Hieronim Nagórski: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 842 bajty ,  1 rok temu
drobne redakcyjne, drobne merytoryczne, szablon ''cytat'' i ''cytuj'', int.
m (→‎Zobacz też: drobne merytoryczne, poprawa linków)
(drobne redakcyjne, drobne merytoryczne, szablon ''cytat'' i ''cytuj'', int.)
|wikicytaty =
}}
'''Hieronim Nagórski''' herbu [[Ostoja (herb szlachecki)|Ostoja]] (zm. w [[1636 r.]]) – dziedzic [[Grabownica Starzeńska|Grabownicy]], fundator kościoła [[Kościół św. Mikołaja Biskupa i św. Józefa w Grabownicy Starzeńskiej|św. Mikołaja w Grabownicy]], uczestnik [[Bitwa pod Chocimiem (1621)|bitwy pod Chocimiem]] w (1621 r).
 
== Życiorys ==
 
Hieronim z Nagorzyc Nagórski należał do rodu szlacheckiego [[Ród Ostojów (Mościców)|Ostojów]]. Pochodził z rodziny dziedziczącej w XV wieku na [[Nagorzyce|Nagorzycach]] (Nagórzycach), [[Roztylice|Roztylicach]] i w [[Jeżów (powiat ostrowiecki)|Jeżowie]] oraz położonym koło Bostowa [[Modrzewie (województwo świętokrzyskie)|Modrzewiu]] w dawnym [[Województwo sandomierskie (I Rzeczpospolita)|woj.województwie sandomierskim]]<ref>[[Marek {{odn|Derwich|M. Derwich]], ''Klasztor Św. Krzyża na Łysej Górze a rycerstwo sandomierskie'', [w:] "Genealogia. Studia nad wspólnotami krewniaczymi i terytorialnymi w Polsce średniowiecznej na tle porównawczym. (Materiały sympozjum odbytego w dniach 21–23 IX 1983 r. w Golubiu-Dobrzyniu)", red. J. Hertel, J. Wroniszewski, Toruń 1987, |s=160–162}}. 160-162.</ref>. Hieronim Nagórski byłBył mężem Jadwigi, córki Jerzego Pełki, łowczego sanockiego, dziedzica Grabownicy, z którą miał kilkoro dzieci: -dwóch ks.synów Wojciecha(starszego, proboszczanieznanego grabownickiego,z imienia oraz Wojciecha) i 3 córki – Salomeę 1v. Przedwojowską 2v. Fredro, Annę Dobek<ref>B. Łuszczyński, ''Silva Heraldica'', rękopis 1850-1900, t. XII, k. 91.</ref>, i Katarzynę Krasowską oraz nieznanego z imienia syna, który zginął pod Chocimiem<ref>R. {{odn|Ostrowski, ''Grabownica Starzeńska. Dzieje wsi od XIV do końca XX wieku'', rozprawa doktorska, wyd. Uniwersytet Rzeszowski, Wydział Socjologiczno-Historyczny, Rzeszów |2009, |s. 24-26.</ref>=24–26}}.
 
W roku 1621 Hieronim Nagórski brał udział w [[Bitwa pod Chocimiem (1621)|bitwieobronie pod ChocimiemChocimia]] zprzed wojskami tureckimi, gdziew trakcie której zginął jego starszy syn. Wówczas Nagórski złożył ślubowanie Bogu, że jeżeli powróci żywym z wyprawy wojennej, wraz z drugim synem Wojciechem, to poświęci go służbie kapłańskiej. Przyrzeczenie zostało spełnione, gdyż jego synWojciech został księdzem i w roku 1637 objął probostwo grabownickie<ref>R. {{odn|Ostrowski, ''Grabownica Starzeńska. Dzieje wsi od XIV do końca XX wieku'', rozprawa doktorska, wyd. Uniwersytet Rzeszowski, Wydział Socjologiczno-Historyczny, Rzeszów |2009, |s. =25.</ref>}}.
 
Dnia 15 czerwca 1624 roku nastąpił tragiczny wmiał skutkachmiejsce najazdatak [[Tatarzy|Tatarów]] na Grabownicę. Najeźdźcy spalili miejscowy kościół, plebanię, szkołę i organistówkę. Hieronim Nagórski, nie zwlekając rozpoczął, jeszcze tego roku, budowę nowego kościoła, która trwała do 1631 roku<ref>R. {{odn|Ostrowski, ''Grabownica Starzeńska. Dzieje wsi od XIV do końca XX wieku'', rozprawa doktorska, wyd. Uniwersytet Rzeszowski, Wydział Socjologiczno-Historyczny, Rzeszów |2009, |s. =86.</ref>}}. Upamiętnieniem dokonańDokonania fundatora jestupamiętnia obraz z XVII wieku, znajdujący się w ołtarzu głównym kościoła w Grabownicy, przedstawiający św. Mikołaja, adorowanego przez bpabiskupa [[Henryk Firlej (biskup poznański)|Henryka Firleja]] oraz Hieronima Nagórskiego z synem ks.księdzem Wojciechem, żoną Jadwigą i córkami. Drugą, ważną pamiątką dokonań Nagórskiego jest kopia jego portretu (oryginał oddano do [[Akademia Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie|Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie]]), znajdująca się w zakrystii kościoła w Grabownicy Starzeńskiej. Na obrazie widnieją herby Nagórskiego - [[Ostoja (herb szlachecki)|Ostoja]], [[Jelita (herb szlachecki)|Jelita]], [[Starykoń (herb szlachecki)|Starykoń]], [[Janina (herb szlachecki)|Janina]] oraz litery: H N D N (Hieronim Nagórski De Nagórzyce). Napis pod portretem przypomina o najeździe Tatarów oraz budowie nowej świątyni:
: ''Z Roku nad tysiąc sześćset dwudziestego czwartego''
: ''Spalili Tatarowie Kościół miejsca tego,''
: ''Na cześć Bogu Niech w Niebie na wieki króluje.''
: ''Hieronim imię jego, małżonki Jadwiga,''
: ''Prosić Boga za niemi, szczególna obliga''{{odn|Ostrowski|2009|s=130}}{{odn|Jedynak|2002|s=18–19}}.
: ''Prosić Boga za niemi, szczególna obliga.''<ref>R. Ostrowski, ''Grabownica Starzeńska. Dzieje wsi od XIV do końca XX wieku'', rozprawa doktorska, wyd. Uniwersytet Rzeszowski, Wydział Socjologiczno-Historyczny, Rzeszów 2009, s. 130.</ref><ref>M. Jedynak, ''Grabownica Starzeńska. Warto tam pojechać'', [w:] "Brzozowska Gazeta powiatowa", nt 10, Brzozów 2002, s. 18-19.</ref>
 
Po śmierci Hieronima Nagórskiego, która nastąpiła w 1636 roku, Grabownica przeszła w ręce jego córek. Katarzyna objęła wraz z mężem Jackiem Krasowskim dwór górny, natomiast młodsza, Salomea, otrzymała dwór dolny. Najmłodsza, Anna, wychowywała się w domu Mikołaja Pełki, krewnego od strony matki. Tego roku, Jadwiga z Pełków Nagórska dokonała pewnych zapisów na rzecz franciszkanów sanockich<ref>P. {{odn|Pencakowski, ''Historia kościoła i klasztoru Franciszkanów w Sanoku'', [w:] "630. Rocznica przybycia franciszkanów do Sanoka", red. W. Banach, E. Kasprzak, Sanok |2008, |s. =85.</ref>}}. Według rejestru poborowego ziemi sanockiej właścicielami Grabownicy, w roku 1655, byli: Jacek Krasowski i Wielowiejska, wdowa po Stefanie, Zbigniew Dobek z żoną Anną oraz Salomea Nagórska, żona Jana Fredry<ref>R. {{odn|Ostrowski, ''Grabownica Starzeńska. Dzieje wsi od XIV do końca XX wieku'', rozprawa doktorska, wyd. Uniwersytet Rzeszowski, Wydział Socjologiczno-Historyczny, Rzeszów |2009, |s. =26.</ref>}}.
 
Z Salomeą, córką Hieronima Nagórskiego, wiąże się romantyczna i zarazem tragiczna historia, którą opisał [[Władysław Łoziński]]. Poniżej prezentowane są fragmenty tej opowieści:
 
''{{Cytat|[...] porwanie panny Salomei Nagórskiej z Grabownicy przez Stanisława Przedwojowskiego, towarzysza roty husarskiej Aleksandra Koniecpolskiego. [...] Panna Salomea nie miała ani ojca, ani matki i wychowywała się w domu swego dziadka, Mikołaja Pełki [...]. Do opieki nad panienką rościł sobie jednak prawo jej szwagier, ożeniony z jej siostrą, Katarzyną, Jacek Krasowski z Grabownicy. Wiedziony chciwością, chciał koniecznie odebrać Pełkom pannę Salomeę, bo upatrzył dla niej męża, Gabriela Boratyńskiego, który deklarował się kontentować trzecią częścią posagu panny, a z dwóch trzecich kwitować Krasowskiego. Kiedy raz Pełczyna z panną była na mszy w kościele franciszkańskim w Sanoku, wpadł Krasowski z zbrojną czeladzią do Świątyni i nie zważając na nabożeństwo, właśnie przy samym Podniesieniu porwał Salomeę przemocą i zawiózł ją do Grabownicy. Aby faktem dokonanym ubiec opozycję krewnych, przyśpieszył termin ślubu z Boratyńskim, nie zważając na łzy i prośby panny, która serce swoje oddała już była Przedwojowskiemu. Zbliżył się dzień fatalny; już pannę młodą stroić poczęto do ślubu, kiedy nagle, w przedostatniej prawie chwili, wpada do dworu w Grabownicy Stanisław Przedwojowski z kilku towarzyszami swojej husarskiej chorągwi, porywa Salomeę, unosi ją na koniu do przygotowanych nie opodal kolas, w których czekają już na nią jej druga siostra i jej ciotka pani Bylińska wraz z bratem stryjecznym, Nagórskim – a Krasowskiemu i niefortunnemu panu młodemu Boratyńskiemu pozostaje tylko ta wątpliwa satysfakcja i pociecha, jaką dać mogą piorunujące protestacje, zaniesione do ksiąg grodzkich. Niestety, niedługo cieszyło się swoim szczęściem tak romantycznie skojarzone stadło! [...] W r. 1645 napada nocą na dwór w Grabownicy sąsiad, Stanisław Kozłowski, podczaszy sanocki, i pod szablami jego pachołków ginie gwałtowną Śmiercią Stanisław Przedwojowski. Rozsiekano go na sztuki – dwadzieścia dwie ran stwierdzono w grodzie na jego zwłokach. Stało się to za poduszczeniem matki podczaszego, Anny z Rytra Kozłowskiej, wdowy po Mikołaju, sędzi ziemi sanockiej, [...]. Kozłowską skazał trybunał za zbrojny zajazd i zabójstwo na dwa lata i 12 tygodni wieży [...]. Tragiczny los męża nie na długo odebrał pani Salomei ochotę do życia i miłości, w cztery miesiące po katastrofie jest już żoną Jana Fredry''<ref>W. {{odn|Łoziński, ''Prawem i lewem. Obyczaje na Czerwonej Rusi w pierwszej połowie XVII wieku'', wyd. 2, Lwów |1904, |s=277–279}}.}} 277-279.</ref>.
 
== Zobacz też ==
 
== Bibliografia ==
* {{Cytuj | autor = M. Jedynak | tytuł = Grabownica Starzeńska. Warto tam pojechać | czasopismo = Brzozowska Gazeta Powiatowa | numer = 10 | data = 2002 |odn = tak}}
 
* M.{{Cytuj | autor r = [[Marek Derwich,]] |rozdział = ''Klasztor Św. Krzyża na Łysej Górze a rycerstwo sandomierskie'', [w:]| tytuł = "Genealogia. Studia nad wspólnotami krewniaczymi i terytorialnymi w Polsce średniowiecznej na tle porównawczym. (Materiały sympozjum odbytego w dniach 21–23 IX 1983 r. w Golubiu-Dobrzyniu)", red.| redaktor = J. Hertel, J. Wroniszewski, | miejsce = Toruń | data = 1987, | s. 160-162.= 149–171 |odn = tak}}
* R. Ostrowski, ''Grabownica Starzeńska. Dzieje wsi od XIV do końca XX wieku'', rozprawa doktorska, wyd. Uniwersytet Rzeszowski, Wydział Socjologiczno-Historyczny, Rzeszów 2009, s. 24-26, 86, 129-130, 319, 351.
* W.{{Cytuj | autor = [[Władysław Łoziński,]] | tytuł = ''Prawem i lewem. Obyczaje na Czerwonej Rusi w pierwszej połowie XVII wieku'',| wyd.wydanie = 2, | miejsce = Lwów | data = 1904, s.|odn 277-279.= tak}}
* M. Derwich, ''Klasztor Św. Krzyża na Łysej Górze a rycerstwo sandomierskie'', [w:] "Genealogia. Studia nad wspólnotami krewniaczymi i terytorialnymi w Polsce średniowiecznej na tle porównawczym. (Materiały sympozjum odbytego w dniach 21–23 IX 1983 r. w Golubiu-Dobrzyniu)", red. J. Hertel, J. Wroniszewski, Toruń 1987, s. 160-162.
* R.{{Cytuj | autor = Robert Ostrowski, ''| tytuł = Grabownica Starzeńska. Dzieje wsi od XIV do końca XX wieku'', rozprawa| doktorska,miejsce wyd.= Rzeszów | wydawca = Uniwersytet Rzeszowski, Wydział Socjologiczno-Historyczny, Rzeszów| 2009,data s.= 24-26,2009 86,|odn 129-130, 319, 351.= tak}}
* S. Uruski, ''Rodzina. Herbarz szlachty polskiej'', Warszawa 1915, t. XII, s. 10-11; t. XIII, s. 270.
* {{Cytuj | autor r = P. Pencakowski |rozdział = Historia kościoła i klasztoru Franciszkanów w Sanoku | tytuł = 630. rocznica przybycia franciszkanów do Sanoka | redaktor = W. Banach, E. Kasprzak | miejsce = Sanok| data = 2008| s = 65–129 |odn = tak}}
* W. Łoziński, ''Prawem i lewem. Obyczaje na Czerwonej Rusi w pierwszej połowie XVII wieku'', wyd. 2, Lwów 1904, s. 277-279.
* {{Cytuj | autor = [[Seweryn Uruski]] | tytuł = Rodzina. Herbarz szlachty polskiej | miejsce = Warszawa | data = 1915 |wolumin = XII |s = 10–11}}
* S.{{Cytuj | autor = [[Seweryn Uruski,]] | tytuł = ''Rodzina. Herbarz szlachty polskiej'', | miejsce = Warszawa 1915,| t.data XII,= s.1915 10-11;|wolumin t.= XIII, |s. = 270.}}
 
[[Kategoria:Zmarli w 1636]]
21 220

edycji