Wikipedysta:Maksymilian Sielicki/brudnopis5: Różnice pomiędzy wersjami

drobne redakcyjne
(Zaręba 2018)
(drobne redakcyjne)
Psychologia bada umysł i zachowanie, a jej historia jako nauki rozpoczęła się w XIX wieku.
 
== Wstęp ==
Słowo ''psychologia'' było znane w mowie już w połowie XVI wieku, aczkolwiek w piśmie pojawiło się po raz pierwszy w rozprawie niemieckiego filozofia i logika Rudolfa Gocleniusa{{odn|Stachowski|2006|s=27}}. Hermann von Ebbinghaus był pierwszym psychologiem, który użył eksperymentu jako metody badawczej badając procesy pamięciowe{{odn|Stachowski|2006|s=25}}.
 
== Wundt i następcy ==
Wilhelm Wundt w 1879 roku założył na Uniwersytecie Lipskim pracownię eksperymentalnych badań psychologicznych, przekształconą trzy lata później w Insytut Psychologii, i tamże powstały pierwsze doktoraty w dziedzinie psychologii{{odn|Stachowski|2006|s=26}}. Wundt w odróżnieniu od jemu współczesnych był zdania, że zjawisk psychicznych nie da się zredukować do procesów fizjologicznych i uważał, że należy użyć eksperymentu jako metody badawczej{{odn|Stachowski|2006|s=27-29}}. Wundt rozszerzył również pole badania psychologii empirycznej – lub tego, co dotychczas można było nazwać psychologią – do opisów statystycznych charakterów i popędów ludzkich, obserwacji życia codziennego oraz opisów ras, plemion, religii, obyczajów i języków{{odn|Stachowski|2006|s=31-32}}. W końcowym okresie pracy naukowej Wundt wypracował program dwóch psychologii: eksperymentalnej, indywidualnej, fizjologicznej oraz historyczno-kulturowej, ''Völkerpsychologie'', i przewidywał, że ta druga zepchnie pierwszą na drugi plan{{odn|Stachowski|2006|s=32}}.
 
 
Przeciwna Wundtowskiej psychologii treści była również austriacka szkoła psychologii aktów, której głównym przedstawicielem był Franz Brentano{{odn|Stachowski|2006|s=35}}. Brentano był zdania, że psychologiia nie musi być nierozerwalnie związana z fizjologią, aby stanowić naukę i za główny przedmiot psychologii uważał aktywne i intencjonalne doświadczenie{{odn|Stachowski|2006|s=36}}. Pracę teoretyczną stawiał wyżej od eksperymentu{{odn|Stachowski|2006|s=36}}. Oddziałał na Husserla i jego fenomenologię, a także na polskiego psychologa Kazimierza Twardowskiego{{odn|Stachowski|2006|s=36}}.
 
Max Wertheimer, Wolfgang Köhler i Kurt Koffka utworzyli ''Gestaltpsychologie'', czyli psychologię postaci, zwaną również gestaltyzmem{{odn|Stachowski|2006|s=37}}. Jej początkiem jest rok 1910, kiedy Wetheimer rozpoczął badania nad procesami postrzegania, m.in. nad percepcją ruchu pozornego{{odn|Stachowski|2006|s=37}}. Głównym spostrzeżeniem gestaltyzmu jest jest pierwszeństwo całości nad częściami składowymi{{odn|Stachowski|2006|s=37}}.
 
W opozycji do poglądów Wundta w Ameryce powstał funkcjonalizm, głoszący, że umysł ludzki jest narzędziem przystosowania się do zmieniającego się środowiska{{odn|Stachowski|2006|s=39-42}}. Jego najwybitniejszymi przedstawicielami byli Granville S. Hall, William James i Hugo Münsterberg{{odn|Stachowski|2006|s=40-41}}.
 
== Gestaltyzm ==
Max Wertheimer, Wolfgang Köhler i Kurt Koffka utworzyli ''Gestaltpsychologie'', czyli psychologię postaci, zwaną również gestaltyzmem{{odn|Stachowski|2006|s=37}}. Jej początkiem jest rok 1910, kiedy Wetheimer rozpoczął badania nad procesami postrzegania, m.in. nad percepcją ruchu pozornego{{odn|Stachowski|2006|s=37}}. Głównym spostrzeżeniem gestaltyzmu jest jest pierwszeństwo całości nad częściami składowymi{{odn|Stachowski|2006|s=37}}.
 
== Behawioryzm ==
Na początku XX wieku amerykański badacz John B. Watson zaczął głosić poglądy, że ponad półwieku badań eksperymentalnych nad świadomością nie przyniosło żadnych znaczących wyników oraz zastosowań i zamiast niej konieczne jest badanie zachowania{{odn|Stachowski|2006|s=42}}. Zdaniem Watsona, świadomości nie można zbadać eksperymentalnie, należy również odrzucić introspekcję jako metodę badań{{u|uw1}}{{odn|Stachowski|2006|s=42-45}}. Zamiast posługiwać się pojęciami takimi jak świadomość, stany psychiczne, introspekcja treści świadomości itp., należy używać terminów takich jak bodziec i reakcja, nawyk, odruch warunkowy itd{{odn|Stachowski|2006|s=43}}. Behawioryzm wywodzi się z psychologii porównawczej zachowania zwierząt{{odn|Stachowski|2006|s=45}}.
 
Z połączenia behawioryzmu i europejskiego neopozytywizmu powstał neobehawioryzm{{odn|Stachowski|2006|s=48}}.
 
== Psychoanaliza ==
Kiedy? zaczęła dochodzić do głosu psychoanaliza, zgodnie z którą psychika jest sama w sobie głównie nieświadoma{{odn|Stachowski|2006|s=52}}. Jej twórca, Zygmunt Freud, dzielił osobowość na id, ego i superego{{odn|Stachowski|2006|s=53}}. Na podstawie objawów histerycznych, marzeń sennych i czynności pomyłkowych, psychoanaliza miała dawać wgląd do świadomej duszy{{odn|Stachowski|2006|s=53}}. Podstawową metodą psychoanalizy są swobodne skojarzenia{{odn|Stachowski|2006|s=54}}. Psychoanaliza u swych początków miała aspiracje naukowe, ale z biegiem czasu coraz bardziej odchodziła od naukowości{{odn|Stachowski|2006|s=54}}.
 
Z psychoanalizy wyrosły psychologia indywidualna stworzona przed Alfreda Adlera i psychologia analityczna Karola Gustawa Junga{{odn|Stachowski|2006|s=55}}. Adler uważał, że motorem działania człowieka jest świadomość niepełnosprawności i potrzeba działań kompensacyjnych w kierunku "dążenia do mocy", nadto uwarunkowania społeczne dominują nad biologicznymi{{odn|Stachowski|2006|s=55}}. Jung natomiast przykładał mniejszą wagę do charaketerystycznej dla psychoanalizy panseksualności, a większą do nieświadomości, na którą składają się tzw. archetypy, będące wytworem wrodzonych form i instynktów{{odn|Stachowski|2006|s=55}}. Za główny cel człowieka uznawał tzw. indywiduację, czyli samorozwój człowieka{{odn|Stachowski|2006|s=56}}.
 
== Psychologia humanistyczna ==
W reakcji na ograniczenia psychoanalizy i behawiaryzmu, w połowie XX wieku będących w rozkwicie, wyłoniła się psychologia humanistyczna, której przedmiotem swego zainteresowania obejmowała zagadnienia takie jak tożsamość, autonomia, zdrowie psychiczne czy twórczość, które były pomijane przez dwie wymienione podejścia{{odn|Stachowski|2006|s=56}}. Psychologia humanistyczna, której głównym przedstawicielem był Abraham Maslow (1908–1970), przedstawiała koncepcję człowieka jako osoby formującej samą siebie z własnego wyboru, a biologiczna natura człowieka jest raczej dobra lub przynajmniej neutralna, dlatego też nie należy jej tłumić, lecz ją rozwijać w procesie samoaktualizacji, będącej możliwie najlepszym wykorzystaniem swych możliwości w danych okolicznościach życiowych{{odn|Stachowski|2006|s=58}}