego obchodzony jest w Manitobie {{link-interwiki|Dzień Louis'aLouisa Riela|en|Family Day (Canada)#Louis Riel Day (Manitoba)}}<ref>{{cytuj stronę |url=https://www.gov.mb.ca/chc/louis_riel/ |tytuł=Louis Riel Day |opublikowany=gov.mb.ca |język=en |data dostępu=2020-06-13 |archiwum=https://web.archive.org/web/20200225200651/https://www.gov.mb.ca/chc/louis_riel/ |zarchiwizowano=2020-02-25}}</ref>.
 
== Zobacz też ==
93

edycje