Maria Żywirska: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 5 bajtów ,  6 miesięcy temu
m
poprawa linków, WP:SK
m (poprawa linków, WP:SK)
Następnie, do 1933 roku, pracowała jako nauczycielka historii, języka polskiego i rysunku w [[Liceum Ogólnokształcące im. Cypriana Kamila Norwida w Wyszkowie|Gimnazjum Koedukacyjnym Towarzystwa Szkoły Średniej w Wyszkowie]]. Jako pedagog włączyła się w życie społeczno-kulturalne miasta. Zorganizowała [[izba pamięci|izbę pamięci]] i czytelnię szkolną. Wspierała ruch [[krajoznawstwo|krajoznawczy]] młodzieży, zaangażowała się w pracę wychowawczą w [[Związek Harcerstwa Polskiego|harcerstwie]]. Nawiązała kontakt z [[Towarzystwo Popierania Przemysłu Ludowego|TPPL]] w Warszawie, dla którego gromadziła materiały dotyczące [[kultura ludowa|kultury ludowej]] [[Kurpie|Kurpiów]] oraz powiatów [[powiat pułtuski|pułtuskiego]] i [[Powiat ostrowski (województwo mazowieckie)|ostrowskiego]], przeznaczone na [[Powszechna Wystawa Krajowa|Powszechną Wystawę Krajową w Poznaniu]]. Praca ta ujawniła jej zainteresowania [[sztuka ludowa|sztuką ludową]], w szczególności z terenów [[Puszcza Biała|Puszczy Białej]].
 
Po wyjściu za mąż w 1933 przeniosła się do [[Lublin]]a, gdzie nadal pracowała społecznie. Była założycielką Komitetu Historii Sztuki i Etnografii przy [[Lubelskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk]]. W 1935 została członkinią zarządu oddziału [[Towarzystwo Propagandy Sztuki]]. W 1937 ukończyła studium muzeologiczne prowadzone przez prof. [[Eugeniusz Frankowski|Eugeniusza Frankowskiego]] przy [[Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie|Muzeum Etnograficznym w Warszawie]]. W maju tego roku została kustoszką i kierowniczką [[Muzeum LubelskieNarodowe w Lublinie|Muzeum w Lublinie]], które po zreorganizowaniu wg jej projektu, zostało otwarte w czerwcu 1939. W pierwszych tygodniach [[II wojna światowa|wojny]] opiekowała się zbiorami kierowanego muzeum oraz depozytami [[Muzeum Śląskie w Katowicach|Muzeum Śląskiego w Katowicach]] i licznych zbiorów prywatnych z [[Wielkopolska|Wielkopolski]] (m.in. [[Skórzewscy herbu Drogosław|Skórzewskiech]] i [[Bnińscy herbu Łodzia|Bnińskich]]). Brała udział w akcjach ukrywania zbiorów sztuki (m.in. obrazów ''[[Kazanie Skargi]]'' i ''[[Bitwa pod Grunwaldem (obraz Jana Matejki)|Bitwa pod Grunwaldem]]'' [[Jan Matejko|Jana Matejki]]). Usunięta przez Niemców z pracy w muzeum w listopadzie 1939 zdążyła jeszcze zabezpieczyć dokumentację i część zbiorów. Następnie prowadziła sklep z artykułami sportowymi, a w 1943 wyjechała do Warszawy. Tam zastało ją [[powstanie warszawskie|powstanie]], po którego zakończeniu znalazła się w [[Dulag 121 Pruszków|obozie Dulag 121 w Pruszkowie]]. Dzięki staraniom męża Żywirska wydostała się w 1945 z obozu i mogła wrócić do Lublina, gdzie podjęła współpracę z [[Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II|Towarzystwem Naukowym Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II]].
 
W 1946 wyjechała na [[Górny Śląsk]]. Tutaj zainteresowała się [[kultura górnicza|kulturą górniczą]]. Nawiązała w [[Katowice|Katowicach]] współpracę ze [[Związek Zawodowy Górników w Polsce|Związkiem Zawodowym Górników w Polsce]] (ZZG), który sfinansował jej badania nad [[kultura materialna|kulturą materialną]] i twórczością plastyczną górników. Zainicjowała konkurs na wspomnienia górników, akcję inwentaryzacji zabytków przemysłowych, a już w 1947 utworzenie [[Muzeum Górnicze w Sosnowcu|Związkowego Muzeum Górniczego]] w Sosnowcu (otwarte dla zwiedzających w 1951). Jako dyrektorka muzeum została członkinią katowickiego [[Polskie Towarzystwo Ludoznawcze|Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego]] i członkinią-korespondentką [[Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk|Instytutu Historii Kultury Materialnej PAN]]. Współpracowała też z Komitetem Etnograficznym [[Śląski Instytut Naukowy|Śląskiego Instytutu Naukowego]] w Katowicach, dla którego prowadziła badania etnograficzne na temat kultury górniczej. Była także stałą konsultantką dziennika górniczego [[Muzeum Techniki i Przemysłu NOT|Muzeum Techniki w Warszawie]]. Również w okresie śląskim prowadziła badania dla [[Zakład Socjologii Pracy Polskiej Akademii Nauk w Warszawie|Zakładu Socjologii Pracy PAN]] dotyczące wpływu tradycji zawodowych na formowanie się osobowości górniczej. Dzięki stypendium [[Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego|Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego]] dwukrotnie (w 1960 i 1962) wyjeżdżała do Francji, gdzie prowadziła badania etnograficzne wśród [[Polonia we Francji|Polonii we Francji]]. W 1964 przeszła na emeryturę. Przeniosła się do Warszawy, gdzie pracowała naukowo do śmierci w 1980. Została pochowana na cmentarzu parafialnym w Brańszczyku.
Uczestniczyła w powojennym reaktywowaniu działalności [[Polskie Towarzystwo Ludoznawcze|PTL]]. Na osoboste zaproszenie [[Józef Gajek|Józefa Gajka]] wzięła udział w pierwszym po 1945 Walnym Zgromadzeniu Towarzystwa (22 listopada 1945). Po przeniesieniu się na Śląsk przyczyniła się do założenia oddziału Górnośląskiego PTL ([[Bytom]]), którego została wiceprzewodniczącą (1949–1958), następnie prezesem (1958–1964). W 1979 została honorowym członkiem PTL.
 
== Nagrody i odznaczenia ==
* [[Krzyż Zasługi|Złoty Krzyż Zasługi]] w uznaniu dorobku naukowego oraz działalności na polu kultury
 
== Publikacje ==
 
== Upamiętnienia ==
* Tablica pamiątkowa na cmentarzu w Brańszczyku na rodzinnym grobowcu ufundowana przez mieszkańców wsi;
* Dom rodzinny Marii Żywirskiej w Brańszczyku (ul. Jana Pawła II) - mieści się w nim „Dom Seniora”, prowadzony przez [[Orioniści|Zgromadzenie Ojców Orionistów]]<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.archiwum.nowywyszkowiak.pl/12/ziemia_wyszkowska/idn17/branszczyk.html | tytuł = Brańszczyk. Maria Żywirska | opublikowany = Nowy Wyszkowiak | język = pl | data dostępu = 2017-01-10}}</ref>.
* Stypendium im. Marii i Zygmunta Żywirskich - promowanie wartości edukacji oraz wspieranie uczniów szczególnie uzdolnionych w zakresie historii i sportu. Stypendium przyznawane jest dla uczniów I LO im. C.K. Norwida w Wyszkowie. Fundatorem w 2012 była prof. M. Frankowska<ref>[http://viscobar.cba.pl/?p=4902 Filipowicz, Marek; Pochmara, Justyna: ''Pierwszy laureat stypendium im. Żywirskich''. "Viscobar" 10 lipca 2012, dostęp: 2 maja 2016]</ref>.
* Ulica Marii Żywirskiej w Wyszkowie<ref>[http://www.wyszkowiak.pl/index.php?cmd=aktualnosci&opt=pokaz&id=1361 Pochmara, Justyna: ''Widziała Boga w człowieku''. "Wyszkowiak" 3 listopada 2011, dostęp: 2 maja 2016]</ref>.
* W październiku 2017 r. na uroczystej sesji Rady Gminy Brańszczyk radni uchwalili, że [[Skansen im. Marii Żywirskiej w Brańszczyku|Skansen w Brańszczyku]] otrzymuje imię Marii Żywirskiej<ref>{{Cytuj |autor = Elżbieta Borzymek |tytuł = http://nowywyszkowiak.pl/powiat/branszczyk-skansen-imienia-marii-zywirskiej-foto.html |data = 2017 r.}}</ref>.
 
== Przypisy ==