Irbis śnieżny: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 3130 bajtów ,  1 rok temu
drobne merytoryczne, drobne redakcyjne
(Anulowanie wersji 60040993 autorstwa 86.5.136.12 (dyskusja))
Znacznik: Anulowanie edycji
(drobne merytoryczne, drobne redakcyjne)
|nazwa zwyczajowa = Irbis śnieżny
|nazwa łacińska = ''Panthera uncia''
|TSN = 933420
|zoolog = ([[Johann Christian Daniel von Schreber|Schreber]], 1775)
|okres istnienia =
|grafika = Otto 1.JPG
|opis grafiki =
|rząd = [[drapieżne]]
|rodzina = [[kotowate]]
|podrodzina = [[pantery]]
|rodzaj = [[Lampart (rodzaj ssaka)|lampart]]
|gatunek = '''irbis śnieżny'''
|synonimy =
* ''UnciaFelis uncia'' <small>(Schreber, 1775)</small>{{r|Schreber}}
* ''Felis unciairbis'' <small>Schreber[[Christian Gottfried Ehrenberg|Ehrenberg]], 17751830</small>{{r|msEhrenberg}}
* ''Felis irbisuncioides'' <small>[[ChristianThomas Gottfried EhrenbergHorsfield|EhrenbergHorsfield]], 18301855</small>{{r|msHorsfield}}
* ''FelisUncia uncioidesuncia'': <small>[[ThomasReginald HorsfieldInnes Pocock|HorsfieldPocock]], 18551916</small>{{r|msPocock}}
* ''UnciaPanthera uncia schneideri'' <{{small>|[[ReginaldLudwig Innes PocockZukowsky|PocockZukowsky]], 1916</small>1950}}{{r|msZukowsky}}
|ranga podtaksonu = [[podgatunek|Podgatunki]]{{r|Sunquist}}
|podtaksony =
* ''P. u. uncia'' {{small|(Schreber, 1775)}}{{r|Schreber}}
* ''P. u. uncioides'' {{small|Horsfield, 1855}}{{r|Horsfield}}
|status IUCN = VU
|IUCN id = 22732
}}
{{Inne znaczenia|biologii|[[Śnieżna Pantera]] – rosyjskie wyróżnienie alpinistyczne}}
'''Irbis śnieżny'''{{r|miizCichocki&inni}}, irbis{{r|mszKowalski&inni}}, pantera śnieżna{{r|mszKowalski&inni}}, śnieżny leopard, uncja (''Panthera uncia'') – gatunek [[drapieżnegatunek (biologia)|gatunek]]go [[ssaki|ssaka]] z rodziny[[rodzina (biologia)|podrodziny]] [[pantery|panter]] (Pantherinae) w [[rodzina (biologia)|rodzinie]] [[kotowate|kotowatych]] (Felidae), występujący na terenach [[Azja Środkowa|Azji Środkowej]].
 
== Taksonomia ==
Do niedawna irbis śnieżny zaliczany był do monotypowego rodzaju '''irbis'''{{r|miizCichocki&inni}} (''Uncia''){{r|MSW3Wilson&Reeder}}. Na podstawie analizy genetycznej{{r|Science|JoM}} przeprowadzonej w 2006 roku gatunek ten został umieszczony ponownie w rodzaju [[Lampart (rodzaj ssaka)|lampart]] (''Panthera''). Irbis jest ściśle powiązany z [[tygrys azjatycki|tygrysem]], obydwa gatunki rozdzieliły się około 2 milionów lat temu{{r|SA}}.
 
[[Plik:Snow leopard sleeping - Buffalo Zoo.jpg|thumb|Lampart śnieżny śpi w zoo w Buffalo]]
 
== Występowanie ==
Irbis śnieżny występuje w zależności od podgatunku{{r|Sunquist}}:
Żyje w [[Himalaje|Himalajach]] i na [[Wyżyna Tybetańska|Wyżynie Tybetańskiej]] oraz środkowej [[Azja|Azji]]. Zamieszkuje stepy, lasy i góry do 6000 m n.p.m. w lecie i ok. 600 m n.p.m. w zimie. Zwykle przebywa nad granicą lasu.
* ''P. uncia uncia'' – centralna [[Azja]] na północny-wschód do [[Mongolia|Mongolii]] i [[Rosja|Rosji]].
* ''P. uncia uncioides'' – zachodnia [[Chińska Republika Ludowa]] i [[Himalaje]].
 
== Wygląd ==
MaDługość krępe,ciała dość(bez krótkieogona) łapy86–125 i długicm, grubydługość ogon.ogona Głowa80–105 icm; tułówmasa mierząciała łącznie22–52 100–130kg; cm,dorosłe ogon[[samica|samice]] 80–100 cm.mniejsze Irbisi ważylżejsze 25–75od kgdorosłych [[samiec|samce]]{{r|msSunquist}}. Ma krępe, dość krótkie łapy i długi, gruby ogon. Na białokremowej lub szarawej na grzbiecie i białej na brzuchu sierści widnieją czarne lub ciemnobrunatne rozetki i plamy. Długie i gęste futro doskonale kamufluje zwierzę.
 
== Aktywność ==
== Przypisy ==
{{Przypisy|
# <ref name="Schreber">{{cytuj książkę| autor = J.Ch.D. von Schreber| tytuł = Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen|url = https://biodiversitylibrary.org/page/42529062|rok = 1778|wydawca = Expedition des Schreber’schen säugthier- und des Esper’schen Schmetterlingswerkes|miejsce = Erlangen|strony = [https://www.biodiversitylibrary.org/page/31064602 ryc. c], [https://www.biodiversitylibrary.org/page/42529094 386]–[https://www.biodiversitylibrary.org/page/42529095 387]| język = de}}</ref>
* <ref name="iucn">{{IUCN |id = 22732|nazwa = Panthera uncia|autorzy = T. McCarthy, D. Mallon, R. Jackson, P. Zahler & K. McCarthy|rok = 2017|iucn rok = 2017|wersja = 2017-2 |data = 2017-09-18}}</ref>
# <ref name="Ehrenberg">{{cytuj pismo |autor = Ch.G. Ehrenberg|tytuł = Observations et donées nouvelles sur le tigre du nord et la panthère du nord, recueillies dans le voyage de Sibérie fait par M. A. de Humboldt, en l’année 1829|url = https://www.biodiversitylibrary.org/page/32172794|czasopismo = Annales des Sciences Naturelles| wolumin = 21| strony = [https://www.biodiversitylibrary.org/page/32172801 394], [https://www.biodiversitylibrary.org/page/32172817 410]|rok = 1830 |język = fr}}</ref>
* <ref name="miiz">Systematyka i nazwy polskie za: {{Cytuj książkę |autor = Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz| tytuł = Polskie nazewnictwo ssaków świata |wydawca = Muzeum i Instytut Zoologii PAN |miejsce = Warszawa |rok = 2015 |isbn = 978-83-88147-15-9| strony = 139}}</ref>
# <ref name="Horsfield">{{cytuj pismo |autor = T. Horsfield |tytuł = Brief notices of several new or little-known species of Mammalia, lately discovered and collected in Nepal, by Brian Houghton Hodgson, Esq.|url = https://www.biodiversitylibrary.org/page/2263760|czasopismo = The Annals and Magazine of Natural History| wolumin = 16|oznaczenie = second series|strony = 105|rok = 1855|język = en}}</ref>
* <ref name="msz">{{cytuj książkę |nazwisko = Kowalski (redaktor naukowy)| imię = K.|nazwisko2 = Krzanowski |imię2 = A.|nazwisko3 = Kubiak|imię3 = H.|nazwisko4 = Rzebik-Kowalska|imię4 = G. |nazwisko5 = Sych|imię5 = L.| tytuł = Ssaki| wydanie = IV|wydawca = Wiedza Powszechna| seria = Mały słownik zoologiczny |miejsce = Warszawa| rok = 1991| strony = 110|isbn = 83-214-0637-8}}</ref>
# <ref name="msPocock">{{Cytujcytuj pismo |autor = Hemmer HR.I. Pocock|tytuł = UnciaOn unciathe tooth-change, cranial characters, and classification of the snow-leopard or ounce (Felis uncia)|url = httphttps://www.sciencebiodiversitylibrary.smith.eduorg/departmentspage/Biology/VHAYSSEN/msi/pdf/i0076-3519-020-01-0001.pdf 22129890|czasopismo = [[MammalianThe Species]]Annals and Magazine of Natural History| wolumin = 2018|oznaczenie = Eight series|strony = 1–5 315|rok = 1972 1916|język = en}}</ref>
# <ref name="Zukowsky">{{cytuj pismo |autor = L. Zukowsky|tytuł = Grossäuger, die Hagenbeck entdeckte|url = |czasopismo = Zoologische Garten| wolumin = 17 |strony = 213|rok = 1950 |język = de}}</ref>
# <ref name="MSW3">{{MSW3|id=14000268|nazwa=''Uncia''|data=3 czerwca 2010}}</ref>
*# <ref name="iucn">{{IUCN |id = 22732|nazwa = Panthera uncia|autorzy = T. McCarthy, D. Mallon, R. Jackson, P. Zahler & K. McCarthy|rok = 2017|iucn rok = 20172020|wersja = 20172020-2 |data = 20172020-0908-1813}}</ref>
*# <ref name="miizCichocki&inni">Systematyka i nazwy polskie za: {{Cytuj książkę | autor = WłodzimierzW. Cichocki, AgnieszkaA. Ważna, JanJ. Cichocki, EwaE. Rajska-Jurgiel, ArturA. Jasiński, Wiesław& W. Bogdanowicz| tytuł = Polskie nazewnictwo ssaków świata | wydawca = Muzeum i Instytut Zoologii PAN | miejsce = Warszawa | rok = 2015 | isbn = 978-83-88147-15-9| strony = 139| język = pl en}}</ref>
*# <ref name="mszKowalski&inni"> {{cytuj książkę |nazwiskoautor = K. Kowalski (redaktor naukowyred.)|, imię = KA.|nazwisko2 = Krzanowski, |imię2 = AH.|nazwisko3 = Kubiak|imię3, = HB.|nazwisko4 = Rzebik-Kowalska|imię4 =& GL. Sych|nazwisko5 = Sych|imię5wydanie = L.IV| tytuł = Ssaki| wydanie = IV|wydawca = Wiedza Powszechna| seria = Mały słownik zoologiczny | miejsce = Warszawa| rok = 1991| strony = 110|isbn = 83-214-0637-8}}</ref>
# <ref name="ms">{{Cytuj pismo |autor = H. Hemmer|tytuł = Uncia uncia |url = http://www.science.smith.edu/departments/Biology/VHAYSSEN/msi/pdf/i0076-3519-020-01-0001.pdf |czasopismo = [[Mammalian Species]] |wolumin = 20 |strony = 1–5 |rok = 1972 |język = en}}</ref>
# <ref name="Wilson&Reeder">{{cytuj stronę|autor = D.E. Wilson & D.M. Reeder (red.)|url = https://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?id=14000268|tytuł = Genus: ''Uncia''|opublikowany = Johns Hopkins University Press |praca = Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) |rok = 2005 | data dostępu = 2020-08-13}}</ref>
# <ref name="Science">{{Cytuj pismo |autor = W.E. Johnson, E. Eizirik, J. Pecon-Slattery, W.J. Murphy, A. Antunes, E. Teeling, S.J. O’Brien |tytuł = The Late Miocene Radiation of Modern Felidae: A Genetic Assessment |czasopismo = [[Science]] |wolumin = 311 |strony = 73–77 |rok = 2006 |doi = 10.1126/science.1122277 |język = en}}</ref>
# <ref name="JoM">{{Cytuj pismo |autor = E. Eizirik |autor2 = W.E. Johnson |autor3 = S.J. O’Brien |tytuł = Molecular systematics and revised classification of the family Felidae (Mammalia, Carnivora) |czasopismo = [[Journal of Mammalogy]] |język = en}}</ref>
# <ref name="SA">{{Cytuj pismo |autor = S.J. O’Brien |autor2 = W.E. Johnson |tytuł = The Evolution of Cast |url = http://web.archive.org/web/20110319145130/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=the-evolution-of-cats&print=true |czasopismo = [[Scientific American]] |wolumin = Luty |strony = 68–75 |rok = 2007 |język = en}}</ref>
# <ref name="Sunquist">{{cytuj książkę| autor = D.E. Wilson, R.A. Mittermeier| tytuł = Handbook of the Mammals of the World| autor r = M.E. & F.C. Sunquist| rozdział = Family Felidae (Cats)| url = |rok = 2009|wydawca = Lynx Edicions |miejsce = Barcelona|część = 1| tytuł części = Carnivores| isbn = 978-84-96553-49-1 |strony = |język = en}}</ref>
}}