Kardynał: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 258 bajtów ,  1 rok temu
merytoryczne
(drobne merytoryczne, drobne techniczne, jęz., int., ort., lit.)
(merytoryczne)
Kardynałów mianuje [[papież]], wybierając ich spośród mężczyzn, którzy mają przynajmniej święcenia [[prezbiter]]atu. Papież dokonuje promocji mianowanych kardynałów na [[konsystorz]]u.
 
Kardynałowie są mianowani przez papieża według jego własnego uznania, jednakże po zasięgnięciu opinii członków Kolegium Kardynalskiego na temat kandydatów. Gdyby zamianowany kardynał nie miał święceń biskupich, powinien je przyjąć, choć nie jest to bezwzględnie konieczne, to znaczy nie stanowi przeszkody w wykonywaniu jakichkolwiek uprawnień kardynalskich.
 
W przeszłości kardynałami mogliw zostawaćstopniu mężczyźnikardynałów bezdiakonów święceń.mianowano Np.nie kapłanów, ale [[PawełDiakon|diakonów]], IIIa (papież)nawet [[Posługa|Pawełduchownych IIIniższych]]. zostałOstatnim kardynałem wdiakonem 1493,bez aświęceń święceniakapłańskich kapłańskiebył przyjął[[Teodolfo w 1519Mertel]].
 
Polscy biskupi otrzymali w połowie XV wieku zakaz starania się o godność kardynalską bez wyraźniej zgodny senatu oraz króla, ponieważ posiadanie kapelusza kardynalskiego przez któregoś z polskich biskupów było przyczyną bardzo ostrych sporów o [[Precedencja|precedencję]] z [[Prymas Polski|prymasami Polski]]<ref name=":0">{{Cytuj |autor = [[Jerzy Kazimierz Pietrzak]] |tytuł = Przywileje i godności Prymasów Polski |data = 2011 |praca = Studia Prymasowskie 5}}</ref>. Dodatkowo dawniej godność ta była uważana za obcą i niebezpieczną<ref name=":0" />.
* kardynałowie [[biskup]]i – którym przydzielono (obecnie tytularnie, bez sankcji kanonicznej od lat 60. XX w.) [[diecezja|diecezję]] podrzymską – suburbikalną. Diecezje suburbikalne to: [[Biskup Ostii|Ostia]], [[Biskup Sabiny|Sabina-Poggio Mirteto]], [[Biskup Porto-Santa Rufina|Porto-Santa Rufina]], [[Biskup Velletri-Segni|Velletri-Segni]], [[Biskup Frascati|Frascati]], [[Biskup Albano|Albano]] i [[Biskup Palestriny|Palestrina]]. W czasach starożytnych diecezje te okalały diecezję rzymską. [[Dziekan Kolegium Kardynalskiego]] jest zawsze biskupem tytularnym Ostii, a przy tym zachowuje poprzedni tytuł diecezji podmiejskiej. Od 2018 roku do grona kardynałów biskupów należą także kardynałowie bez przydzielonej diecezji suburbikalnej ani patriarchatu wschodniego (duchowni zachowują wtedy tytuł swojego kościoła prezbiterialnego). Kardynałowie biskupi diecezji podmiejskich i kościołów tytularnych rzymskich mają pierwszeństwo przed kardynałami – patriarchami Kościołów Wschodnich, którzy także należą do tego stopnia. Kardynał, który jest [[patriarcha|patriarchą]] wschodnim, otrzymuje automatycznie godność kardynała-biskupa, przy czym zachowuje jako tytuł swój kościół patriarchalny. Z grona kardynałów biskupów są wybierani Dziekan i Subdziekan Kolegium Kardynalskiego. We włoskich źródłach występuje określenie ''cardinale protovescovo'' (kardynał protobiskup), które oznacza kardynała-biskupa o najdłuższym stażu w kolegium kardynalskim.
* kardynałowie [[prezbiter]]zy – mają przydzielony kościół tytularny w Rzymie. Godność tę otrzymują najczęściej kardynałowie, którzy są ordynariuszami jakiejś diecezji na świecie. Najstarszy stażem kardynał, który przewodniczy grupie, to [[protoprezbiter|kardynał protoprezbiter]],
* kardynałowie [[diakon]]i – mają przydzielony kościół stanowiący diakonię. Najstarszy stażem kardynał, który przewodniczy grupie, to [[protodiakon|kardynał [[protodiakon]]. Godność tę otrzymują zazwyczaj kardynałowie kierujący dykasteriami Kurii Rzymskiej.
 
== Kardynałowie ''in pectore'' ==
 
== Pretendenci ==
Większość kardynałów stoi na czele ważnych [[archidiecezja|archidiecezji]]. – w Polsce (2020): [[Biskupi warszawscy|warszawskiej]], niedawno także krakowskiej, gnieźnieńskiej i wrocławskiej.Niektóre Takaz diecezjanich bywanazywane określana jakopotocznie ''posto cardinalizio'' – miejsce kardynalskie. NieW zawszePolsce jednaktaką ichrolę ordynariuszeodgrywa otrzymująarchidiecezja czerwony[[Biskupi biretwarszawscy|warszawska]]. naCzasem pierwszympostrzega konsystorzusię pow nominacjiten nasposób danątakże diecezję.archidiecezje: Przykładowo[[Biskupi po śmierci kard.krakowscy|krakowską]], [[AdolfBiskupi Bertramgnieźnieńscy|Adolfa Bertramagnieźnieńską]] wczy 1945 rokuteż [[BolesławBiskupi Kominekwrocławscy|wrocławską]]. otrzymał nominację kardynalską dopiero w roku 1973, choć w tym przypadku na opóźnienie nominacji wpływało nieuregulowanie do 1972 roku statusu diecezji wrocławskiej i jej rządcy.
 
Nie wszyscy ordynariusze ''posto cardinalizio'' zostają kardynałami, a jeśli już dany arcybiskup zostanie kreowany kardynałem, to nie musi to nastąpić od razu po nominacji na daną diecezję. Przykładowo po śmierci kard. [[Adolf Bertram|Adolfa Bertrama]] w 1945 roku [[Bolesław Kominek]] otrzymał nominację kardynalską dopiero w roku 1973, choć w tym przypadku na opóźnienie nominacji wpływało nieuregulowanie do 1972 roku statusu diecezji wrocławskiej i jej rządcy.
Kardynałami mianowani są również wysocy urzędnicy [[Kuria Rzymska|Kurii rzymskiej]] ('''kardynałowie kurialni'''), którzy nie posiadają własnych diecezji i zobowiązani są rezydować w Rzymie. Kardynałowie, którzy kierują diecezjami, powinni przybyć na każde wezwanie [[Papież|biskupa Rzymu]]. Ponadto papieże honorują tą godnością wybitnych [[teologia|teologów]] katolickich oraz – zwyczajowo – byłych rektorów uniwersytetów Gregorianum i Lateranum. Kardynałowie, którzy ukończyli 75. rok życia i stoją na czele [[dykasteria|dykasterii]] Kurii Rzymskiej lub [[Watykan|Państwa Watykańskiego]], proszeni są o złożenie rezygnacji. Są jednak członkami dykasterii na ogół co najmniej do ukończenia 80. roku życia.
 
Kardynałami mianowani są również wysocy urzędnicy [[Kuria Rzymska|Kurii rzymskiej]] ('''kardynałowie kurialni'''), którzy nie posiadają własnych diecezji i zobowiązani są rezydować w Rzymie. Kardynałowie, którzy kierują diecezjami, powinni przybyć na każde wezwanie [[Papież|biskupa Rzymu]].
 
Kardynałami mianowani są również wysocy urzędnicy [[Kuria Rzymska|Kurii rzymskiej]] ('''kardynałowie kurialni'''), którzy nie posiadają własnych diecezji i zobowiązani są rezydować w Rzymie. Kardynałowie, którzy kierują diecezjami, powinni przybyć na każde wezwanie [[Papież|biskupa Rzymu]]. Ponadto papieże honorują tą godnością wybitnych [[teologia|teologów]] katolickich oraz – zwyczajowo – byłych rektorów uniwersytetów Gregorianum i Lateranum. Kardynałowie, którzy ukończyli 75. rok życia i stoją na czele [[dykasteria|dykasterii]] Kurii Rzymskiej lub [[Watykan|Państwa Watykańskiego]], proszeni są o złożenie rezygnacji. Są jednak członkami dykasterii na ogół co najmniej do ukończenia 80. roku życia.
 
== Wybór papieża ==
Od 1059 kardynałowie, zebrani na [[Kolegium Kardynałów]], dokonują wyboru nowego papieża podczas [[konklawe]]. Czynne prawo wyborcze w konklawe przysługuje kardynałom, którzy w dniu zaistnienia wakatu Stolicy Apostolskiej nie ukończyli 80 lat (od czasu wejścia w życie 1 stycznia 1971 roku ''motu proprio'' [[Paweł VI|Pawła VI]] ''[[Ingravescentem aetatem]]''). Inną funkcją Kolegium Kardynalskiego jest doradzanie papieżowi w ważnych sprawach Kościoła.
 
== Kardynał legat ==
Na początku ery nowożytnej tytuł kardynała nosili niektórzy szefowie rządów, najbardziej znanym z nich jest [[Jules Mazarin]] – pierwszy minister Francji. Te osoby nie pełniły funkcji kościelnych, ale były opłacane z kasy Kościoła zamiast [[król]]ewskiej. Rzym zgadzał się na taki stan rzeczy w zamian za ochronę swojego stanu posiadania. W przeszłości także niektórzy kardynałowie nie posiadali święceń kapłańskich. Wynikało to z faktu, że najniższy stopień kardynalski, kardynałowie diakoni, wywodził się od najważniejszych [[diakon]]ów Rzymu, posiadających tylko niższe święcenia, podobnie jak kardynałowie prezbiterzy od najważniejszych prezbiterów (kapłanów) Rzymu, a kardynałowie biskupi od biskupów diecezji podmiejskich Rzymu. (Zob. [[Stopnie kardynalskie|rangi kardynalskie]])
 
JednymOstatnim ztakim ostatnich takich kardynałówkardynałem był sekretarzwatykański stanuprawnik, Państwa[[Teodolfo KościelnegoMertel|diakon [[GiacomoTeodolfo AntonelliMertel]], którego do godności kardynalskiej wyniósł w roku [[1858]] papież [[Pius IX]]. Obecny [[kodeks prawa kanonicznego z 1983]] zabranianie przewiduje wynosićwyniesienia do tej godności osoby nieposiadającenieposiadającej święceń kapłańskich. KwestięWspółczesną tę w obecnym prawie kościelnymdyscyplinę reguluje kanon 351 § 1. KPK: ''Kardynałów ustanawia w sposób nieskrępowany Biskup Rzymski, wybierając ich spośród mężczyzn, którzy mają przynajmniej święcenia prezbiteratu, odznaczają się szczególną nauką, obyczajami, pobożnością i roztropnością w załatwianiu spraw. Ci, którzy nie są jeszcze biskupami, powinni przyjąć sakrę biskupią.''
 
== Uprawnienia kardynałów ==
* wybierają papieża w czasie [[konklawe]] (jeśli mają mniej niż 80 lat)<ref>Kardynałowie-najbliżsi współpracownicy papieża https://ekai.pl/kardynalowie-najblizsi-wspolpracownicy-papieza-2/.</ref>.
* spowiadają na całym świecie bez zgody ordynariusza miejscowego
* używają [[pastorał]]u (o ile są biskupami) w czasie mszy św. bez zgody ordynariusza miejscowego
* używają [[Mitra (nakrycie głowy)|mitry]] w czasie czynności liturgicznych (nawet gdy nie są biskupami)
* pełniąmogą funkcjepełnić [[diakon]]ówfunkcję diakonów honorowych w czasie mszy św. sprawowanej przez papieża (zamiastasystujący [[koncelebra|koncelebrować]]papieżowi kardynałowie-diakoni nie zakładają wtedy [[ornat]]u, a jedynielecz [[dalmatyka|dalmatykę]], używając jednak mitry) w czasie mszy św. sprawowanej przez papieża
* idą w procesji, w której niesie się [[Eucharystia (sakrament)|Sanctissimum]] zawsze za baldachimem, chyba że przewodniczy jej papież
* otrzymują obywatelstwo [[Watykan|Państwa Watykańskiego]] na czas pobytu w [[Rzym]]ie
* wybierają papieża w czasie [[konklawe]] (jeśli mają mniej niż 80 lat)<ref>Kardynałowie-najbliżsi współpracownicy papieża https://ekai.pl/kardynalowie-najblizsi-wspolpracownicy-papieza-2/.</ref>.
 
== Polscy kardynałowie (wg daty nominacji) ==