Henio Żytomirski: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 75 bajtów ,  6 miesięcy temu
WP:SK, poprawa linków
(poprawa linków)
(WP:SK, poprawa linków)
Historia rodziny Żytomirskich została zrekonstruowana w niewielkim stopniu. Wiadomo, że dziadek Henia Żytomirskego, Froim Żytomirski, urodził się w 1880 roku w [[Międzybóż]]u na [[Podole|Podolu]]. Swoją przyszłą żonę, pochodzącą z [[Ryga|Rygi]] Chaję (z domu Mełamed), poznał pod koniec XIX wieku w [[Warszawa|Warszawie]]. Doczekali się pięciorga dzieci. Wiadomo, że Froim był zaangażowany w życie religijne [[Gmina Wyznaniowa Żydowska w Warszawie|gminy warszawskiej]] – nie wiadomo, czym zajmował się zawodowo.
 
Po [[I wojna światowa|I wojnie światowej]] Żytomirscy przenieśli się do Lublina i zamieszkali przy ulicy [[Ulica Lubartowska w Lublinie|Lubartowskiej]] 22. Rodzina Chai pozostała w Warszawie, zaś kuzynka Froima, Lena Hechtman, wyemigrowała do [[Stany Zjednoczone|USA]]. W Lublinie Froim Żytomirski był właścicielem sklepu papierniczego<ref name="Rodzina">{{Cytuj stronę | url =http://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/rodzina-zytomirskich/| tytuł = Rodzina Żytomirskich| data dostępu = 20192020-0510-30 | autor = | nazwisko = ŚliwińskaMajuk| imię = Monika | nazwisko2 = Popiel-Popielec| imię2 =JakubDominika | data = | rok = | miesiąc = | praca = | opublikowany = Teatr NN| oznaczenie = | strony = | język = pl | archiwum = https://web.archive.org/save/http://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/rodzina-zytomirskich/ | zarchiwizowano = 30-05-2019}}</ref>.
 
Jego syn, [[Szmuel Żytomirski|Samuel]] (Szmuel), poślubił Sarę (z domu Oxman) i uzyskał wykształcenie pedagogiczne. Najpierw pracował jako nauczyciel w szkole żydowskiej w Warszawie, a następnie w [[Bychawa|Bychawskiej]] Szkole Powszechnej (był jej założycielem i prawdopodobnie dyrektorem). Uczył historii i literatury. Szmuel był zwolennikiem nowych trendów edukacyjnych w szkolnictwie żydowskim (żydowskie szkoły świeckie [[Tarbut]] miały program nauczania wzorowany na szkołach polskich, ale z naciskiem na [[język hebrajski]]). Jest prawdopodobne, że oprócz pracy w Bychawie nauczał również w Lublinie. Sara prowadziła sklep. W 1933 roku urodził się ich syn Henio<ref name="Rodzina" />.
Drugi syn, Leon (Jehuda), wyemigrował do [[Palestyna|Palestyny]] w 1937 roku. Podobnie jak jego ojciec Froim i brat Szmuel, Leon był zwolennikiem [[Syjonizm|idei syjonistycznych]]. Na emigracji ożenił się z Chaną (z domu Hochberg). Cała rodzina Żytomirskich starała się o wyjazd do Palestyny, ale bez skutku. 1 września 1939 roku wybuchła [[Kampania wrześniowa|wojna]]. Z całej rodziny przeżył tylko Leon Żytomirski<ref name="Rodzina" />.
 
Szczegóły życia Henia Żytomirskiego i jego rodziny udało się odtworzyć dzięki córce Leona, Necie Żytomirskej-Avidar, graficzce z Izraela. W 2001 roku przyjechała ona do Lublina i przywiozła ze sobą kilka listów i zdjęć z albumu rodzinnego. W Lublinie spotkała się z pracownikami [[Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN”|Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN”]], którzy są zaangażowani w zachowywanie pamięci o [[Historia Żydów w Lublinie|żydowskiej społeczności miasta]]. Po rozmowie z nimi postanowiła wysłać do Lublina także inne dokumenty z rodzinnego archiwum<ref>{{Cytuj pismo | autor = Aviva Lori| tytuł = Letters to a dead Jewish child| url = https://www.haaretz.com/1.5014029| czasopismo = Haaretz| oznaczenie = | wydanie = | strony = | data = 03.04.2008| rok = | miesiąc = | odpowiedzialność = | wydawca = | miejsce = | issn = | id = | cytat = | język = en| data dostępu = 20192020-0510-30 | archiwum = https://web.archive.org/web/20180718055041/https://www.haaretz.com/1.5014029 | zarchiwizowano = 18-07-2018}}</ref>.
 
{{familytree/start}}
== Życiorys Henia ==
[[Plik:Szewska Street 3 in Lubin.jpg|mały|Dom przy ulicy Szewskiej 3, gdzie rodzina Żytomirskich mieszkała do 1941 roku]]
Henio Żytomirski urodził się 25 marca 1933 w Lublinie. Był jedynym dzieckiem w rodzinie. Od września 1937 rozpoczął naukę w przedszkolu. Wakacje w lipcu 1938 spędził na wsi [[Rudy (powiat puławski)|Rudy]] koło [[Puławy|Puław]]. Kuzynka pisze o nim jako o żywym i energicznym dziecku<ref name="życiorys">{{Cytuj stronę | url = http://tnn.pl/pm,2893.html| tytuł = Henio Żytomirski – życiorys| data dostępu = 2015-01-24 | autor = | nazwisko = Żytomirska-Avidar| imię = Netta | autor link = | data = 21.01.2002| rok = | miesiąc = | praca = | opublikowany = Teatr NN| oznaczenie = | strony = | język = pl en | archiwum = httphttps://wwwweb.webcitationarchive.org/6VtXtOVhsweb/20160330132919/http://tnn.pl/pm,2893.html| zarchiwizowano = 2430.0103.20152016| id = | cytat = | odn =}}</ref>. Zachowane są zdjęcia z prawie każdego roku życia Henia (w wieku do sześciu lat). Jego ostatnie zdjęcie zostało zrobione 5 lipca 1939 na schodach jednego z banków w Lublinie. Na nim Henio, ubrany w białą koszulkę, szorty w kratkę i skarpetki w paski, nieśmiało uśmiecha się do zdjęcia<ref name="Henio, Chaim">{{Cytuj pismo | nazwisko = Dras| imię = Teresa| autor = | tytuł = Henio, Chaim| url = http://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/dlibra/docmetadata?id=19488&from=&dirids=1&ver_id=&lp=4&QI=| czasopismo = Kurier Lubelski| oznaczenie = | wydanie = | strony = | data = 19.04.2008| rok = | miesiąc = | odpowiedzialność = | wydawca = | miejsce = | issn = | id = | cytat = | język = | data dostępu = 2015-02-08}}</ref>.
 
W lecie 1939 roku chłopiec uczył się jeździć na swoim nowym rowerze i przygotowywał do pójścia do szkoły<ref>{{Cytuj pismo | nazwisko = Fijałkowska| imię =Magdalena | autor = | nazwisko2 = Sulisz| imię2 =Waldemar |tytuł = Tak tęsknię za Heniem| url = http://www.dziennikwschodni.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070615/MAGAZYN/70614030| czasopismo = Dziennik Wschodni| adres czasopisma = | oznaczenie = | wydanie = | strony = | data = 15 czerwca 2007| rok = | miesiąc = miejsce = | issn = | język = | data dostępu = 2015-02-08 | odn =}}</ref>. Jego ojciec chciał, aby Henio uczył się [[Język hebrajski|hebrajskiego]], żeby później wyjechać do [[Palestyna|Palestyny]]<ref name="życiorys" />. Plany te udaremnił wybuch [[II wojna światowa|II wojny światowej]].
Na podstawie rekonstrukcji historii życia Henia lubelski Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN” zrealizował szereg projektów poświęconych zachowaniu pamięci o żydowskiej społeczności Lublina.
 
W ramach projektu „Listy do Getta” od 2001 roku młodzież lubelska wysyłała listy na losowo wybrane adresy domów, które istniały w getcie lubelskim (z których większość została zniszczona w 1942 roku przez hitlerowców)<ref>{{Cytuj stronę | url = httphttps://moje.radio.lublin.pl/reportaz2019/01/27-01-cafe2019-reportaz-mariusza-kaminskiego-listy-do-getta.html/| tytuł = Listy do getta | data dostępu = 20152020-0110-2430 | autor = | nazwisko = Kamińsky | imię = Mariusz | data = 13.03.2004| rok = | miesiąc = | praca = | opublikowany = Radio Lublin| oznaczenie = | strony = | język = | archiwum = httphttps://wwwweb.webcitationarchive.org/6VtYJM7CAweb/20201030105619/https://radio.lublin.pl/2019/01/27-01-2019-reportaz-mariusza-kaminskiego-listy-do-getta/| zarchiwizowano = 2430.0110.20152020| id = | cytat = | odn =}}</ref>. Następnie listy te wracały do nadawców z adnotacjami „nie ma takiego adresu” lub „adresat nieznany”<ref name="Kręgi pamięci">{{Cytuj książkę | autor = Tomasz Pietrasiewicz|autor link=Tomasz Pietrasiewicz | tytuł = Kręgi pamięci| wydawca = [[Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN”]]| miejsce = Lublin| rok = 2008| strony = 120| isbn = 978-83-61064-18-3}}</ref>. W 2002 roku wśród odbiorców tych listów po raz pierwszy pojawił się Henio Żytomirski<ref name="Kręgi pamięci" />. Od 2005 roku projekt ten – już pod nazwą '''„Listy do Henia”''' – koncentruje się na historii chłopca i realizowany jest w ramach obchodów „Dnia Pamięci o Holokauście i przeciwdziałaniu zbrodniom przeciw ludzkości”<ref>{{Cytuj stronę | url = http://wiadomosci.ngo.pl/wiadomosci/189425.html| tytuł = «Listy do Henia» – Dzień Pamięci o Holokauście i przeciwdziałaniu zbrodniom przeciw ludzkości| data dostępu = 2015-01-24 | autor = | nazwisko = Krzykała| imię = Monika | data = 13.04.2006| rok = | miesiąc = | praca = | opublikowany = Portal organizacji pozarządowych| oznaczenie = | strony = | język = | archiwum = http://www.webcitation.org/6VtYdQciB| zarchiwizowano = 24.01.2015| id = | cytat = | odn =}}</ref>. „Nie da się zapamiętać 40 tysięcy twarzy lubelskich ofiar Holocaustu. Zapamiętaj chociaż jedną”<ref name="Henio, Chaim" />.
 
Począwszy od 2005 roku, 19 kwietnia na schodach [[Bank Polska Kasa Opieki|Banku Pekao]] przy [[Krakowskie Przedmieście w Lublinie|Krakowskim Przedmieściu]] 64 (przed wojną siedziba [[Bank Gospodarstwa Krajowego|Banku Gospodarstwa Krajowego]]) instalowana jest reprodukcja ostatniego zdjęcia Henia – to jest to samo miejsce, gdzie chłopiec został sfotografowany w 1939 roku na dwa miesiące przed wybuchem wojny. W tym miejscu instalowana jest także specjalna skrzynka, do której wszyscy goście – uczniowie lubelskich szkół i przypadkowi przechodnie – wrzucają listy napisane do Henia<ref>{{Cytuj pismo | nazwisko = Wilkowski| imię =Marcin | autor = |tytuł = Powrót Henia Żytomirskiego| url = http://wilkowski.org/wp-content/uploads/downloads/2012/03/powrot_henia_zytomirskiego_wilkowski.pdf| czasopismo = Kultura Współczesna| adres czasopisma = | oznaczenie = | wydanie = №1| strony = 202-211| data = | rok = 2010| miesiąc = miejsce = | issn = | język = | data dostępu = 2015-02-08 | odn =}}</ref>. Uczniowie biorą wcześniej udział w warsztatach, których celem jest zapoznanie uczestników z tematem Holokaustu przez pryzmat losu jednego dziecka<ref>{{Cytuj pismo | nazwisko = Miłkowska| imię =Małgorzata | autor = |tytuł = Listy do Henia| url = http://cpe.poznan.pl/wp-content/themes/cpe/files/CPE_poradnik_metodyczny.pdf| czasopismo = Poradnik metodyczny. Edukacja kulturowa| adres czasopisma = | oznaczenie = | wydanie =| strony = 34-51| data = | rok = 2014| miesiąc = | miejsce = Poznań| issn = | język = | data dostępu = 2020-10-30 | odn =}}</ref>.
{{cytat|Staramy się odtworzyć jego życie w getcie, z zeznań Ocalałych, z dokumentów, z wiedzy o historii Lublina w okresie okupacji hitlerowskiej. Z nich wszystkich staramy się odgadnąć, co mogłoby być jego świadectwem. Henio jest również reprezentantem, symbolem, ikoną. Jego postać reprezentuje zniszczenie historycznej społeczności żydowskiej Lublina.}}
 
Profil Henia jest przykładem tego, jak portale społecznościowe mogą być z powodzeniem wykorzystywane w celach edukacyjnych<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.dw.de/young-holocaust-victim-has-over-1700-friends-on-facebook/a-4908523| tytuł =Young Holocaust victim has over 1,700 friends on Facebook| data dostępu = 20152020-0110-2430 | autor = | nazwisko = Vierecke | imię = Linda | data = 19 listopada 2009| rok = | miesiąc = | praca = | opublikowany = [[Deutsche Welle]]| oznaczenie = | strony = | język = en| archiwum = http://www.webcitation.org/6VtZHQ2MK| zarchiwizowano = 27.01.2015| id = | cytat = | odn =}}</ref><ref>{{Cytuj stronę | url = http://mashable.com/2010/02/04/facebook-profile-holocaust-victim/| tytuł =Facebook Profile For Holocaust Victim Brings History to Life| data dostępu = 20152020-0210-2130 | autor = | nazwisko = Ehrlich| imię = Brenna | data = 24 lutego 2010| rok = | miesiąc = | praca = | opublikowany = Mashable| oznaczenie = | strony = | język = en| archiwum = http://www.webcitation.org/6VtZKYGRO| zarchiwizowano = 24.01.2015| id = | cytat = | odn =}}</ref>. Henio zebrał maksymalną liczbę znajomych dla indywidualnego profilu. W lipcu 2010 roku profil został zamknięty ze względu na zasadę zakazującą tworzenie kont na Facebooku w imieniu osób trzecich<ref>{{Cytuj książkę | autor = Tomasz Pietrasiewicz|autor link=Tomasz Pietrasiewicz | tytuł = Animacja sieci w programie Ośrodka «Brama Grodzka – Teatr NN»| wydawca = Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN”| miejsce = Lublin| rok = 2010| strony = 35| isbn =978-83-61064-18-3}}</ref>.
 
'''Komiks o Heniu.''' W 2012 roku, 70 lat po likwidacji getta w Lublinie, historia Henia Żytomirskiego została zawarta w formie czarno-białego [[komiks]]u „Spacer”. Format ten został wybrany szczególnie w celu sięgnięcia do [[Grupa docelowa|docelowej grupy]] odbiorców – dzieci i młodzieży. W komiksie Henio spaceruje z ojcem po Lublinie. Szmuel chce iść do krawca odebrać szkolny mundurek dla chłopca, a Henio woli iść na lody. Po drodze spotykają znajomych, z którymi rozmawiają o zbliżającym się wyjeździe do Palestyny. W tej historii nie ma mowy o nadchodzącej tragedii. Dopiero na końcu książeczki umieszczone jest ostatnie zdjęcie chłopca, a za nim komentarz<ref>{{Cytuj pismo | nazwisko = Szlachetka | imię =Małgorzata | autor = |tytuł = Przypominać o Zagładzie. Spacer z Heniem po Lublinie| url = http://lublin.wyborcza.pl/lublin/1,48724,11338237.html| czasopismo = Gazeta Wyborcza| adres czasopisma = | oznaczenie = | wydanie =| strony = | data = 14 marca 2012| rok = | miesiąc = | miejsce = | issn = | język = | data dostępu = 2015-01-24 | odn =}}</ref>:
[[Kategoria:Polscy Żydzi – ofiary Holocaustu]]
[[Kategoria:Więźniowie KL Lublin]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Lublinie]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1933]]
[[Kategoria:Zmarli w 1942]]