Szkoci w Polsce: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 37 bajtów ,  1 rok temu
m
drobne redakcyjne - podziały sekcji, przeniesienie ilustracji
m (drobne techniczne)
m (drobne redakcyjne - podziały sekcji, przeniesienie ilustracji)
{{Czy wiesz do artykułu|3}}
'''Szkoci w Polsce''' – osadnictwo [[Szkoci|Szkotów]] na ziemiach polskich, które datuje się od XIV do początku XIX wieku.
[[Plik:Węgrów kaplica drewniana2;karen north.JPG|thumb|right|200px|[[Kościół ewangelicki w Węgrowie (drewniany)|Kościół ewangelicki w Węgrowie]] z cmentarzem, na którym w XVII w. pochowani byli miejscowi Szkoci.]]
'''Szkoci w Polsce''' – osadnictwo [[Szkoci|Szkotów]] na ziemiach polskich, które datuje się od XIV do początku XIX wieku.
 
==Początki==
Początek osadnictwa szkockiego w [[Polska|Polsce]] to [[XIV wiek]], kiedy kupcy ze [[Szkocja|Szkocji]] zaczęli prowadzić wymianę handlową z [[Gdańsk]]iem. W 1380 w tym mieście osiedlili się pierwsi Szkoci. Ich obecność w Gdańsku nie stanowiła konkurencji dla miejscowych potentatów kupieckich, gdyż statków ze Szkocji przypływało wówczas niewiele i handel był ograniczony. Na początku [[XV wiek]]u podmiejska osada Gdańska przybrała nazwę [[Stare Szkoty]], co może wskazywać na istnienie tam osadnictwa szkockiego{{odn|Wijaczka|2010|s=201}}.
 
[[Plik:Old evangelical church in Węgrów (12).jpg|thumb|right|200px|XVII-wieczne szkockie nagrobki w Węgrowie, m.in. Archebalda Campbella z 1692. Napisy polskie wskazują na polonizację węgrowskich Szkotów.]]
==XVI i XVII wiek==
[[Plik:Old evangelical church in Węgrów (12).jpg|thumb|right|200px|XVII-wieczne szkockie nagrobki w Węgrowie, m.in. Archebalda Campbella z 1692. Napisy polskie wskazują na polonizację węgrowskich Szkotów.]]
Druga połowa XVI wieku do połowy wieku XVII to okres nasilenia szkockiej imigracji do [[I Rzeczpospolita|I Rzeczpospolitej]]. Szkoci przybywali do Polski z przyczyn ekonomicznych (Szkocja w tamtym czasie była krajem biednym)<ref name=KH>{{cytuj stronę| url = https://kurierhistoryczny.pl/artykul/jak-szkoci-emigrowali-do-rzeczpospolitej,478 | tytuł = ''Jak Szkoci emigrowali do Rzeczpospolitej'' | autor= Tomasz Boruta | data dostępu = 24.11.2020| opublikowany = Kurier Historyczny 04.09.2018 | język = pl}}</ref> oraz religijnych (konflikty w Szkocji między [[protestanci|protestantami]] i [[katolicyzm|katolikami]]). Wymiana handlowa Szkocji z Gdańskiem ożywiła się i dostarczała około 10 % wszystkich towarów w tym mieście<ref name=KH />. Szkoci poza Gdańskiem osiedlali się stopniowo we wszystkich prawie miastach [[Prusy Królewskie|Prus Królewskich]], chociaż wszędzie byli nieliczni. Lokalnie szkoccy osadnicy wywierali większy wpływ np. w [[Puck]]u, gdzie na początku XVII wieku dominowali w handlu drewnem i żegludze{{odn|Wijaczka|2010|s=202}}.
Od połowy XVI wieku Szkoci zaczęli osiedlać się na [[Kujawy|Kujawach]], m.in. w [[Koronowo|Koronowie]], gdzie trudnili się rzemiosłem i handlem, ale np. szkocka rodzina Kolwinów dorobiła się tam znacznego majątku a jej członkowie byli [[rajca]]mi miejskimi. W drugiej połowie tamtego stulecia Szkoccy osadnicy pojawili się w miastach [[Wielkopolska|wielkopolskich]], np. w [[Gostyń|Gostyniu]] zamieszkało 20 rodzin szkockich, trudniących się początkowo drobnym handlem, rzeźnictwem i piwowarstwem. Niektóre z tych rodzin, np. Jungowie z Gostynia, znacznie bogaciły się {{odn|Wijaczka|2010|s=203}}.
 
===Osadnictwo w Polsce===
Do połowy XVII wieku Szkoci osiedlili się w 21 miastach [[Województwo sandomierskie (I Rzeczpospolita)|województwa sandomierskiego]] a także w [[Węgrów|Węgrowie]] (na pograniczu z [[Wielkie Księstwo Litewskie|Wielkim Księstwem Litewskim]]), gdzie zamieszkiwali na pólnocy miasta w Dzielnicy Szkockiej{{odn|Wijaczka|2010|s=203-204}}.
 
Napływ Szkotów do Rzeczypospolitej trwał do połowy XVII wieku. Następnie został ograniczony na skutek restrykcji emigracyjnych, wprowadzonych przez króla angielskiego w 1625 oraz ze względu na pogarszającą się sytuację ekonomiczną i polityczną Rzeczypospolitej (liczne wojny) a także restrykcyjną politykę wyznaniową wobec innowierców i rosnącą niechęć do cudzoziemców, zwłaszcza po [[Potop szwedzki|Potopie szwedzkim]] w 1660. Mieszkający w Rzeczpospolitej Szkoci zaczęli się [[Asymilacja narodowa|asymilować]] ze społeczeństwem polskim od początku XVII wieku, czemu sprzyjała wspólna religia (katolicyzm) oraz małżeństwa mieszane{{odn|Wijaczka|2010|s=213}}.
[[Plik:Szkocja, powiat suwalski, 2018-08-06 (01).jpg|thumb|right|200px|Wjazd do miejscowości [[Szkocja (województwo podlaskie)]]]]
 
===Aktywność zawodowa===
 
==Od XVIII wieku==
[[Plik:Szkocja, powiat suwalski, 2018-08-06 (01).jpg|thumb|right|200px|Wjazd do miejscowości [[Szkocja (województwo podlaskie)|Szkocja]] w województwie podlaskim]]
Od końca XVIII do początku XIX w. napłynęła na ziemie polskie kolejna fala szkockich imigrantów, głównie [[inżynier]]ów, wytwórców tekstyliów, rolników i [[młynarz]]y, którzy mieli przyczynić się do rozwoju i unowocześnienia gospodarki, np. w 1815 generał [[Ludwik Michał Pac]] sprowadził do swoich majątków ziemskich na [[Suwalszczyzna|Suwalszczyźnie]] ponad 500 szkockich osadników, którzy wyprowadzili tam [[płodozmian]], upowszechnili uprawę [[ziemniak]]a, hodowali konie i owce oraz wybudowali gorzelnie, krochmalnie, browary, olejarnie i fabrykę maszyn rolniczych. Również i ci imigranci ulegli stopniowej [[polonizacja|polonizacji]]. Obecnie szkockie pochodzenie można rozpoznać po nazwiskach: Czamer (Chalmers), Czochran (Cochrane), Dziaksen (Jackson), Kabron (Cockburn), Machlejd (Macleod), Szynkler (Sinclair), a także w nazwach miejscowości, np. [[Nowe Szkoty]], [[Szkocja (województwo kujawsko-pomorskie)]], [[Szkocja (województwo podlaskie)]]<ref name=KH />, [[Stare Szkoty]], [[Szotland]].
[[Plik:Johannes Jonstonus Polonus.jpg|thumb|right|200px|[[Jan Jonston]] (1617-1708)]]
 
==Organizacje szkockie w Polsce==
 
==Ważniejsi Szkoci w Polsce==
[[Plik:Johannes Jonstonus Polonus.jpg|thumb|right|200px|[[Jan Jonston]] (1617-1708)]]
* [[Jan Jonston]] (1617-1708), przyrodoznawca, historyk, pedagog i lekarz.
* [[Robert Abercrombie]] (ok. 1536-1613) [[jezuici|jezuita]].
3273

edycje